This item has no instructions
Ik mag zijn wie ik ben.
Jij ook.
Paarse vrijdag
Dit jaar vindt Paarse Vrijdag plaats op vrijdag 9 oktober. Op Paarse Vrijdag besteden we aandacht aan dat iedereen zichzelf mag zijn, ongeacht wie je bent, wat je huidskleur is, wat je gelooft of op wie je verliefd wordt.
Keuze 1: Identiteit
In welke hokjes kun je de klas verdelen?
Keuze 2: Test jezelf
Ben jij een hokjesdenker?
Opdracht: Maskers maken
Wat laat je zien? Wat houd je verborgen?
10 min
Programma
30 min
Keuze 1: slide 4-14
Keuze 2: slide 15-29
> kies de optie die het best bij jezelf en de groep past.
Opdracht: vanaf slide 30
Wat is identiteit?
Wie ben jij zelf?
Hoe bekijk je de ander?
10 min
Keuze 1: Identiteit
We gaan het hebben over identiteit en hokjesdenken.
This item has no instructions
Wie ben jij? Wie ben ik?
Ken ik jou?
En ken jij mij?
Laten we kennismaken!
Identiteit, je kunt er niet omheen, iedereen heeft er een. Maar iedereen is anders en heeft een eigen mening.
Identiteit gaat over waar je vandaan komt, hoe je eruitziet en wat je denkt en doet.
Wat zeggen die dingen nou eigenlijk over wie je dag in dag uit bent in de klas?
Bespreek met de klas dat je, zonder dat je er iets aan kunt doen, altijd bij een groep past. Of je nou wil of niet, mensen kunnen je altijd in een hokje stoppen.
In de klas hebben we ook hokjes: we zijn allemaal tussen de 10 en 20 jaar oud, gaan naar dezelfde school en hebben waarschijnlijk allemaal een mobiele telefoon.
We gaan de klas in 'hokjes' verdelen.
Ga per vraag
bij het groepje staan waar je bij hoort.
Hokjesdenken
Start de Hokjestest! Stel de klas een aantal vragen en laat ze zichzelf ‘groeperen’. Begin met duidelijke groepen zoals haarkleur of wel of geen sneakers en ga steeds een stapje verder zodat het steeds moeilijker wordt om je groepsgenoten te vinden.
TIP: Je kunt ook kiezen voor de vorm 'Staan/Zitten', waarbij je steeds vragen stelt met maar twee antwoordmogelijkheden. Zoals: lichte of donkere haarkleur, jonger/ouder dan 14 jaar, draagt wel/niet sneakers vandaag, etc.
Hokje 1: Kleding
Wie draagt er sneakers?
Wie draagt dezelfde kleur shirt?
Kies een kledingstuk uit om de leerlingen in te delen, bijvoorbeeld shirt of schoenen. Voel je vrij om de vragen zelf te bedenken!
Toch houd je de vragen in deze fase nog redelijk oppervlakkig; het gaat om uiterlijkheden en dingen die iedereen wel weet van elkaar. De groepjes moeten zich makkelijk en met weinig overleg kunnen vormen.
Hokje 2: Woonplaats
Wie woont er in ... ?
En wie in...?
This item has no instructions
Hokje 3: Denken of doen
Ben je een denker of een doener?
Of ben je een dromer?
This item has no instructions
Hokje 4: Eerst denken, dan doen?
Geef je meteen je mening?
Luister je eerst naar de standpunten van de ander?
Pas je je mening makkelijk aan?
This item has no instructions
Hokje 5:
Jullie beurt!
Verzin met jouw klas nog een categorie!
In welk hokje pas jij?
Kies een categorie die veilig voelt in de groep.
Als je leerlingen eerst laat ervaren hoe makkelijk we elkaar in hokjes stoppen op basis van zichtbare of toevallige kenmerken, ontstaat vaak vanzelf het gesprek over stereotypen en vooroordelen.
Word jij wel eens in een hokje gestopt?
Hoe voelt dat?
Welke hokjes kiezen we zelf en welke krijgen we van anderen?
Hokjes denken
Eventueel verdiepende twist:
Laat leerlingen eerst in een hokje gaan staan en vraag vervolgens:
- Klopt dit hokje eigenlijk wel helemaal voor jou?
- Wat zien anderen aan jou dat niet in dit hokje past?
- Kun je in meerdere hokjes tegelijk horen?
- Welke hokjes kiezen we zelf en welke krijgen we van anderen?
Wat is hokjesdenken?
Denk jij in hokjes?
Hoe bekijk je de ander?
10 min
Keuze 2: Test jezelf
We gaan ontdekken wat hokjesdenken is en of jijzelf ook in hokjes denkt.
Iedere dag gebruiken we hokjes om mensen in te plaatsen. We denken te weten hoe iemand is, maar soms duw je iemand in een hokje die daar niet in past. Of zegt het hokje niet alles over hoe diegene is? Kijk nog eens goed, gun iemand een tweede indruk. Zie jij wie schuilgaat achter het hokje?
Ben jij een hokjesdenker?
Hoe stereotiep denk jij?
Test jezelf!
Leerlingen hoeven de vragen NIET hardop te beantwoorden of in te loggen, alleen in gedachten. Laat de leerling wel focussen op de eerste gedachte die in hem/haar opkomt. Gedachten zijn niet goed of fout, het gaat om de acties die daaruit voortkomen.
Ga dus redelijk snel door de vragen heen.
Kunnen leerlingen achteraf hun vooroordelen herkennen? Durven ze hun gedachten uit te dagen? Geven ze de ander een tweede kans?
Door leerlingen te laten ervaren hoe makkelijk we elkaar in hokjes stoppen op basis van zichtbare of toevallige kenmerken, kan een gesprek ontstaan over stereotypen en vooroordelen.
10 vragen
Beantwoord de vragen in gedachten.
Welke gedachte komt als eerst in je op?
Leerlingen hoeven de vragen NIET hardop te beantwoorden of in te loggen, alleen in gedachten. Laat de leerling wel focussen op de eerste gedachte die in hem/haar opkomt. Gedachten zijn niet goed of fout, het gaat om de acties die daaruit voortkomen.
Ga dus redelijk snel door de vragen heen.
Kunnen leerlingen achteraf hun vooroordelen herkennen? Durven ze hun gedachten uit te dagen? Geven ze de ander een tweede kans?
Door leerlingen te laten ervaren hoe makkelijk we elkaar in hokjes stoppen op basis van zichtbare of toevallige kenmerken, kan een gesprek ontstaan over stereotypen en vooroordelen.
Vraag 1
Een raadsel:
Een vader en een zoon krijgen een ernstig auto-ongeluk. De vader overlijdt ter plekke, de zoon wordt overgebracht naar het ziekenhuis. Een van de chirurgen komt aangesneld, maar zegt vervolgens: "Ik kan deze jongen niet opereren. Dit is mijn zoon."
Hoe kan dat?
Nee, dat kan dus niet!
De jongen heeft twee vaders
De jongen is geadopteerd
De chirurg is een vrouw
This item has no instructions
Vraag 2
Wat is het beroep van deze mevrouw?
Medewerker kinderdagverblijf
Advocaat
Tatoeëerder
Kan ik niet zeggen
This item has no instructions
Vraag 3
Er staat een nogal dikke mevrouw voor je in de rij
bij de KFC. Wat denk je?
Pff, die komt hier zeker elke dag.
Ik denk aan wat ik ga bestellen.
Wat erg dat mensen zo ongezond kunnen leven.
Hmm, niet veel.
This item has no instructions
Vraag 4
Ik schat mensen met
een erg plat of buitenlands accent dommer in.
Ja, als ik eerlijk ben vaak wel
Dat gebeurt mij soms.
Nee, daar kan ik wel doorheen kijken.
This item has no instructions
Vraag 5
Is dit een jongetje of een meisje?
Jongetje
Meisje
Geen idee!
This item has no instructions
Vraag 6
Hoe heet deze meneer?
Achmed
Peter
Muammer
Hoe kan ik dat nou raden?
This item has no instructions
Vraag 7
Wat denk je als je de mevrouw op de foto ziet?
Ze is gelovig. Dat zie je aan haar kettinkje.
Het is een lieve vrouw. Ze heeft een vriendelijke uitstraling.
Ze ziet er jong uit voor haar leeftijd.
Wat een vrolijke kleuren!
This item has no instructions
Vraag 8
Wat houdt deze persoon in zijn/haar/diens hand?
Uhm, eens zien.. je kunt het dus vasthouden...
Een beker
Een bord
Een lepel
This item has no instructions
Vraag 9
Na het zien van deze foto, wat kun je zeggen over deze man?
Hij is duidelijk gay.
Hij is lekker extravert.
Hij houdt van dingen die paars en fluffy zijn.
Niks.
This item has no instructions
Vraag 10
Je moet een sollicitatiegesprek voeren met een potentiële nieuwe collega.
De sollicitant komt vijf minuten te laat. Neem je haar aan?
Nee, alleen mensen die nalatig zijn, komen te laat op een sollicitatie.
Nee, dat is onprofessioneel.
Ja, als ze het meest geschikt is voor de functie.
This item has no instructions
Wij zijn hokjesdenkers.
Ben jij je bewust van je eigen vooroordelen?
Durf jij verder te kijken dan een hokje?
De uitslag:
Iedereen denkt wel eens in hokjes. We kunnen het niet helpen dat we allemaal categoriseren.
Hokjesdenken is dan ook niet alleen maar een vies woord. Het is heel nuttig voor mensen. We doen het eigenlijk de hele dag door, bij de simpelste dingen. Als je een plant ziet denk je bijvoorbeeld niet: "Groen, organisch materiaal en bladeren", maar "Dat is een plant." Je hebt het voorwerp dus aan de hand van een aantal kenmerken gecategoriseerd, waardoor je het gelijk kunt herkennen. Wel zo makkelijk! Helemaal zonder hokjesdenken kunnen we dus niet.
Grote kans bijvoorbeeld dat je bij het raadsel van vraag 1 hebt geantwoord dat de zoon geadopteerd is of dat de zoon twee vaders heeft. Maar het meest logische antwoord komt bij de meeste mensen niet gelijk op: dat de chirurg een vrouw is. Hoewel we rationeel wel weten dat vrouwen ook chirurgen zijn, associëren we het woord chirurg toch met iets mannelijks. Onze vooroordelen staan ons logisch denken op dat moment in de weg, vaak zonder dat we het zelf doorhebben.
Zolang we maar beseffen dat de vooroordelen die we over anderen hebben, mogelijk totaal geen hout snijden. Het feit blijft dat als je iemand niet kent, je helemaal niet kunt weten wie die persoon precies is. Dus vraag je eens af: kloppen die stereotypes wel? Worden anderen misschien onterecht benadeeld door jouw hokjes? Het is belangrijk om je te realiseren dat jouw vooroordelen geen feiten hoeven te zijn. En dat de manier waarop je hiermee omgaat een grote impact kan hebben op anderen.
Bron: Quest.
Wie ben jij?
Durf jij te zijn wie je bent?
Wat houd je verborgen?
30 min
Opdracht: Maskers
We hebben ontdekt dat we anderen
in verschillende 'hokjes' kunnen plaatsen.
Hoe zit dat met de leerling?
Wie ben jij?
Durf jij te zijn wie je bent?
Wat hou je verborgen?
This item has no instructions
Maskers maken
Dit ben ik
Hier ben ik
trots op
Dit mag je zien
Dit kan ik
Dit laat ik niet zien
Dit zou ik willen zijn
Dit kan ik nog niet
Achterkant
Voorkant
Deel het werkblad masker uit.
De leerlingen kiezen woorden die ze voor zichzelf die ze bij zichzelf vinden passen. Deze schrijven ze op de voorkant.
Op de achterkant kunnen leerlingen eigenschappen schrijven die ze niet (durven te) laten zien. Of die ze bewonderen in anderen, maar zelf niet hebben.
Voorbeelden: zie volgende slide.
Leerlingen kunnen de maskers met eigen creativiteit versieren.
Hang de maskers op aan de binnenkant van de ramen in een lokaal of de mediatheek (met toestemming van de leerling).
Welke hokjes passen bij jou?
Voorbeelden van eigenschappen
De leerlingen kiezen woorden die ze voor zichzelf die ze bij zichzelf vinden passen. Deze schrijven ze op de voorkant.
Op de achterkant kunnen leerlingen eigenschappen schrijven die ze niet (durven te) laten zien. Of die ze bewonderen in anderen, maar zelf niet hebben.
Inspiratie
Voorbeelden.
Leerlingen kunnen de maskers met eigen creativiteit versieren.
Hang de maskers op aan de binnenkant van de ramen in een lokaal of de mediatheek (met toestemming van de leerling).
Wat heb je vandaag ontdekt?
Met wie kun je de 'achterkant' van je masker delen?
Durf jij je masker af te zetten?
OPTIE 1: Reflectieopdracht
Laat de leerlingen hun masker voor hun gezicht houden.
Zet je masker af als...:
- je vandaag iets nieuws over jezelf ontdekt hebt.
- je denkt dat anderen soms een verkeerd beeld van jou hebben.
- je niet altijd laat zien wie je echt bent.
- je nu beter begrijpt waarom hokjesdenken niet altijd klopt.
- (bedenk gerust zelf iets)
OPTIE 2: Reflectievragen
- Wat was makkelijker: de voorkant of de achterkant invullen?
- Waarom laten mensen soms maar een deel van zichzelf zien?
- Waarom kan hokjesdenken ervoor zorgen dat we niet de hele persoon zien?
- Heb je vandaag iets ontdekt over jezelf?
- Heb je ontdekt dat iemand anders anders is dan je dacht?
Laat leerlingen antwoorden geven als ze dat willen. Niet verplicht.
BENOEMEN:
Met wie kun je je 'achterkant' delen?
- Ouders
- Mentor
- Antipestcoördinator/
vertrouwenspersoon
- Leerlingcoördinator
- Jongerenwerkers
- docent die je vertrouwt
- ...
Ik mag zijn wie ik ben.
Jij ook.
Support en draag paars op
Vandaag hebben we ontdekt dat niemand in één hokje past. Wat je aan de buitenkant ziet, vertelt maar een deel van het verhaal. Iedereen draagt soms een masker: om erbij te horen, zichzelf te beschermen of omdat het spannend is om echt jezelf te laten zien. Probeer daarom niet te snel te oordelen over anderen. Wees nieuwsgierig, stel vragen en kijk verder dan de eerste indruk. Want achter ieder masker zit een uniek mens met talenten, onzekerheden, dromen en een eigen verhaal. Iedereen verdient het om gezien te worden zoals hij of zij werkelijk is.
Vrijdag 9 oktober 2026 is het Paarse Vrijdag! Op deze dag vieren we dat 'Je mag zijn wie je bent' binnen De Waerdenborch, ongeacht wie je bent, wat je gelooft of op wie je verliefd wordt. Kom op deze dag in het paars naar school komen om steun hiervoor uit te spreken.