Hoofdstuk 1: TEMPERAMENT, KARAKTER EN IDENTITEIT

• Gedragswetenschappen
• Secundair onderwijs

PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE

Hoofdstuk 1: 

TEMPERAMENT, KARAKTER EN IDENTITEIT

Deze leerkracht vind ik leuk.

De leerkracht vind ik minder leuk.

Leuke leerkracht

Minder leuke
leerkracht

Definitie persoonlijkheid

De persoonlijkheid van iemand wordt zichtbaar door de typerende manier waarop iemand met uiteenlopende situaties omgaat. Het is het typerende gedragspatroon van een individu.

Persoonlijkheid is een verzameling van stabiele en unieke psychische (innerlijke) en gedragsmatige (uiterlijke) kenmerken, waardoor een individu zich in de loop van zijn of haar leven op een consistente manier gedraagt.

Persoonskenmerken...

Feitjes over jezelf

• zijn algemene beschrijvingen van eigenschappen van wie je bent
• omvatten zowel uiterlijke als innerlijke eigenschappen (kunnen veranderen)
•   Voorbeelden: lengte, leeftijd, geslacht, huidskleur, schoolniveau, gezondheidstoestand…

Persoonlijkheidskenmerken... 

“Hoe je je gedraagt, denkt en voelt” 

•  diepgewortelde, stabiele eigenschappen 
•   vrij stabiel over langere tijd
• Voorbeelden: extravert, vriendelijk, perfectionistisch, optimistisch, introvert…

Persoonlijkheidskenmerken zijn dus een onderdeel van persoonskenmerken. 

OPDRACHT

Spiegeltje spiegeltje aan de wand... wie ben ik 

(cursus pagina 8)

Persoonlijkheid

Persoonlijkheid is opgebouwd uit diverse componenten, namelijk temperament, karakter en identiteit.

Persoonlijkheid 'temperament'

Temperament

Het gaat over aspecten van ons gedrag die onder meer te maken hebben met de felheid van reageren, het activiteitsniveau, de bereidheid tot interactie. Om temperament te herkennen ligt de focus dus op ‘Hoe wordt er gereageerd?’, eerder dan ‘waarom’ iemand reageert en ‘wat’ iemand doet. 

Temperament is het natuurlijke onderdeel van je persoonlijkheid dat uit je genen voortkomt. Temperament is het gedeelte van onze persoonlijkheid dat zich als eerste zal ontwikkelen en tot uiting zal komen.

OPDRACHT

Hoe reageer jij? (cursus pagina 9 - 12)

Persoonlijkheid 'karakter'

Het temperament is het biologische gewortelde fundament van de persoonlijkheid. Karakter duidt eerder op het sociale component. Hoe ervaren anderen ons? Wat is hun ervaring van jouw gedrag?  

Karakter is het deel van jou dat uit je omgeving voortkomt.

Het is ook een resultaat van de ervaringen en sociale interacties in je leven, waar je het een en ander van geleerd zult hebben. Daardoor oefenen deze gewoontes invloed uit op je temperament en je biologische aanleg. 

OPDRACHT

Welke van je zelfomschrijvingen (ik ben...) behoren tot de categorie karakter? 

(cursus 14)

Wie ben ik? - Persoonlijkheidstesten

IDENTITEIT

Identiteit is het geheel aan kenmerken waarvan we vinden dat ze bij onszelf horen als we ons vergelijken met anderen. Sommigen van die kenmerken delen we met anderen, andere kenmerken zijn typisch voor ons als individu.  

Persoonlijkheid...

is hoe je van binnen bent (aangeboren/aangeleerd gedrag)

Persoonlijkheid bepaalt 'hoe je reageert'

Identiteit...

is het complete, deels door sociale omgeving gevormde, beeld van jezelf is

Identiteit beantwoordt de vraag 'wie je bent'

edubox.vrtnws.be

Deelidentiteiten 

pagina 20

5 grote groepen:

• Sociale identiteit
• Culturele identiteit
• Persoonlijke identiteit
• Geslachtsidentiteit
• Nationale identiteit

Hoofdstuk 2: 

Invloed van nature en nurture op persoonlijkheid

'Wie je bent', dit wordt bepaald door...

1. genen, je wordt zo geboren
2. je omgeving, je opvoeding, ervaringen

NURTURE - AANGELEERD

  (1960 - 1970)

"Wie we zijn, wordt meer bepaald door onze omgeving."

Nurture verwijst naar alles wat van buitenaf een invloed op ons uitoefent, omstandigheden en ervaringen, opvoeding, levensstijl en milieufactoren.

NATURE - AANGEBOREN 

(begin 1990)

"Wie we zijn, wordt meer bepaald door onze genen."

Nature staat voor alles wat via ons genetisch materiaal, ons DNA, hebben meegekregen van onze ouders. Het wordt ook wel onze aanleg genoemd.

Een baby wordt geboren met blauwe ogen.

Nature

Nurture

Een leerling wordt goed in piano spelen door veel te oefenen.

Nature

Nurture

Een persoon heeft van nature krullend haar.

Nature

Nurture

Een kind leert beleefd zijn doordat ouders dit aanleren.

Nature

Nurture

Iemand spreekt vloeiend Frans omdat hij in Frankrijk is opgegroeid.

Nature

Nurture

Eline is hoogbegaafd.

Nature

Nurture

Niet zo simpel...

Het is belangrijk om te begrijpen dat het niet zo simpel is als 'nature versus nurture', want meestal werken ze samen. 

Genen kunnen onze gevoeligheid voor bepaalde omgevingsinvloeden beïnvloeden, en onze omgeving kan op zijn beurt onze genen beïnvloeden door middel van epigenetica - het aan- en uitzetten van bepaalde genen op basis van onze ervaringen.

Voorbeeld 1

Hoewel er geen eenvoudig antwoord is, is het duidelijk dat beide factoren een belangrijke rol spelen in onze ontwikkeling en persoonlijkheid.

Een voorbeeld van het samenspel tussen nature en nurture is intelligentie. Sommige mensen kunnen van nature een hogere aanleg hebben voor leren en redeneren (genetica), maar zonder een stimulerende omgeving om hun vaardigheden te ontwikkelen, kunnen ze hun volledige potentieel misschien niet bereiken (nurture).

Voorbeeld 2

"Psychosociale ontwikkeling"

• Nature: aangeboren mentale stoornissen (bv. ziekte Gilles de la tourette is erfelijk)
• Nurture: mentale stoornis door trauma’s en levenservaringen (stotteren door zware pestproblematiek)
  

Geef een voorbeeld van nature/nurture omtrent fysieke ontwikkeling.

Zelfbepaling 'Vrije wil'

Beide standpunten in het nature-nurture debat zijn deterministisch , maar het ontkennen van het bestaan van de vrije wil kan tot problemen leiden.

Als er geen vrije wil bestond, zou een moordenaar tegen een rechter kunnen zeggen dat hij er niets aan kan doen, want zijn daad zou bv. het gevolg zijn van chemische hersenacties die hij niet kan bedwingen.

Ze laten geen ruimte voor de vrije wil. Alles wordt ofwel bepaald door erfelijkheid, ofwel door het milieu.

Zelfbepaling

Zelfbepaling is het concept dat individuen controle hebben over hun eigen gedrag en acties.

M.a.w. we kunnen zelf ook richting geven aan onze persoonlijkheid en ontwikkeling, door de keuzes die we doorheen ons leven maken. 

Minnesota Twin Project

Lees het artikel.

Hoofdstuk 3: 

De invloed van het zelfconcept op gedrag

Zelfbeeld...

kan omschreven worden als het geheel van gedachten, ideeën en oordelen die je over jezelf hebt. Het is de manier waarop we onszelf percipiëren. 

Zelfbeeld of zelfconcept

Je wordt niet geboren met een zelfbeeld.

Door te bewegen en zich uit te drukken onderscheiden baby's zich geleidelijk aan van hun verzorgers (rond 6 maanden)

3 stappen in het zelfconcept, onderzoek van Lewis en Brooks - Gunn

1. Zelfherkenning: 'spiegel - en rouge - test'

2. Zelfbeschrijving: herkennen foto's en zichzelf beschrijven 'fysiek'

3. Empathie ontwikkelen: rijker sociaal leven - theory of mind

Het reële zelfbeeld

Hoe je jezelf op dit moment ziet — jouw huidige inschatting van je eigenschappen, vaardigheden, uiterlijk, enz.

Het ideale zelfbeeld

Het beeld van hoe je graag zou willen zijn. Je persoonlijke ‘beste versie’ van jezelf.

OPDRACHT p33

Zelftest 

'Hoe tevreden ben je met jezelf?'

5 facetten in het zelfbeeld p 37 -38

• Sociale zelfbeeld
• emotionele zelfbeeld
• cognitieve zelfbeeld
• fysieke zelfbeeld
• materiële zelfbeeld 

Zelfwaardering, zelfeffectiviteit en lichaamsbeeld

Zelfwaardering is de waarde die je hecht aan jezelf. Het is een emotionele evaluatie: vind je jezelf de moeite waard? De zelfwaardering kan zowel positief als negatief zijn.

Zelfeffectiviteit gaat over het geloof dat je, met voldoende inzet en de juiste strategieën, hindernissen kunt overwinnen en je doelen kunt bereiken.

Lichaamsbeeld is je perceptie en gevoelens over je lichaam.