Tracheostoma en tracheacanule
Tracheostoma, tracheacanule en uitzuigen
Items in this lesson
Tracheostoma, tracheacanule en uitzuigen
Kies een medisch correcte, niet-schokkende illustratie die het tracheostoma en de canule duidelijk laat zien. De titel sluit aan op de lesinhoud, maar benadruk mond/neus-uitzuigen later expliciet als aparte handeling van tracheale zorg.
Programma
Tracheostoma en tracheacanule
Anatomie van de luchtwegen
Verzorging tracheostoma en canule + wissel
Uitzuigen van de mond en neus
De gebruiker gaf meerdere leerdoelen; volgens de instructie is hier één overkoepelend leerdoel gekozen dat de hele les draagt. Houd mondeling kort dat de praktische uitvoering straks in het skillslab volgens actuele Vilans Protocollen wordt geoefend.
Wat weten jullie al over een tracheostoma?
Opening in de luchtpijp via de hals
Zorgt voor een andere ademweg
Heeft invloed op slijm, hoesten en luchtbevochtiging
Vraagt gerichte observatie en verzorging
This item has no instructions
Tracheotomie, tracheostoma, tracheacanule
Tracheotomie: opening in de trachea
Tracheostoma: de opening in de hals
Tracheacanule: buisje in het stoma
Mogelijke reden:
een andere of veiligere
luchtweg nodig
Blijf bij hoofdlijnen en vul geen technische details aan die niet expliciet uit de bronnen blijken. Benadruk het onderscheid tussen de drie begrippen; studenten halen die vaak door elkaar.
Normale ademhaling
Neus/mond → keel → strottenhoofd → trachea → bronchiën → longen
Bovenste luchtwegen helpen ingeademde lucht te:
verwarmen
bevochtigen
filteren
Houd de uitleg op hoofdlijnen. Koppel direct aan het latere contrast: bij een tracheostoma wordt een deel van deze route omzeild.
Houd de uitleg op hoofdlijnen. Koppel direct aan het latere contrast: bij een tracheostoma wordt een deel van deze route omzeild.
Wat verandert er bij een tracheostoma?
Lucht gaat via neus of mond
Bovenste luchtwegen verwarmen de lucht
Bovenste luchtwegen bevochtigen de lucht
Bovenste luchtwegen filteren de lucht
Ademweg via tracheostoma
Lucht gaat via het stoma
Minder natuurlijke verwarming
Minder natuurlijke bevochtiging
Minder natuurlijke filtering
Gevolgen voor slijm, hoesten, observatie en verzorging
Normale ademweg
Deze vergelijking is de kern van de les. Leg uit dat veranderingen in luchtbehandeling invloed hebben op secretie en op het verpleegkundig handelen. Houd het visueel: denk aan pijlen of twee simpele schema's.
Wat is het tracheostoma?
Opening in de hals
Buisje in het stoma
Vertakking van bronchiën
Opening in de trachea
Toetst het onderscheid tussen tracheotomie, tracheostoma en tracheacanule.
Onderdelen van de canule
Binnencanule
Buitencanule
Halsplaat
Canuleband
Eventueel een Cuff
HME / kunstneus
Benoem de onderdelen aan de hand van een duidelijk schema. Houd de focus op herkenning; technische details passen beter in de praktijkles.
Benoem de onderdelen aan de hand van een duidelijk schema. Houd de focus op herkenning; technische details passen beter in de praktijkles.
Benoem de onderdelen aan de hand van een duidelijk schema. Houd de focus op herkenning; technische details passen beter in de praktijkles.
Binnen- en buitencanule
De buitencanule blijft in het stoma
De binnencanule kan worden verwijderd
Bij reinigen blijft de buitencanule zitten
Leg kort uit waarom het vervangen van de buitencanule risicovoller is: deze geeft directe toegang tot de luchtweg en moet daarom goed voorbereid en volgens protocol gebeuren.
HME en spreekklep
HME staat voor Heat and Moisture Exchanger ook wel 'kunstneus' genoemd
Oftewel: vocht- en warmtewisselaarSpreekklep: maakt spreken mogelijk
Gebruik alleen wat past bij de cliënt
en de situatie
Maak het onderscheid scherp: HME ondersteunt de ingeademde lucht, spreekklep ondersteunt stemgeving onder voorwaarden. Geen uitgebreide longfysiologie nodig.
This item has no instructions
De cuff
Opblaasbaar deel rond de canule
Sluit de luchtpijp tijdelijk 100% luchtdicht af.
Voorkomt dat speeksel of maaginhoud in de longen loopt (aspiratie)
Bij beademen: zorgt dat er geen beademingslucht naar boven ontsnapt
Blijf algemeen en veilig: leg uit dat de cuff een rol speelt in de luchtwegzorg en dat de status van belang is bij handelingen en hulpmiddelen. Vermijd diepgaande techniek over drukmetingen als dat niet in de praktijkles zit.
This item has no instructions
Spreekklep en cuff
Een spreekklep gebruik je alleen onder de juiste voorwaarden
Met een opgeblazen cuff is een spreekklep levensgevaarlijk
Een gecuffte canule dop je niet zomaar af
Iemand kan wel inademen, maar niet meer uitademen -> acute verstikking tot gevolg.
Benadruk hier de veiligheid: bij een opgeblazen cuff kan uitgeademde lucht niet goed langs de canule terug, wat gevaarlijk is. Volg altijd patiëntspecifieke en lokale afspraken.
Vul de kernwoorden in
De binnencanule kun je verwijderen. De buitencanule blijft in het stoma zitten. Een HME helpt lucht verwarmen, bevochtigen en filteren. Een spreekklep gebruik je alleen onder de juiste voorwaarden.
Bespreek na afloop kort de functies: binnen eruit, buiten blijft zitten, HME voor luchtconditionering, spreekklep voor spreken onder voorwaarden.
Eerst kijken, dan handelen
Roodheid
Zwelling
Beschadiging of bloed
Afscheiding of slijm
Drukplekken rond halsplaat of band
Noem dat observeren vóór de handeling helpt om risico's vroeg te zien en passend te rapporteren. Je kunt hier ook koppelen aan comfort en huidintegriteit.
Veilig werken
Handhygiëne
Schoon werkveld
Materialen vooraf klaarleggen
Canule stabiliseren bij manipulatie
Bevindingen rapporteren
Verbind dit kort met de SRI-richtlijn voor infectiepreventie en met veilig verpleegkundig handelen. Als lokale instructies afwijken in details, benoem dat mondeling en houd de dia algemeen.
Binnencanule wisselen
Binnencanule verwijderen
Buitencanule stabiliseren
Reserve-binnencanule zo snel mogelijk plaatsen
Verwijderde binnencanule reinigen en bewaren
Benadruk waarom eerst de reserve-binnencanule wordt geplaatst: de luchtweg blijft zo zo goed mogelijk vrij en de zorg kan veilig doorgaan. Studenten oefenen de volledige techniek later praktisch.
Buitencanule vervangen
--> Specifieke deskundigheid en bekwaamheid voor nodig
Nieuwe canule eerst controleren en klaarleggen
Alle materialen binnen handbereik
Cliënt goed voorbereiden
Dit is een risicovollere handeling
Leg uit dat de buitencanule toegang geeft tot de luchtweg. Daarom zijn voorbereiding, stabiliteit, bekwaamheid en hulp/achterwacht extra belangrijk. Volg Vilans-protocol en lokale afspraken.
Filmpje canule verzorging
This item has no instructions
Waarom plaats je eerst de reserve-binnencanule?
Voor een vrijere luchtweg
Voor minder handhygiëne
Voor een strakkere band
Voor een lagere cuffdruk
Laat studenten verwoorden dat de luchtweg zo zo goed mogelijk open blijft en de zorg veilig kan doorgaan.
Wat oefen je straks?
Materialen herkennen en klaarleggen
Binnen- en buitencanule onderscheiden
Binnencanule wisselen en reinigen
Stoma, huid en fixatie beoordelen
Benadruk dat studenten straks werken volgens het aangeleerde Vilans-protocol, docentinstructie en lokale afspraken. Uitzuigen via neus of mond valt buiten deze les; benoem dat alleen kort indien nodig.
Uitzuigen via
neus of mond- keelholte
Open rustig en professioneel. Deze les bereidt voor op het oefenen in het praktijklokaal en blijft beperkt tot uitzuigen via neus of mond.
Wanneer denk je aan uitzuigen?
Als slijm de ademhaling belemmert
Als de cliënt of patiënt het slijm niet zelf kan ophoesten
Als je veel hoorbaar slijm hoort
Eerst: observeren en beoordelen.
Daarna pas: handelen!
De oorspronkelijke interactieve antwoordopties zijn omgezet naar kerninhoud: niet meteen starten, maar eerst observeren en beoordelen.
Eerst kijken, luisteren en beoordelen
Let vooraf en tijdens op:
ademhaling
kleur
angst of onrust
reactie van de cliënt
zo nodig saturatie
Gebruik de formulering uit het protocol: observeer reacties van de cliënt, waaronder transpireren, angst/onrust, kleur en ademhaling. Meet en volg zo nodig de saturatie.
Welke route heeft de voorkeur?
Bij voorkeur zuig je uit via de neus.
Uitzuigen via de mond geeft een verhoogde kans op braken en aspiratie.
This item has no instructions
Wat doe je eerst bij veel slijm en reutelende ademhaling?
Observeren
Uitzuigen
Afwachten
Laten eten
Sluit aan op de startcasus: eerst observeren en beoordelen, daarna pas handelen.
Voorbereiden voor je begint
Voor de handeling:
bij voorkeur vóór eten of sondevoeding
bij continue sondevoeding: stoppen
mond of neus reinigen
cliënt halfzittend positioneren
een duidelijk stopteken afspreken
Deze slide bundelt de voorbereiding die direct met de cliënt te maken heeft.
Materialen en voorbereiding
Benodigdheden
handhygiëne
schoon werkveld maken
zo nodig PBM gebruiken:
- mondneusmasker
- overschort
- beschermende bril of
face-shield
Werk veilig
uitzuigapparaat
steriele uitzuigkatheter
onderlegger
handschoenen
washand en handdoek
afvalbak
zo nodig saturatiemeter
PBM gebruik je wanneer contact met lichaamsvocht mogelijk is.
Steriel werken met de katheter
gebruik een steriele uitzuigkatheter
gebruik bij iedere uitzuigsessie een nieuwe katheter
binnen één sessie mag dezelfde katheter gebruikt worden zolang die niet zichtbaar verontreinigd is en de omgeving niet heeft geraakt
This item has no instructions
Wat spreek je vooraf met de cliënt af?
Een stopteken
Een rustpauze
Een drinkmoment
Een hoestsignaal
Controleert of studenten het veiligheids- en regiemoment van de cliënt herkennen.
Voorbereiden en steriel werken
Voor je begint, reinig je de mond of neus en positioneer je de cliënt halfzittend. Je gebruikt handhygiëne, maakt een schoon werkveld en pakt per uitzuigsessie een nieuwe katheter.
Benadruk dat hier alleen de protocolstappen terugkomen: reinigen, halfzittend, schoon werkveld, nieuwe steriele katheter per sessie.
Veilig zuigen
gebruik een zo laag mogelijke zuigdruk
check dit op het uitzuigapparaat
voorkom dat de katheter aan het slijmvlies vastzuigt
zuigduur: max 15 seconden en max 3x
bij erg taai slijm: overleg met de arts
This item has no instructions
De handeling in het kort
1. Breng de katheter via de neus voorzichtig in, zonder te zuigen
2. Volg de natuurlijke weg
3. Begin pas met zuigen op de juiste lengte
4. Trek rustig wel zuigend terug met een ronddraaiende beweging
Benadruk dat zuigen plaatsvindt tijdens het terugtrekken, niet tijdens het inbrengen.
Benadruk dat zuigen plaatsvindt tijdens het terugtrekken, niet tijdens het inbrengen.
This item has no instructions
Veilig uitvoeren
Gebruik een zo laag mogelijke zuigdruk. Breng de katheter niet-zuigend in. Je zuigt maximaal 15 seconden, observeer de cliënt tussendoor en zuig zo nodig opnieuw. Herhaal dit maximaal 3 keer. Haal de katheter er zuigend uit met een draaiende beweging.
Load-bearing protocolgetallen: 60–150 mmHg en maximaal 15 seconden.
Als de cliënt benauwd wordt
Bij hoesten, benauwdheid of hypoxie:
stop en beoordeel opnieuw
observeer ademhaling
observeer pols
observeer kleur
volg zo nodig de saturatie
Gebruik alleen de punten uit het protocol. Geen extra interventies toevoegen buiten wat is aangeleverd.
Als je bloed ziet
voorkom dat de katheter tegen het slijmvlies wordt vastgezogen
pas zo nodig de zuigkracht aan
bij aanhoudend bloeden: overleg met de arts
This item has no instructions
Afronden en rapporteren
Rapporteren
Afronden
cliënt verzorgen
cliënt comfortabel positioneren
katheter verwijderen en weggooien
materialen opruimen
handhygiëne
Rapporteer minimaal:
kleur van het sputum
taaiheid
hoeveelheid
eventuele bijzonderheden
This item has no instructions
Wat neem je mee naar de praktijkles?
Reflectievraag voor de overgang naar het praktijklokaal. Laat studenten concreet worden over één veiligheidsmaatregel of inzicht.
Begrippen
Tracheostoma - opening in de hals die toegang geeft tot de luchtpijp
Tracheacanule - buisje dat in het tracheostoma zit
Binnencanule - uitneembaar binnenste deel van de canule
Buitencanule - deel dat in het stoma blijft zitten
Halsplaat - plaatje aan de buitenkant voor steun en fixatie
Canuleband - band waarmee de canule op zijn plaats blijft
Cuff - opblaasbaar deel rond sommige canules
This item has no instructions
Begrippen en bronnen
HME / kunstneus - hulpmiddel dat lucht helpt verwarmen, bevochtigen en filteren
Spreekklep - ventiel dat spreken mogelijk kan maken onder voorwaarden
Cuffstatus - of de cuff leeg of opgeblazen is
Fixatie - manier waarop de canule veilig vastzit
Vilans (2023) - Verzorging tracheacanule
Vilans (2025) - Binnencanule van tracheacanule wisselen en reinigen
Vilans (2023) - Uitzuigen via neus en mond
Vilans (2024) / SRI-richtlijn - Buitencanule vervangen en infectiepreventie
Als instructies tussen protocol, richtlijn en lokale afspraak verschillen, licht dat hier mondeling toe: presenteer één voorkeurslijn op de dia en benoem afwijkingen alleen in docentuitleg.
