Orkesten en ensembles (Muziek vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Muziek
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining orkesten en ensembles voor vwo: kamermuziek en combo herkennen, orkesten onderscheiden, koren benoemen en secties lezen. Acht vragen, waarvan vier luistervragen, met stappenplan en tips.

KLANKKLEUR · ENSEMBLES

EXAMENTRAINING

Orkesten en ensembles: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Nationaal Historisch Museum / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een luisterfragment of een bezetting het juiste ensemble kiezen, secties benoemen en koren herkennen.

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: wat wordt gevraagd en welke ensembles of secties staan als antwoord?

• 2. Luister: welke groepen hoor je? Zijn er blazers, strijkers, een ritmesectie of alleen zang?

• 3. Onderscheid: één speler per partij is kamermuziek, meerdere spelers per partij is een orkest.

• 4. Onderbouw: kies het antwoord dat past bij de bezetting en bij wat ontbreekt.

Het Budapest String Quartet tijdens een concert, Library of Congress

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

VRAAGTYPE 1: KAMERMUZIEK EN COMBO HERKENNEN

• Je luistert en bepaalt hoeveel spelers er zijn en welke groepen klinken.

• Vier strijkers met één speler per partij is een strijkkwartet.

Image credit: U.S. Office of War Information / Wikimedia Commons, publiek domein

Video: Beethoven: Cavatina uit Strijkkwartet nr. 13, Takács Quartet (kanaal: Takács Quartet - Topic). Wat hoor je? Vier strijkers (twee violen, altviool en cello) die elk een eigen partij spelen, in een rustig tempo. Er zijn geen blazers en geen slagwerk. Antwoord: strijkkwartet.

Welk ensemble speelt dit fragment?

A

Symfonieorkest: strijkers, blazers en slagwerk

B

Strijkkwartet: vier strijkers zonder blazers

C

Brassband: koper en slagwerk zonder strijkers

D

Harmonie: houtblazers, koper en slagwerk

Twee violen, altviool en cello spelen samen, zonder blazers en slagwerk: strijkkwartet. Wie symfonieorkest kiest, hoort geen blazers.

Video: Oscar Peterson: C Jam Blues (kanaal: Oscar Peterson, The Estate of Oscar Peterson). Wat hoor je? Een klein jazzensemble met onder andere piano, contrabas en drums, zonder rijen blazers en zonder elektrische gitaren. Antwoord: jazzcombo.

Welk ensemble speelt dit fragment?

A

Jazzcombo

B

Bigband

C

Popgroep

D

Harmonie

Een klein jazzensemble met piano, bas en drums: jazzcombo. Wie bigband kiest, hoort geen rijen blazers. Een popgroep heeft elektrische gitaren.

Klarinettisten in een symfonisch blaasorkest, Montevideo

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

VRAAGTYPE 2: ORKESTEN ONDERSCHEIDEN

• Je vergelijkt orkesten op hun bezetting.

• Zoek eerst naar wat het ene orkest wel heeft en het andere niet.

Image credit: Intendencia de Montevideo / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: Horace Silver: Room 608, WDR Big Band (kanaal: WDR BIG BAND). Wat hoor je? Groepen saxofoons, trompetten en trombones met een ritmesectie van piano, bas en drums. Antwoord: bigband.

Welk ensemble speelt dit fragment?

A

Symfonieorkest

B

Popgroep

C

Bigband

D

Strijkorkest

Groepen saxofoons, trompetten en trombones met een ritmesectie van piano, bas en drums: bigband. Wie symfonieorkest kiest, hoort geen strijkers.

Welk kenmerk onderscheidt een harmonie van een brassband?

A

Een brassband heeft ook strijkers, een harmonie niet

B

Een harmonie heeft ook houtblazers, een brassband niet

C

Een harmonie speelt zonder slagwerk, een brassband met

D

Een brassband heeft saxofoons, een harmonie niet

Het verschil zit in de houtblazers: fluiten en klarinetten horen bij de harmonie. Beide orkesten hebben slagwerk, geen van beide heeft strijkers.

Het Tensta Gospel Choir zingt meerstemmig, Zweden

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

VRAAGTYPE 3: KOREN EN ACHTERGRONDZANG

• Je hoort welke stemmen samen zingen of wie er op de achtergrond zingt.

• Alleen lage en hoge mannenstemmen is een mannenkoor.

Image credit: Frankie Fouganthin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: Gwahoddiad, Treorchy Male Choir (kanaal: Treorchy Male Choir Official). Wat hoor je? Een koor met alleen mannenstemmen, van diep tot hoog. Antwoord: mannenkoor.

Welk koor hoor je in dit fragment?

A

Gemengd koor

B

Vrouwenkoor

C

Kinderkoor

D

Mannenkoor

Alleen mannenstemmen, van laag tot hoog: mannenkoor. Wie gemengd koor kiest, luistert naar de hogere mannenstemmen en denkt aan vrouwen.

Welke rol hebben backing vocals in een popsong?

A

Ze spelen de basgitaarlijn

B

Ze zingen alleen het couplet

C

Ze nemen de plaats van het koor in

D

Ze ondersteunen de hoofdzanger op de achtergrond

Backing vocals zingen zachter mee met de hoofdzanger. Ze staan niet centraal, een koor wel.

Een bigband met rijen trompetten en trombones tijdens een concert

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

VRAAGTYPE 4: SECTIES EN AANTALLEN LEZEN

• Je krijgt een bezetting en benoemt de sectie of rangschikt de ensembles.

• Melodie-instrumenten spelen de melodie, de ritmesectie houdt ritme en akkoorden vast.

Image credit: Lance Cpl. Maxwell Cook (US Marine Corps) / Wikimedia Commons, publiek domein

Een combo heeft saxofoon, trompet, piano, bas, drums. Wat is de ritmesectie?

A

Saxofoon en trompet

B

Piano, bas en drums

C

Trompet, piano en bas

D

Saxofoon, bas en drums

Piano, bas en drums houden ritme en akkoorden vast. Saxofoon en trompet zijn de melodie-instrumenten.

Zet op volgorde: kleinste groep eerst

1

Bigband

2

Strijkkwartet

3

Symfonieorkest

4

Duet

Een duet heeft twee musici, een strijkkwartet vier, een bigband enkele tientallen en een symfonieorkest ruim meer. Veelgemaakte fout: de bigband na het symfonieorkest zetten omdat de naam groot klinkt.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Kamermuziek en combo herkennen

2

Orkesten onderscheiden

3

Koren herkennen

4

Secties en aantallen lezen

Laat de lastigste vraagtypen in tweetallen bespreken.

♪ KLANKKLEUR · ENSEMBLES

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Tel de spelers: één per partij is kamermuziek, meerdere per partij is een orkest.

• Zoek wat ontbreekt: geen klarinetten is fanfare of brassband, geen saxofoons is brassband.

• Piano, bas en drums horen bij de ritmesectie, blazers bij de melodiesectie.

• Bij een klankproces let je op plotseling (contrast), samen (menging) of geleidelijk (verschuiving).