5.3 deel 2 kruisingsschema (ABS)

• Biologie
• Middelbare school
• mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-6

              Startklaar en huiswerkcontrole

• Op je plek zitten 
• Telefoon is verboden
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, etui 
• Ingelogd op LessonUp
• Boek open blz. 118
• Schrift open huiswerk zichtbaar

5.1 lichaamscellen en het aantal chromosomen. Leerdoel: Je kunt aangeven dat bij mensen het geslacht wordt bepaald door de geslachtschromosomen.

5.1 opgave 2 en 3 genotype en fenotype

5.1 opgave 4, 6 en 8 genen en hun activiteit

5.2 opgave 1: chromosomen in lichaamscellen en geslachtcellen. geslachtsbepaling

5.2 opgave 5 chromosomensamenstelling in verschillende typen cellen

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Overzicht Periode 3

• Thema: Erfelijkheid en evolutie. En ordening
• Benodigde lesmaterialen: boek B en LessonUp
• Opmerking: periode 3 toets is niet herkansbaar!

Week 12	Week 14	Week 15	Week 16	Week 17/18	Week 19	Week 20	Week 21	Week 22	Week 23	Week 24
Toets bespreken	5.1 + 5.2	5.3 + 5.4	5.4	Meivakantie	Oefenvragen evolutie	5.5	5.6	Ordening LU	Ordening LU	extra les

Wat is een mutatie?

1. Een normale celverdeling
2. Plotselinge verandering van het genotype
3. Een erfelijke eigenschap
4. Een type chromosoom

Stelling 1: mutaties kunnen ook gunstige gevolgen hebben.
Stelling 2: mutaties zorgen voor meer genetische variatie.

1. Stelling 1 is juist en stelling 2 onjuist.
2. Stelling 1 is onjuist en stelling 2 juist.
3. Beide stellingen zijn onjuist.
4. Beide stellingen zijn juist.

Er is geen genetische variatie bij bacteriën omdat er alleen sprake is van mitose

1. Juist
2. Onjuist

Waarom leidt ongeslachtelijke voortplanting niet/nauwelijks tot genetische variatie in de nakomelingschap?
(meerdere antwoorden juist)

1. Omdat hierbij de nakomeling een kloon is van de ouder.
2. Omdat hierbij het genotype van de ouder exact gelijk is aan dat van het kind.
3. Omdat hierbij geen zaalcellen en eicellen betrokken zijn.
4. Omdat hierbij alleen zaadcellen of alleen eicellen betrokken zijn.

Geslachtelijke voortplanting leidt tot meer genetische variatie binnen een populatie dan ongeslachtelijke voortplanting

1. Waar
2. Niet waar

Genetische variatie

Wat is genetische variatie?

De volgende pagina: hoe ontstaat genetische variatie?

Genetische variatie is verschil in het erfelijk materiaal. Hoe meer verschil in in erfelijk materiaal, hoe meer genetische variatie.

Erfelijkheid en evolutie

5.3 deel 2, kruisingschema's

           Leerdoelen

R: Je kunt omschrijven wat homozygoot, heterozygoot, dominant en recessief betekent

T: Je kunt kruisingsschema's maken

T: Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Heterozygoot

Heb je 2 verschillende genen, dan ben je heterozygoot

1 gen voor krullend,

1 gen voor steil

Hetero betekend anders 

bijv. man+vrouw

Vraag: als je homozygoot bent voor kleur ogen. Door bij

Heterozygoot

Heb je 2 verschillende genen, dan ben je heterozygoot

1 gen voor krullend,

1 gen voor steil

Hetero betekend anders 

bijv. man+vrouw

Vraag: als je homozygoot bent voor een eigenschap, bijvoorbeeld oogkleur bruin. Wat wordt dan de fenotype?

Vraag: als je homozygoot bent voor kleur ogen. Door bij

Heterozygoot

Heb je 2 verschillende genen, dan ben je heterozygoot

1 gen voor krullend,

1 gen voor steil

Hetero betekend anders 

bijv. man+vrouw

Vraag: en welk fenotype krijg je dan als je heterozygoot voor voor oogkleur? bijvoorbeeld een allel blauw en een bruin. 

Vraag: als je homozygoot bent voor kleur ogen. Door bij

Dominant of recessief

Een allel kan dominant of recessief zijn: het dominante allel komt altijd tot uiting in het fenotype, het recessieve allel niet. 

Dus als donkerhaar dominant is en blond is recessief, en 

Bart heeft een vader met donker haar en een moeder met blond, wat wordt zijn haarkleur?

Dominante allelen in hoofdletters: bijvoorbeeld donker haar: A

recessieve allelen in kleine letters: bijvoorbeeld: a

Homozygoot of heterozygoot?

1. Homozygoot
2. Heterozygoot

Homozygoot of heterozygoot?

1. Homozygoot
2. Heterozygoot

geel is allel voor bruine ogen. paars is voor blauwe ogen. fenotype is bruine ogen. Welk allel is receccief en welk allel is dominant?

1. allel voor bruine ogen is recessief, blauwe ogen is dominant
2. Allel voor bruine ogen is dominant, allel blauwe ogen is recessief
3. allebei de allelen bruin en blauw zijn dominant
4. allebei de allelen bruin en blauw zijn recessief

Een kruising

 Als twee organismen met elkaar nakomelingen krijgen, dan noemen we dat kruisen.

 In deze basisstof gaat het bij kruising altijd om één erfelijke eigenschap (één gen).  

Voorbeeld kruisingsschema

Nog een paar regels bij kruisingsschema

P = Parentes (Latijn) = ouders

F1 = Filii (Latijn) = eerste generatie nakomelingen

F2 = 2e generatie nakomelingen

Werk deze kruisingen uit

Aa x Aa

AA x aa

Bb x bb

P: heterozygoot Aa x heterozygoot Aa

F1

25% AA, 50% Aa, 25% aa

AA : Aa : aa = 1 : 2: 1

Verhouding fenotypen 3 : 1

P: Heterozygoot Aa x homozygoot recessief aa

F1

50% Aa en 50% aa = 1 : 1

verhouding fenotypen = 1 : 1

Verhoudingen in fenotypen

           Leerdoelen

R: Je kunt omschrijven wat homozygoot, heterozygoot, dominant en recessief betekent

T: Je kunt kruisingsschema's maken

T: Je kunt bij een gegeven kruising genotypen en fenotypen van ouders en/of nakomelingen afleiden

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

           Begrippen
           uit deze les

5.1 genotype, fenotype, erfelijk, omgeving, leefstijl, lichaamscellen, celkern, celdeling, chromosomen, DNA, genen.

5.2 chromosomenparen, meiose, geslachtscellen, X-chromosoom, Y-chromosoom,

Homozygoot, heterozygoot, dominant, recessief,

Eindslide.

Ruimte voor een afsluitend woord.