Zenuwstelsel

• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 1,2

Het zenuwstelsel

Inhoud les

Perifeer en centraal zenuwstelsel

Bouw van een zenuw

Anatomie en fysiologie van de hersenen

Sympathisch en parasympathisch zenuwstelsel

Wat zijn functies van
het zenuwstelsel?

Zenuwstelsel

• Zorgt dat we kunnen reageren op de buitenwereld. (informatie opnemen en verwerken)
• Zorgt dat we organen en lichaamsdelen kunnen besturen.
• Zorgt dat we kunnen nadenken
• Coördinatie van bewegingen

Werking zenuwstelsel

1. Zintuigen vangen de prikkels op
2. Zintuigcellen zetten deze om in impulsen 
3. Impulsen gaan via de zenuwen naar het ruggenmerg
4. Ruggenmerg naar de hersenen
   
5. De hersenen verwerken de impulsen wat zorgt voor bewustzijn
6. De impulsen gaan via de zenuwen naar de spieren en klieren 
7. De spieren en klieren zorgen voor bepaalde reactie 

Centraal zenuwstelsel

Bestaat uit:

Grote hersenen

Kleine hersenen

Hersenstam

Ruggenmerg

Beschermd door: 

schedel en wervelkolom

Perifeer zenuwstelsel

Zenuwen buiten hersenen en en ruggenmerg

Aanvoerende (sensorische) zenuwen en afvoerende (motorische) zenuwen en soms gemengd.

Bouw van een zenuw

Dendrieten zijn zenuwvezels die signalen ontvangen.

Een neuriet geleidt signalen vanaf cellichaam verder naar b.v. je spieren (actie).

Neurogliacellen: beschermen, voeden en ondersteunen zenuwvezels. 

Informatie en instructies via zwakke elektrische signalen (impulsen) verstuurd.

86 miljard zenuwcellen

0

Grote hersenen

Twee hersenhelften (hemisfeer). Met elkaar verbonden via hersenbalk.

Hersenschors: 2-6 mm dik, bevat miljarden zenuwcellen. = grijze stof. Alle info uit je lichaam door ontvangen en verwerkt.

Witte stof = dieperliggende gedeelte (merg wat rond de lange uitlopers van zenuwcellen ligt)

Door de windingen en groeven wordt hersenoppervlak groot.

Hersenkwabben

voorhoofdskwab

wandbeenkwab

slaapbeenkwab

achterhoofdskwab

Pariëtale kwab = wandbeenkwab: ruimtelijk bewustzijn, aandacht, lezen, rekenen.

Temporale kwab = slaapbeenkwab:

horen, taal begrijpen, onthouden en herkennen van voorwerpen en mensen, ophalen van herinneringen.

Occipitale kwab = achterhoofdskwab:

betekenis geven aan wat je ziet.

Functiegebieden in hersenen

Sensorische/opstijgende banen (ontvangen en verwerken zintuigelijke info) = somatosensorische schors 

Motorische/afdalende banen (besturen willekeurige skeletspieren of instructies naar klieren)

Linkerhersenhelft ontvangt info uit rechterhelft van lichaam en andersom. 

Associatie (geestelijke functies uitvoeren): geven inhoud en betekenis aan info die ontvangen is.

Associatiebanen zorgen voor verbindingen in een hersenhelft.

https://www.youtube.com/watch?v=KXoZOxhh5T8

Grote hersenen

Hersenstam

Kleine hersenen

Ruggenmerg

Hoe noemen we hersenen en ruggenmerg samen?

1. Zenuwstelsel
2. Hersenstelsel
3. Centraal zenuwstelsel
4. autonoom zenuwstelsel

Het perifere zenuwstelsel is verantwoordelijk voor

1. Prikkels verwerken
2. Vervoeren van prikkels
3. Bewustwording prikkels
4. Regelen de bloeddruk

Indeling volgens de bouw

centrale zenuwstelsel

perifere zenuwstelsel

hersenen

ruggenmerg

hersenzenuwen

ruggenmergzenuwen

Indeling naar werking zenuwstelsel

• Willekeurige/animale/centrale: bewuste bewegingen van de skeletspieren en de zintuigen.

• Onwillekeurige/autonome/vegetatieve zenuwstelsel: niet onder invloed van onze wil. Regelt bijvoorbeeld de bloeddruk, diepte ademhaling, peristaltiek maag. 

Het onwillekeurige/autonome/vegetatieve zenuwstelsel is te onderscheiden in twee delen

• Sympathische zenuwstelsel
  

       Maakt lichaam klaar om te handelen (flight-or-fight-reactie)

• Parasympatische zenuwstelsel
  

       Maakt lichaam klaar voor rust

Indeling volgens de functie 

willekeurig zenuwstelsel

onwillekeurig zenuwstelsel

staat onder invloed van de wil

omvat de bewuste reacties

staat niet onder invloed van de wil

omvat de onbewuste reacties

Liquor: aangemaakt door cellen in hersenkamers. Afvoeren van afvalstoffen en houdt hersenen op juiste temperatuur. 

Pijnappelklier: maakt melatonine aan, invloed op dag- en nachtritme

Hypothalamus:

aanmaken hormonen, regelen lichaamstemperatuur, regelen van honger en dorst; homeostase behouden;

regelen van het dag-nachtritme; regelen van emoties.

Thalamus: filter voor signalen als aanraking, pijn of temperatuur. Dit filter zorgt ervoor dat hersenen niet overvoerd worden door aangevoerde prikkels. 

Thalamus:

aansturen en perfectioneren van de bewegingen die je maakt;

combineren van alle informatie uit de zintuigen;

reguleren van emoties. Dit komt doordat de thalamus onderdeel is van het limbische systeem;

zorgen dat de je wakker wordt. De thalamus regelt namelijk het bewustzijn.

Hypothalamus: sleutelrol in hormonale stuurmechanisme. Nauw verbonden met hypofyse. 

Hieruit ontspringen 12 paar hersenzenuwen

Middenhersenen: spontane en automatische bewegingen in gang zetten, tot uitdrukking brengen van emoties.

Pons = brug van Varol. Geeft info door van evenwichts en gehoororgaan aan kleine hersenen. 

Verlengde merg: ademhalingscentrum, cardiovasculair centrum en reflexcentra (hoesten, niezen, overgeven, slikken), geestelijke alertheid. 

Grijze stof = celkernen

Witte stof = vezels

Evenwicht, nauwkeurig en soepel uitvoeren van bewegingen. (fijne motoriek). Rol in 'handigheid krijgen' . Rol in het leren van taal en bij taken die beroep doen op werkgeheugen.

het gebied van Wernicke. Dit noemen we ook wel het sensorische spraakcentrum. Het ligt dicht bij de auditieve schors achter in de grote hersenen. Met dit gebied begrijp je wat anderen zeggen;

het gebied van Broca. Dit noemen we het motorische spraakcentrum. Dit gebied ligt aan de voorkant van de grote hersenen. Deze heeft invloed op de spieren van het gezicht. Hierdoor ben je in staat om te praten.

auditieve schors. Deze speelt een rol bij het horen;

visuele schors. Dit deel regelt het zien;

smaakschors. Dit deel speelt een rol bij het proeven;

primaire olfactorische schors. Dit deel speelt een rol bij de reuk;

primaire somatosensorische schors. Hier komen signalen van de zintuigen binnen;

somatosensorische associatieschors. Dit deel verwerkt de informatie uit de primaire somatosensorische schors.

Bij een reflex wordt info niet doorgestuurd naar hersenen maar direct in ruggenmerg omgezet in reactie.

Je ruggenmerg loopt tot ongeveer tweede lendewervel. 

Wervelkanaal is het kanaal dat wordt gevormd door de openingen in je wervels. Die openingen bevinden zich tussen het wervellichaam en wervelboog. 

Dikte van een pink, bundelingen van zenuwvezels. 

Afdalende en opstijgende zenuwbanen.

Functies van slaap

Functies van slaap

verwerken van wat de afgelopen dag is gebeurd (herinneringen opslaan);

weggooien van nutteloze informatie;

herstellen van je lichaam.

Slaapfases

1e = sluimerfase: hersenen werken minder snel, langzame 

          oogbewegingen

2e = lichte slaap

3e = diepe slaap: hartslag en ademhaling vertragen

4e = droomslaap: actieve hersenen, snelle oogbewegingen

NREM-slaap = non-rapid eye movement fase

REM- slaap = rapid eye movement

verwerken van wat de afgelopen dag is gebeurd. Je slaat dan bijvoorbeeld herinneringen op;

weggooien van nutteloze informatie;

herstellen van je lichaam.

Welke drie vormen van bescherming heeft het centrale zenuwstelsel?

Bescherming CZ

• beenderen, schedel en wervelkolom

•  vliezen: harde vlies, spinnenwebvlies, zachte vlies
• vocht, liquor (schokbreker, warmte-isolatie, glucose om oppervlakkig weefsel te voeden, afvoer afvalstoffen)

Liquor wordt in beweging gehouden door de kloppende bloedvaten, ademhaling, houdingsverandering, onafgebroken aanmaak.  (per minuut 0,5 ml, per dag meer dan 700 ml). Constant ongeveer 150 ml hersenvocht aanwezig. 

Perifeer zenuwstelsel

12 paar hersenzenuwen

31 paar ruggenmergzenuwen

X. Nervus Vagus = zwervende zenuw

Nervus Vagus is verbonden met slikspieren, stembandspieren en loopt verder lichaam in. Voorziet verschillende organen van zenuwen

Nervus vagus = langste hersenzenuw die het brein verbindt met organen zoals hart, longen en darmen, en reguleert het parasympathische zenuwstelsel voor rust en herstel. Deze zenuw vertraagt de hartslag, verlaagt de bloeddruk, stimuleert de spijsvertering en reguleert emoties, waardoor hij cruciaal is voor stressvermindering en balans tussen lichaam en geest, door signalen van het lichaam naar het brein te sturen

Ruggenmergzenuwen

Hebben zowel sensorische als motorische zenuwvezels.

Verlaten aan linker en rechterkant je ruggenmerg door openingen tussen wervels (behalve 1e paar halszenuwen en bij heiligbeen en staartbeen)

Bloedvoorziening hersenen

Inwendige halsslagaders (splitsen op in voorste en middelste hersenslagaders)

wervelslagaders (via achterhoofdsgat kleine slagaders, aan begin hersenstam komen rechter en linker wervelslagader samen tot 1 slagader)

Cirkel van Willis (ring van tussenverbindingen van hersenslagaders aan onderkant hersenen), reservesysteem

Hersenslagaders vertakken in hersenvliezen steeds verder: netwerk van slagaderlijke haarvaatjes. 

Daarna haarvatennetwerk van aders -> verzameladers -> inwendige halsaders links en rechts -) bovenste holle ader.