Foto: Japanexperterna.se, CC BY-SA 2.0
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Het nieuws in jouw beroep
Je scrolt langs filmpjes en berichten. Welk nieuws gaat over jouw vak, en hoe weet je dat het klopt?
Les 4 · Maatschappijvisies
Foto: Japanexperterna.se, CC BY-SA 2.0
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Het nieuws in jouw beroep
Je scrolt langs filmpjes en berichten. Welk nieuws gaat over jouw vak, en hoe weet je dat het klopt?
Les 4 · Maatschappijvisies
Over deze les: les 4 van het thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten kijken naar hun eigen gebruik van nieuws en sociale media. Ze leren wat een algoritme doet, wat desinformatie is en hoe ze met drie vragen een bericht controleren.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder het algemene deel (kritische denkvaardigheden en mediawijsheid) en raakt ze aan de politiek-juridische dimensie. In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, eis 4) gaat het om eigen ervaringen verkennen en verbinden met gebeurtenissen in samenleving en beroep. Image credit: Japanexperterna.se, CC BY-SA 2.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 4
Na deze les:
1
Je kan vertellen waar jij nieuws ziet.
2
Je kan uitleggen wat een algoritme doet.
3
Je kan met drie vragen nagaan of een bericht klopt.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Zeg dat er geen goed of fout is bij waar studenten hun nieuws zien.
S T A R T V R A A G
LES 4
Waar zie jij het meeste nieuws?
Op sociale media
Op een nieuwssite of nieuwsapp
Op tv of radio
Via vrienden of familie
Startvraag: geen goed of fout. Vraag na de uitslag wat het laatste nieuws was dat studenten zagen, en waar. Was het van een nieuwsredactie, of van iemand die er iets van vond?
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 4
Wie kiest wat jij ziet?
Op sociale media kiest een algoritme mee wat jij ziet. Dat is een rekenregel van een computer.
De computer ziet wat jij bekijkt en liket. Daarna laat hij meer van hetzelfde zien.
Handig, maar je ziet daardoor vooral wat je al leuk vindt.
Uitleg: platforms willen dat je zo lang mogelijk blijft kijken. Daarom tonen ze wat jou bezighoudt. Vraag: hebben jullie wel eens gemerkt dat je feed vol staat met één onderwerp?
V R A A G
LES 4
Mo klikt vaak op berichten over voetbal. Na een tijd ziet hij vooral voetbal. Wat doet het algoritme?
Het toont alleen nieuws van de overheid
Het toont alles wat er in de wereld gebeurt
Het kiest elke dag willekeurig berichten
Het toont meer van wat hij bekijkt
Antwoord: D. Het algoritme ziet waar Mo op klikt en laat er meer van zien. Tip: zoek bewust ook eens iets anders op, dan verandert je feed mee.
K E R N B E G R I P
LES 4
Desinformatie
Een bericht dat niet klopt en dat iemand expres verspreidt. Bijvoorbeeld om geld te verdienen of ruzie te maken. Deelt iemand het per ongeluk? Dan is het geen desinformatie.
Kernbegrip: deelt iemand het per ongeluk, dan heet dat misinformatie. Voor deze les is het verschil: bij desinformatie weet de maker dat het niet klopt. Nepnieuws is een bericht dat eruitziet als nieuws, maar niet door een journalist is gecontroleerd.
V R A A G
LES 4
Een bedrijf maakt een nepbericht om geld te verdienen met klikken. Het weet dat het niet klopt. Wat is dit?
Een grap
Desinformatie
Een nieuwsbericht
Een reclame
Antwoord: B. De maker weet dat het niet klopt en doet het expres, om geld te verdienen. Dat is desinformatie. Een grap herken je als grap, en een nieuwsbericht is gecontroleerd door een redactie.
M A A T S C H A P P I J V I S I E S
LES 4
Drie vragen bij elk bericht
Wie zegt het? Een bekende nieuwsredactie of een onbekend account?
Waar komt het bewijs vandaan? Staat er een bron bij?
Staat het ook elders? Zoek de kop op. Brengen andere nieuwssites het ook?
Let ook op de datum. Oud nieuws wordt vaak opnieuw gedeeld.
Uitleg: de derde vraag is vaak de snelste. Brengt geen enkele bekende nieuwssite het bericht, dan is voorzichtigheid nodig.
Extra voor snelle studenten: een filmpje of foto kan met AI zijn gemaakt, een zogeheten deepfake. Aan het beeld alleen zie je dat niet altijd. Daarom blijven de drie vragen belangrijk.
S T E L L I N G
LES 4
Ik deel weleens een bericht zonder te checken of het klopt.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: dit gaat over eigen gedrag. Eerlijk antwoorden is goed, studenten worden niet beoordeeld. Laat iemand van eens en iemand van oneens vertellen wat hen helpt om het wel te checken. Er is geen goed of fout antwoord.
O P D R A C H T
LES 4
Nieuwscheck voor je vak
1
Zoek een bericht van deze week over jouw vak.
2
Check het met de drie vragen.
3
Geef een cijfer van 1 tot 5 voor betrouwbaar. Leg in één zin uit waarom.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: laat aan het eind twee tweetallen hun bericht en cijfer zien. Bespreek een bericht met een laag cijfer: wat was het probleem? Een mening of column is geen nepnieuws, maar wel iets anders dan een feitelijk bericht.
Hulp voor wie vastloopt: zoek op de site van een nieuwsredactie naar je vak, bijvoorbeeld zorg, bouw of horeca.
V R A A G
LES 4
Je krijgt een appje van een onbekend nummer: 'Je hebt een prijs gewonnen! Klik op de link.' Wat doe je het best?
Meteen op de link klikken voor het te laat is
Het bericht doorsturen naar al je vrienden
Niet klikken en het bericht melden
Je naam en adres invullen om te winnen
Antwoord: C. Zo'n bericht is vaak bedoeld om gegevens of geld te stelen. Klik niet, stuur het niet door en meld het. Wie zijn gegevens invult, kan wel degelijk iets verliezen.
T E R U G B L I K
LES 4
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Vertellen waar jij nieuws ziet
Uitleggen wat een algoritme doet
Met drie vragen nagaan of een bericht klopt
Geen, alle drie lukken me
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Kies je kant
Over veel onderwerpen denken mensen verschillend. Volgende les kies je een kant, zoek je goede redenen en ontdek je wat je zelf kunt doen.
Je kan een argument voor en een argument tegen noemen.
Je kan manieren noemen om invloed te hebben.
Volgende les: thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, les 5.
Image credit: LessonUp