W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Jij in het team
Op stage, op je werk, bij sport of in de klas werk je samen. Soms gaat dat vanzelf, soms schuurt het.
Les 4 · Individu en groep
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Jij in het team
Op stage, op je werk, bij sport of in de klas werk je samen. Soms gaat dat vanzelf, soms schuurt het.
Les 4 · Individu en groep
Over deze les: les 4 van het thema Individu en groep, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten kijken naar hun eigen ervaringen met samenwerken en groepsdruk op stage, werk, bij sport en in de klas. Ze leren wat een team sterk maakt en wat groepsdruk is. De taal en de voorbeelden zijn eenvoudig.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les vooral onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (deelnemen aan groepen en samenleven met anderen). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Individu en groep, eis 4) gaat het om eigen ervaringen met de verhouding tussen individu en groep, verbonden met samenleving en beroep.
Let op: bij groepsdruk kunnen persoonlijke en soms pijnlijke ervaringen naar boven komen. Niemand hoeft iets te delen wat hij of zij niet wil. Een voorbeeld van iemand anders mag ook. Image credit: PattayaPatrol, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 4
Na deze les:
1
Je kan noemen wat een team sterk maakt.
2
Je kan uitleggen wat groepsdruk is.
3
Je kan een eigen ervaring met samenwerken beschrijven.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 4
Hoe werk jij het liefst samen?
Met één vaste maat
In een klein team
In een grote groep
Liever alleen
Startvraag: vraag na de uitslag twee studenten wat een goede samenwerking voor hen is. Bewaar de voorbeelden: je kunt ze verderop in de les gebruiken.
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 4
Wat maakt een team sterk?
Een doel. Iedereen weet waar het team voor staat.
Afspraken. Wie doet wat, en wanneer?
Vertrouwen. Je durft een fout te melden of hulp te vragen.
Feedback. Je zegt wat beter kan, op een nette manier.
Uitleg: vraag bij elk punt om een voorbeeld. Wat gebeurt er in een team waar je geen fout durft te melden? In de zorg, de bouw of de keuken kan dat gevaarlijk zijn. Feedback gaat over gedrag, niet over de persoon: 'Je hebt de vloer niet gedweild' in plaats van 'Jij bent lui'.
Extra vraag voor snelle studenten: welk van de vier punten mist het vaakst bij groepsopdrachten op school?
V R A A G
LES 4
In het team van Mo weet niemand wie aan het eind van de dag de kassa telt. Wat ontbreekt vooral?
Een gezamenlijk doel
Gezelligheid in het team
Afspraken over wie wat doet
Vertrouwen in elkaar
Antwoord: C. Het team wil vast wel dat de kassa klopt, maar niemand weet wie de taak heeft. Een duidelijke afspraak lost dat op. Vraag door: wie in het team zou die afspraak moeten maken?
K E R N B E G R I P
LES 4
Groepsdruk
Je doet iets omdat de groep het doet of van je verwacht. Ook als je het zelf niet wilt. Het kan openlijk zijn: 'Doe nou mee.' Het kan ook stil zijn: je wilt er gewoon bij horen.
Kernbegrip: iedereen heeft last van groepsdruk, ook volwassenen en leidinggevenden. Erbij willen horen is heel menselijk. Het gaat erom dat je merkt wanneer het gebeurt.
Hulpzin voor wie vastloopt: positieve groepsdruk trekt je omhoog, negatieve groepsdruk trekt je mee.
V R A A G
LES 4
Je doet iets alleen omdat iedereen het doet. Hoe heet dat?
Samenwerken
Groepsdruk
Feedback
Afspraken maken
Antwoord: B. Bij groepsdruk doe je iets omdat de groep het doet of van je verwacht, ook als je het zelf niet wilt. Samenwerken en afspraken maken zijn juist gezamenlijke keuzes. Feedback is vertellen wat beter kan.
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 4
Groepsdruk heeft twee kanten
Positief
Het hele team wast zijn handen goed, dus jij ook. Iedereen komt op tijd, dus jij ook.
Zo helpt de groep je om je aan afspraken te houden.
Negatief
Collega's slaan een veiligheidsstap over om sneller klaar te zijn. De groep lacht om een collega, en jij lacht mee.
Je doet iets wat tegen je gevoel of de regels ingaat.
Uitleg: vraag studenten om bij elke kant een eigen voorbeeld te bedenken, zonder namen te noemen. Wat maakt het moeilijk om niet mee te doen met negatieve groepsdruk?
Vraag door op het verschil tussen gewoontes van het team (hoe jullie de pauze regelen) en dingen die onveilig of oneerlijk zijn. Bij dat laatste kunnen studenten terecht bij hun praktijkopleider of begeleider van school.
S T E L L I N G
LES 4
Een nieuwe collega moet eerst meedoen en pas daarna zijn mening geven.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: het gaat om het onderbouwen van een standpunt. Vraag door op het verschil tussen gewoontes van het team en dingen die onveilig of oneerlijk zijn.
O P D R A C H T
LES 4
Een goede teamspeler
1
Denk aan een team waar je in zat. Wat ging goed?
2
Wat deed iemand in dat team waardoor het team sterker werd?
3
Schrijf twee tips voor een nieuwe stagiair.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: loop rond en help met de vier kenmerken: doel, afspraken, vertrouwen en feedback. Laat aan het eind elk tweetal één tip noemen en verzamel ze op het bord. Zo ontstaat een lijst voor nieuwe stagiairs.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan je eerste week op stage. Wat had je toen graag geweten? Niemand hoeft een persoonlijke ervaring te delen: een voorbeeld van iemand anders mag ook.
V R A A G
LES 4
Sem wil een fout melden. Collega's zeggen: 'Laat maar, anders krijgen we gedoe.' Wat is dit?
Negatieve groepsdruk
Goede feedback
Positieve groepsdruk
Een huisregel
Antwoord: A. De groep zet Sem onder druk om een fout te verzwijgen. Dat is negatieve groepsdruk. Goede feedback zou het werk beter maken. Vraag door: wat kan Sem doen? Bijvoorbeeld rustig uitleggen waarom hij de fout wil melden, of het bespreken met zijn leidinggevende.
T E R U G B L I K
LES 4
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Sterk team
Groepsdruk
Eigen ervaring
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Moet dat verplicht?
Naar school tot je 18e, niet roken in het café: de overheid verplicht veel. Volgende les bepaal jij waar jouw grens ligt.
Je kan zeggen of je voor of tegen een verplichting bent, met een reden.
Je kan twee manieren noemen om invloed uit te oefenen op een regel.
Volgende les: thema Individu en groep, les 5.
Image credit: LessonUp