Werkwoordspelling in drie tijden

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

Werkwoordspelling

Leerdoel

Ik kan werkwoorden in de tegenwoordige tijd, verleden tijd en voltooide tijd correct spellen.

De stam van het werkwoord

De stam is de basis voor veel regels.

• Neem het hele werkwoord: lopen

• Haal -en weg: lop

• Maak de stam goed schrijfbaar: loop

Meer voorbeelden:

• werken → werk

• vinden → vind

• maken → maak

Benadruk dat de stam niet altijd precies klinkt zoals je verwacht. Bij bijvoorbeeld lopen krijg je na het weghalen van -en eerst lop, maar de correcte stam is loop.

Tegenwoordige tijd: persoonsvorm

In de tegenwoordige tijd gebruik je vaak de stam.

• ik loop

• jij loopt

• hij/zij/het loopt

• wij/jullie/zij lopen

Kort: stam bij ik, stam + t bij hij/zij/jij.

Uitzondering: willen: Hij/ Zij wil , dus zonder -t

Houd het hier nog eenvoudig. De aparte regel voor jij achter de persoonsvorm komt op de volgende slide.

De lastige t in de tegenwoordige tijd

De t hangt af van het onderwerp en de plaats in de zin.

• Jij werkt vandaag thuis.

• Werk jij vandaag thuis?

• Hij werkt vandaag thuis.

• Ik werk vandaag thuis.

Bij jij valt de t vaak weg als jij achter de persoonsvorm staat.

Noem alleen de kernregel. Vermijd hier uitzonderingen zoals je/jij te breed uitwerken als dat de groep in verwarring brengt.

Waarom d, t en dt vaak misgaan

Je schrijft niet op gehoor, maar volgens de regel.

• worden → ik word

• worden → hij wordt

• vinden → ik vind

• antwoorden → hij antwoordt

De letters d, t en dt ontstaan door de stam en de uitgang van de persoonsvorm.

Leg uit dat leerlingen vaak alleen luisteren naar de klank. Bij word en wordt hoor je bijna hetzelfde, maar de grammaticale functie bepaalt de spelling.

Welke vorm hoort bij hij in de tegenwoordige tijd?

A

stam + t

B

hele werkwoord

C

stam + de

D

ge + stam

Controleert de kernregel uit de slides over de tegenwoordige tijd. Afleiders komen uit andere tijden of vormen.

Wordwall tegenwoordige tijd

Nt2 werkwoorden tegenwoordige tijd - Quiz

Brain break

Slide tekst

Verleden tijd: zwakke werkwoorden

Zwakke werkwoorden krijgen in de verleden tijd:

• -te / -ten of

• -de / -den

Voorbeelden:

• werken → werkte, werkten

• maken → maakte, maakten

• leven → leefde, leefden

• antwoorden → antwoordde, antwoordden

Gebruik hier de term zwakke werkwoorden bewust en koppel die direct aan het vaste patroon in de verleden tijd.

Wanneer kies je -te of -de?

Kijk naar de laatste klank van de stam.

• Zit die in 't kofschip (of soft ketchup)? Dan krijg je -te / -ten.

• Zit die daar niet in? Dan krijg je -de / -den.

Voorbeelden:

• werk → werkte

• pak → pakte

• leef → leefde

• bel → belde

Als de klas 't fokschaap kent, mag je die term gebruiken; anders volstaat 't kofschip. Leg uit dat het om de laatste klank gaat, niet alleen om de laatste letter.

Verleden tijd: sterke werkwoorden

Sterke werkwoorden veranderen vaak van klank.

• lopen → liep

• blijven → bleef

• zingen → zong

• drinken → dronk

Deze vormen moet je kennen of opzoeken.

Maak het onderscheid scherp: zwakke werkwoorden volgen een regel, sterke werkwoorden vaak niet. Noem dat sterke werkwoorden daarom vaker uit het hoofd geleerd worden.

Wordwall verleden tijd

Onvoltooid verleden tijd - regelmatige werkwoorden - NT2 - deel 1 - Quiz

Brain break

Slide tekst

Tijdsaanduiding helpt kiezen

Woorden in de zin helpen je de juiste tijd kiezen.

• nu, vandaag, meestal → vaak tegenwoordige tijd

• gisteren, vroeger, vorige week → vaak verleden tijd

• heeft, hebben, is, zijn → vaak voltooide tijd

Eerst de tijd herkennen maakt de spelling makkelijker.

Benadruk dat tijdsaanduiding niet zelf de spellingregel is, maar wel helpt om de juiste werkwoordsvorm te kiezen.

Verleden tijd kiezen

Bij zwakke werkwoorden kijk je naar de laatste klank van de stam. Zit die in 't kofschip, dan schrijf je vaak -te of -ten. Zit de klank daar niet in, dan kies je -de of -den.

klank

't kofschip

-te

-de

letter

voltooide tijd

ge-

-t

-d

Benadruk dat het om de laatste klank gaat en niet alleen om de laatste letter.

Voltooide tijd: hoe bouw je die op?

De voltooide tijd bestaat uit:

• een hulpwerkwoord: heeft / hebben / is / zijn

• een voltooid deelwoord

Voorbeelden:

• ik heb gewerkt

• zij heeft geleerd

• wij zijn gefietst

• hij is gevallen

Houd de focus op spelling, niet op een uitgebreide uitleg van hulpwerkwoorden. Het gaat hier om herkennen van de voltooide tijd en de vorm van het voltooid deelwoord.

Voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden

Bij zwakke werkwoorden krijg je meestal:

• ge- voor de stam

• -t of -d achteraan

Voorbeelden:

• werken → gewerkt

• maken → gemaakt

• leven → geleefd

• antwoorden → geantwoord

Verbind deze slide direct met de vorige over 't kofschip: dezelfde keuze tussen t en d helpt ook bij het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden.

Wanneer schrijf je -t of -d?

Ook bij het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden kijk je naar de laatste klank van de stam.

• klank uit 't kofschip/ soft ketchup → -t

• andere klank → -d

Voorbeelden:

• pak → gepakt

• werk → gewerkt

• bel → gebeld

• red → gered

Laat zien dat leerlingen zo minder losse regels hoeven te onthouden: één denkwijze helpt bij verleden tijd én voltooid deelwoord.

Uitzonderingen:

Alle werkwoorden die beginnen met be-, er-, ge-, her- , ont-, en ver- krijgen geen ge - voor het voltooid deelwoord.

infinitief voltooid deelwoord

verdelen stam+d = verdeeld

geschieden stam (geen extra 'd') = geschied

betalen stam+d = betaald

ontdekken stam+t = ontdekt

erkennen stam+d = erkend

herkennen stam+d = herkend

Sterke werkwoorden in de voltooide tijd

Sterke werkwoorden hebben vaak een onregelmatig voltooid deelwoord.

• zien → gezien

• lopen → gelopen

• schrijven → geschreven

• drinken → gedronken

Deze vormen volgen niet altijd de regel van -t of -d.

Koppel dit aan de eerdere slide over sterke werkwoorden in de verleden tijd: ook in de voltooide tijd zijn ze vaak onregelmatig.

Zo pak je werkwoordspelling aan

Een handig stappenplan:

1. Zoek het werkwoord.

2. Bepaal de tijd.

3. Kijk of het een persoonsvorm of voltooid deelwoord is.

4. Bepaal de stam.

5. Kies de juiste regel: stam, stam + t, -te/-de of -t/-d.

Zo werk je nauwkeurig in plaats van op gevoel.

Deze samenvattende slide brengt alle onderdelen van het leerdoel samen: stam, onderwerp, tijd, sterke en zwakke werkwoorden en d/t/dt-regels.

Voltooide tijd en deelwoord

De voltooide tijd bestaat uit een hulpwerkwoord en een voltooid deelwoord. Bij zwakke werkwoorden schrijf je vaak ge- voor de stam en daarna -t of -d. Sterke werkwoorden zijn hierbij vaak onregelmatig.

hulpwerkwoord

voltooid deelwoord

-t

-d

onderwerp

persoonsvorm

-te

-de

stam + t

Verbind de opbouw van de voltooide tijd met de spelling van zwakke en sterke werkwoorden.

Welke zin staat in de voltooide tijd?

A

Ik werk thuis.

B

Wij liepen snel.

C

Zij heeft geleerd.

D

Jij maakt huiswerk.

De juiste optie bevat een hulpwerkwoord en een voltooid deelwoord.

Wordwall voltooide tijd

TaalCompleet A2 2.5 Voltooide tijd regelmatige werkwoorden - Quiz

Begrippenlijst

stam - de basisvorm van het werkwoord die je krijgt vanuit het hele werkwoord

persoonsvorm - de werkwoordsvorm die verandert als je de zin van tijd of onderwerp verandert

tegenwoordige tijd - de tijd die meestal gaat over nu

verleden tijd - de tijd die gaat over wat eerder gebeurde

voltooide tijd - een tijd met een hulpwerkwoord en een voltooid deelwoord

sterk werkwoord - een werkwoord dat vaak van klank verandert

zwak werkwoord - een werkwoord dat vaste uitgangen krijgt zoals -te of -de

Begrippenlijst

voltooid deelwoord - een werkwoordsvorm zoals gewerkt, gemaakt of gelopen

onderwerp - het woord dat aangeeft wie iets doet in de zin

hulpwerkwoord - een werkwoord dat samen met een andere werkwoordsvorm een tijd maakt, zoals heeft of zijn

regelmatige werkwoorden - werkwoorden die vaste spellingregels volgen

onregelmatige werkwoorden - werkwoorden die niet altijd de vaste regels volgen

d, t, dt - veelvoorkomende spellinguitgangen bij werkwoorden, afhankelijk van stam en vorm

O.T.T O.V.T V.T.T

Onvoltooid tegenwoordige tijd

1A. Ik speel nu met mijn hond in het park.

Onvoltooid verleden tijd

1B. Ik speelde gisteren met mijn hond in het park.

Voltooid tegenwoordige tijd

1C. Ik heb gisteren met mijn hond in het park gespeeld.

Onvoltooid tegenwoordige tijd:1A. Ik speel nu met mijn hond in het park.

Onvoltooid verleden tijd:1B. Ik speelde gisteren met mijn hond in het park.

Voltooid tegenwoordige tijd: 1C. Ik heb gisteren met mijn hond in het park gespeeld.

Maak nu jouw drie enkelvoudige zinnen met 5 zinsdelen. Je mag ook inversiezinnen maken :-)

Voegwoorden want en omdat

Samengestelde zinnen

Rally Coach 3 werkwoordtijden

Slide tekst

1.1 nieuwe buren | Nedbox