V E R S
les 9/12
A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G · E N T R E E
Verpakken en etiketteren
Een gast of klant leest het etiket. Daarom moet het kloppen. Hoe verpak je een product goed? En wat schrijf je op?
Les 9 · Maakt voedingsproducten klantgereed
V E R S
les 9/12
A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G · E N T R E E
Verpakken en etiketteren
Een gast of klant leest het etiket. Daarom moet het kloppen. Hoe verpak je een product goed? En wat schrijf je op?
Les 9 · Maakt voedingsproducten klantgereed
Over deze les: les 9 van de serie Vers, beroepslessen voor de opleiding Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (mbo Entree, niveau 1), ongeveer 35 minuten. Studenten leren wat er op een etiket van een verpakt product staat, hoe ze een product volgens de instructie verpakken en waarom ze productiegegevens nauwkeurig noteren.
Koppeling: kwalificatiedossier Entree (crebo 23301), profiel P7 Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (crebo 25742). Werkproces P7-K1-W3 Maakt voedingsproducten klantgereed: hij bewerkt en verpakt producten voor levering aan de klant. Hij registreert productiegegevens als hem dat opgedragen is. Resultaat: er is een bijdrage geleverd aan het bewerkings- en verpakkingsproces van voedingsmiddelen; productiegegevens van voedingsmiddelen zijn beschikbaar. Gedrag: registreert productiegegevens nauwkeurig; gebruikt zorgvuldig de voorgeschreven materialen en hulpmiddelen bij het bewerken en verpakken van voedingsmiddelen; werkt, met betrekking tot hygiëne, zorgvuldig volgens instructies, (voedsel)veiligheidsvoorschriften en procedures. Vakkennis: kan bewerkings-, bereidings-, inpak- en/of verpakkingstechnieken van voedingsmiddelen toepassen.
Foto: Matt Bango (StockSnap), CC0 Image credit: Matt Bango (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 9
Na deze les:
1
Je kan vijf dingen noemen die op een etiket staan.
2
Je kan een product verpakken volgens de instructie.
3
Je kan uitleggen waarom je productiegegevens precies noteert.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 9
Je koopt een verpakt broodje. Waar kijk jij op het etiket naar?
De prijs
De datum
Wat erin zit
Ik kijk er niet naar
Startvraag: er is nog geen goed of fout. Laat de uitslag zien en vraag een paar studenten waarom ze dit kozen. Vraag ook: wie kent iemand met een allergie? Die persoon leest het etiket altijd. Aan het eind van de les weten studenten dat een etiket veel meer vertelt dan de prijs, en dat het daarom moet kloppen.
K E R N B E G R I P
LES 9
K E R N B E G R I P
Etiket
Een sticker of tekst op de verpakking. Het vertelt wat er in het product zit. En hoe lang je het kunt bewaren.
Kernbegrip: het etiket geeft de gast of klant informatie over het product. Voor verpakt voedsel staat in een Europese wet, verordening 1169/2011, wat er op het etiket moet staan. Daarover gaat de volgende dia. Vraag: welke etiketten plak jij op je stage, of zie je daar? Denk aan de bakjes in de koeling, de producten in de winkel, de dozen in de fabriek.
V E R P L I C H T
LES 9
Dit staat op het etiket
Is voedsel al verpakt voor de verkoop? Dan moet dit op het etiket:
De naam van het product
De ingrediënten
De allergenen: die vallen op
Hoeveel erin zit
De datum: TGT of THT
Hoe je het bewaart
Naam en adres van het bedrijf
Uitleg: dit zijn de belangrijkste verplichte gegevens uit artikel 9 van de Europese verordening 1169/2011. Ze gelden voor voorverpakt voedsel: voedsel dat al verpakt is voordat het te koop ligt, zoals producten uit een fabriek. Verpakt een winkel of keuken zelf voor directe verkoop, of verpakt je het op verzoek van de klant, dan gelden er minder regels. De klant moet dan wel altijd te weten kunnen komen welke allergenen erin zitten, zegt de NVWA. Hoe je het bewaart, staat erop als het product op een bijzondere manier bewaard moet worden, zoals gekoeld. De ingrediënten staan in volgorde: wat het meest in het product zit, staat bovenaan. Allergenen zijn stoffen waar sommige mensen ziek van worden, zoals melk, ei, gluten en noten; ze moeten in de ingrediëntenlijst opvallen, bijvoorbeeld vetgedrukt of in een andere kleur. Allergenen kwamen al aan bod in les 7, TGT en THT in les 5. Op de meeste verpakte producten staat ook een tabel met voedingswaarden. Het bedrijf bepaalt wat er op het etiket komt; de assistent plakt het juiste etiket en leest het na.
V R A A G
LES 9
Hoe zie je op het etiket welke ingrediënten allergenen zijn?
Ze staan altijd bovenaan
Ze staan in een rood vak
Ze vallen op, bijvoorbeeld vet
Ze staan onder de datum
Antwoord: C. Volgens de Europese verordening 1169/2011 moeten allergenen in de ingrediëntenlijst opvallen. Vaak zijn ze vetgedrukt, soms hebben ze een andere letter of kleur. Bovenaan staat het ingrediënt waar het meest van in het product zit; dat kan een allergeen zijn, maar dat hoeft niet.
N E T J E S V E R P A K K E N
LES 9
Zo verpak je een product
Volg altijd de instructie van je bedrijf.
Schone handen en een schone werkplek
De verpakking uit de instructie
Verpakking heel en goed dicht
Het juiste etiket erop
Uitleg: in het werkproces staat dat de assistent zorgvuldig de voorgeschreven materialen en hulpmiddelen gebruikt bij het verpakken, en hygiënisch werkt volgens de instructies. Dat betekent: de verpakking die het bedrijf voorschrijft, geen andere. Een kapotte of slecht gesloten verpakking pak je opnieuw in of je meldt het. Handen wassen en een schone werkplek kwamen in les 3 en 4 aan bod. Vraag studenten welke verpakkingen ze kennen: bakjes met deksel, vacuümzakken, dozen, folie.
W E R K I N S T R U C T I E
LES 9
V E R P A K K E N E N E T I K E T T E R E N
Was je handen.
Pak het product in volgens de instructie.
Sluit de verpakking goed.
Plak het etiket erop en lees het na.
Klopt iets niet? Meld het.
Lees altijd na!
Een verkeerd etiket kan gevaarlijk zijn. Denk aan iemand met een allergie.
Uitleg: loop de vijf stappen samen door. Stap 4 is het belangrijkst. Lees het etiket na: klopt de naam, klopt de datum, hoort het etiket echt bij dit product? Een etiket van een ander product kan betekenen dat een allergeen niet op het etiket staat. Iemand met een allergie kan daar heel ziek van worden. Bij twijfel beslis je niet alleen, maar vraag je het je leidinggevende.
V R A A G
LES 9
Je plakt etiketten op bakjes kipsalade. Er zit een etiket van pastasalade op. Wat doe je?
Je laat het etiket gewoon zitten
Je haalt het eraf en meldt het
Je schrijft er met pen iets bij
Je zet het bakje achter in de koeling
Antwoord: B. Het etiket hoort bij een ander product. De ingrediënten en allergenen kloppen dan niet. Je haalt het etiket eraf en meldt het aan je leidinggevende: misschien zitten er meer bakjes met een verkeerd etiket. Met pen erbij schrijven is niet duidelijk en niet volgens de instructie.
K E R N B E G R I P
LES 9
K E R N B E G R I P
Productiegegevens
Gegevens over wat je gemaakt of verpakt hebt. Bijvoorbeeld welk product, hoeveel en wanneer.
Kernbegrip: in het werkproces staat dat de assistent productiegegevens registreert als hem dat is opgedragen, en dat hij dat nauwkeurig doet. Het resultaat is dat de productiegegevens beschikbaar zijn. Registreren betekent: opschrijven op een lijst of invoeren in de computer. Zo weet het bedrijf later precies wanneer en hoe een product gemaakt is. Een eenvoudig voorbeeld: de NVWA zegt dat je op een zelf bereid product een sticker plakt met de datum van bereiding. Zo weet iedereen wanneer het gemaakt is.
O P S C H R I J V E N
LES 9
Wat schrijf je op?
Je leidinggevende zegt wat je opschrijft. Doe het meteen en netjes. Bijvoorbeeld:
De datum en de tijd
Welk product
Hoeveel stuks
Je naam of paraaf
Uitleg: elk bedrijf heeft eigen lijsten of een eigen systeem. In een fabriek is dat vaak een scherm bij de lijn, in een keuken een lijst aan de muur, in een slagerij een map bij de verpakkingsmachine. Schrijf het meteen op, niet aan het eind van de dag: dan weet je het nog precies. Een paraaf is een korte handtekening, bijvoorbeeld je voorletters. Zo weet het bedrijf wie het werk heeft gedaan en kan het je iets vragen als er iets onduidelijk is.
C A S U S
LES 9
Traiteur De Kwikstaart, 14.00 uur
Je verpakt soep in bakken voor een feest. Je collega Stefan heeft de etiketten al geprint. Je ziet:
Op twee etiketten staat geen datum.
Eén deksel gaat niet goed dicht.
Je hebt 24 bakken gevuld. Op de lijst staat 20.
Wat doe jij?
Bespreek in tweetallen: wat doe je bij elk punt? Leg uit waarom.
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: De etiketten zonder datum gebruik je niet. Je vraagt Stefan of je leidinggevende om nieuwe etiketten, want de datum moet op het etiket staan. Het deksel dat niet dicht gaat, vervang je door een nieuw deksel; lukt dat niet, dan meld je het. Een open bak kan lekken of vies worden. Op de lijst schrijf je het echte aantal: 24 bakken, niet 20. Je meldt het verschil aan je leidinggevende. Productiegegevens moeten kloppen.
Hulp voor wie vastloopt: kijk naar de werkinstructie op het etiket in deze les. Welke stap gaat hier mis?
Extra voor snelle studenten: wat kan er op het feest misgaan als er een bak zonder datum tussen zit?
V R A A G
LES 9
Waarom schrijf je productiegegevens meteen en precies op?
Zo weet het bedrijf wat er gemaakt is
Zo hoef je het etiket niet na te lezen
Zo mag je eerder naar huis gaan
Zo ziet iedereen wie het snelst is
Antwoord: A. Met de productiegegevens weet het bedrijf welk product er gemaakt is, hoeveel en wanneer. Als er later een vraag of probleem is, kan het bedrijf het terugvinden. Daarom schrijf je het meteen op en schrijf je het echte aantal, ook als dat anders is dan gepland.
W A T D E N K J I J ?
LES 9
Wat kan er gebeuren als het etiket op een product niet klopt?
Open vraag, voorbeeldantwoord: iemand met een allergie eet iets waar hij ziek van wordt, omdat het allergeen niet op het etiket staat. Of iemand eet een product na de datum, omdat de verkeerde datum erop staat. Een klant kan ook iets anders krijgen dan hij dacht. Laat een paar antwoorden voorlezen en vul aan: een fout etiket is geen kleine fout.
S T E L L I N G
LES 9
Het etiket is niet zo belangrijk. Het gaat om wat erin zit.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. De stelling klopt niet: de gast of klant ziet niet wat erin zit, maar leest het op het etiket. Voor iemand met een allergie is dat heel belangrijk. Kijk terug naar de startvraag: waar kijk je nu naar op een etiket?
T E R U G B L I K
LES 9
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Wat op het etiket staat
Verpakken volgens instructie
Productiegegevens noteren
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Voorraad en levering
Elke week komen er nieuwe producten binnen. Volgende les leer je hoe je een levering nakijkt en de voorraad goed opruimt.
Je kan uitleggen wat fifo is.
Je kan een levering nakijken op vier punten.
Volgende les: les 10 van de serie, werkprocessen P7-K1-W1 en W3.
Image credit: LessonUp