V E R S
les 5/12
A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G · E N T R E E
Vers of niet?
Eten dat bedorven is, kan mensen ziek maken. Hoe zie jij of een product nog goed is? En wat doe je als het niet goed is?
Les 5 · Bewerkt en verwerkt voedingsproducten
V E R S
les 5/12
A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G · E N T R E E
Vers of niet?
Eten dat bedorven is, kan mensen ziek maken. Hoe zie jij of een product nog goed is? En wat doe je als het niet goed is?
Les 5 · Bewerkt en verwerkt voedingsproducten
Over deze les: les 5 van de serie Vers, beroepslessen voor de opleiding Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (mbo Entree, niveau 1), ongeveer 35 minuten. Studenten leren signalen van bederf herkennen, het verschil tussen THT en TGT, en wat ze doen met een product dat niet goed is: apart zetten en melden.
Koppeling: kwalificatiedossier Entree (crebo 23301), profiel P7 Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (crebo 25742). Werkproces P7-K1-W2 Bewerkt en verwerkt voedingsproducten en/of halffabricaten daarvan: hij herkent voedingsproducten die niet voldoen aan de gestelde kwaliteits- en voedselveiligheidseisen en houdt deze apart. Gedrag: geeft blijk oog te hebben voor de kwaliteit van te leveren voedingsmiddelen door een juiste selectie van producten die niet aan de kwaliteit voldoen; gaat zorgvuldig om met kwetsbare en bederfelijke voedingsmiddelen. Vakkennis: kan voedingsmiddelen selecteren die niet aan de gestelde kwaliteits- en voedselveiligheidseisen voldoen.
Foto: Julie Perry (StockSnap), CC0 Image credit: Julie Perry (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 5
Na deze les:
1
Je kan vier signalen van bederf noemen.
2
Je kan het verschil tussen THT en TGT uitleggen.
3
Je kan zeggen wat je doet met een product dat niet goed is.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 5
Je pakt een bak kipfilet uit de koeling. Waar kijk je eerst naar?
De datum op het etiket
Hoe het ruikt
Hoe het eruitziet
Ik kijk nergens naar
Startvraag: er is nog geen goed of fout. Laat de uitslag zien en vraag een paar studenten waarom ze dit kozen. Aan het eind van de les weten ze: je kijkt naar de datum én naar het product zelf. Kipfilet heeft een te gebruiken tot-datum, daar komen we nog op.
K E R N B E G R I P
LES 5
K E R N B E G R I P
Bederf
Eten wordt slecht. Bacteriën of schimmels groeien erin. Dan smaakt het niet meer, of je wordt er ziek van.
Kernbegrip: bederf is het slecht worden van voedsel. Vers vlees, vis, kip, zuivel en zacht fruit bederven snel. Rijst, pasta en blikken bederven langzaam. In het kwalificatiedossier staat dat de assistent let op de kwetsbaarheid en de bederfelijkheid van voedingsmiddelen. Vraag: welk eten in jouw koelkast thuis bederft snel?
K I J K E N , R U I K E N , V O E L E N
LES 5
Zo zie je bederf
Schimmel: pluisjes of vlekken
Een vreemde, zure geur
Een andere kleur
Slijmerig of plakkerig
Een bolle verpakking
Uitleg: dit zijn de signalen die het Voedingscentrum noemt. Een bolle verpakking of bol deksel betekent vaak dat er iets in groeit dat gas maakt. Zeg er meteen bij: proef nooit om te testen. Proeven is geen test. Je kunt ziek worden van één hap.
Extra voor snelle studenten: welk signaal past bij welk product? Bijvoorbeeld schimmel bij brood en fruit, een zure geur bij melk, slijm bij vleeswaren.
Foto: Suzy Hazelwood (StockSnap), CC0 Image credit: Suzy Hazelwood (StockSnap), CC0
V R A A G
LES 5
Een pak yoghurt in de koeling staat bol. Wat betekent dat?
Het pak is te vol gedaan
Het pak was in de vriezer
Er groeit iets in dat gas maakt
Het pak is net uit de fabriek
Antwoord: C. Een bolle verpakking is een signaal van bederf. Er groeien bacteriën of gisten die gas maken. Zo'n pak gebruik je niet: je zet het apart en meldt het. De andere antwoorden klinken logisch, maar een pak uit de fabriek of een vol pak staat niet bol.
H E T E T I K E T
LES 5
TGT of THT?
TGT: te gebruiken tot
Op vers vlees, vis en kip
Bederft snel
Na de datum niet meer gebruiken
Ook als het er goed uitziet
THT: ten minste houdbaar tot
Op rijst, pasta, blikken, koek
Gaat over smaak en kwaliteit
Na de datum vaak nog goed
Je leidinggevende beslist
Uitleg: TGT is een datum voor veiligheid, THT een datum voor kwaliteit (Voedingscentrum). Na de TGT mag een bedrijf het product niet meer gebruiken en een winkel mag het niet meer verkopen. Na de THT mag het nog wel, als het product goed is: dat is de verantwoordelijkheid van het bedrijf. Daarom beslist bij THT je leidinggevende, niet jij alleen.
V R A A G
LES 5
Op een bak gehakt staat: te gebruiken tot gisteren. Het ruikt nog goed. Wat doe je?
Je gebruikt het vandaag nog snel
Je bakt het extra lang door
Je vriest het meteen in
Je zet het apart en meldt het
Antwoord: D. De TGT is voorbij, dus het gehakt is niet meer veilig. Ook als het goed ruikt: bacteriën die ziek maken, zie en ruik je niet altijd. Doorbakken of invriezen maakt het niet weer goed. Je zet het apart en meldt het aan je leidinggevende. In veel bedrijven gaat het daarna weg en wordt het genoteerd.
N I E T G O E D ?
LES 5
Apart zetten en melden
Twijfel je aan een product? Gebruik het niet.
Zet het apart, op een vaste plek of met een briefje erop. Meld het meteen aan je leidinggevende. Die beslist wat er gebeurt.
Zo eet niemand het per ongeluk.
Uitleg: dit staat letterlijk in het werkproces: de assistent herkent producten die niet voldoen aan de eisen en houdt ze apart. Vraag studenten hoe dat op hun stage gaat: is er een vaste plek of bak voor afgekeurde producten? Wie moet je dan waarschuwen? Melden is geen klikken: je beschermt gasten en klanten.
W E R K I N S T R U C T I E
LES 5
C O N T R O L E V E R S P R O D U C T
Lees de datum op het etiket.
Kijk naar de kleur en naar schimmel.
Ruik eraan.
Voel: is het slijmerig of plakkerig?
Twijfel? Zet het apart en meld het.
Proef nooit!
Je kunt ziek worden van eten dat er goed uitziet. Kijk daarom altijd ook naar de datum.
Uitleg: loop de vijf stappen samen door. Laat een student een product uit het lokaal of een foto pakken en de stappen hardop doen. Stap 1 en stap 5 zijn het belangrijkst: de datum zegt iets wat je niet kunt zien, en bij twijfel beslis je niet alleen.
C A S U S
LES 5
Bakkerij De Korenaar, 6.30 uur
Je pakt spullen voor de taarten. In de koelcel vind je:
Een bak slagroom. TGT: gisteren.
Een zak meel. THT: vorige maand. De zak is dicht en droog.
Een bak aardbeien. Op een paar zitten witte pluisjes.
Wat doe jij?
Bespreek in tweetallen: wat doe je met elk product? Leg uit waarom.
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: De slagroom zet je apart en je meldt het: de TGT is voorbij, dus niet meer gebruiken. Het meel meld je bij je leidinggevende: de THT is voorbij, maar meel in een droge, dichte zak is vaak nog goed. De leidinggevende beslist. De aardbeien met schimmel zet je apart en je meldt het. Je haalt niet alleen de pluisjes eraf: bij zacht fruit kan schimmel verder zitten dan je ziet.
Hulp voor wie vastloopt: kijk eerst naar het etiket. Staat er TGT of THT? Kijk daarna naar het product zelf.
V R A A G
LES 5
Op welk product staat meestal een TGT-datum?
Een bak verse zalm
Een pak rijst
Een blik tomaten
Een zak koekjes
Antwoord: A. Verse vis bederft snel, daarom staat er een te gebruiken tot-datum op. Rijst, blikken en koekjes bederven langzaam: daar staat een ten minste houdbaar tot-datum op.
W A T D E N K J I J ?
LES 5
Waarom gebruik je een product na de TGT niet meer, ook als het er goed uitziet?
Open vraag, voorbeeldantwoord: bacteriën die ziek maken, kun je niet altijd zien of ruiken. Een gast of klant kan er ziek van worden. Na de TGT mag een bedrijf het product ook niet meer gebruiken of verkopen. Laat een paar antwoorden voorlezen en vul aan.
S T E L L I N G
LES 5
Als ik niets zie en niets ruik, is het eten veilig.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. De stelling klopt niet: ziekmakende bacteriën veranderen de geur of kleur niet altijd. Daarom kijk je naar het product én naar de datum, en bij twijfel meld je het. Kijk terug naar de startvraag: waar kijk je nu eerst naar?
T E R U G B L I K
LES 5
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Signalen van bederf
THT en TGT
Apart zetten en melden
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Koelen en bewaren
In de koeling blijft eten langer vers. Maar hoe koud moet het zijn? Volgende les leer je hoe je eten veilig koelt en bewaart.
Je kan zeggen hoe koud de koeling en de vriezer zijn.
Je kan producten op de goede manier in de koeling zetten.
Volgende les: les 6 van de serie, werkprocessen P7-K1-W1 en W2, voedselveiligheid.
Image credit: LessonUp