§2.1 Ontbossing in het Amazonegebied

H O O F D S T U K 2 · G R O T E N A T U U R L A N D S C H A P P E N O P A A R D E

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Waarom groeit er regenwoud rond de evenaar, en wat gebeurt er als we het kappen?

Gemaakt bij De Geo 1 havo/vwo, 10e editie

1 / 19
next
Slide 1: Slide
New lesson editorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavo, vwo

This lesson contains 19 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Waarom groeit er rond de evenaar tropisch regenwoud, en wat gebeurt er als dat wordt gekapt? Leerlingen leren de kenmerken van het regenwoud, de oorzaken en gevolgen van ontbossing in het Amazonegebied en manieren om het bos te beschermen. Instructie van ongeveer 20 minuten.

Items in this lesson

H O O F D S T U K 2 · G R O T E N A T U U R L A N D S C H A P P E N O P A A R D E

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Waarom groeit er regenwoud rond de evenaar, en wat gebeurt er als we het kappen?

Gemaakt bij De Geo 1 havo/vwo, 10e editie

Welkom bij de les over het Amazonegebied. Vraag of leerlingen het regenwoud wel eens op tv hebben gezien. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Will Turner / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Dit leer je

Je kunt uitleggen waarom er rond de evenaar tropisch regenwoud groeit.

Je kunt oorzaken en gevolgen van ontbossing uitleggen en manieren noemen om het regenwoud te beschermen.

Lees de doelen voor. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

A C T I V E R E N

Wat weet je al over het regenwoud?

Laat leerlingen woorden invullen: bomen, apen, regen, warm, Amazone, kappen. Gebruik de antwoorden later: sorteer ze bij de oorzaken en gevolgen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Waar ligt tropisch regenwoud?

Wereldkaart · drie grote gebieden met tropisch regenwoud

L E G E N D A

1

2

3

1

Amazonegebied in Zuid-Amerika, het grootste

2

Congogebied in Afrika

3

Borneo in Zuidoost-Azië

Alle drie liggen in de tropen, de warme gebieden rond de evenaar. Daar groeit tropisch regenwoud.

De evenaar kennen ze uit §1.3: laat zien dat de drie punten er vlak bij liggen. Tropen = warme gebieden rond de evenaar; tropisch regenwoud = dicht, hoog bos in de tropen. Ligging bij benadering. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Natural Earth (public domain), drawn for LessonUp

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Waarom regent het zoveel?

Door de ligging bij de evenaar is het er warm en vochtig. Zo ontstaat stijgingsregen.

1

Opstijgen

Warme, vochtige lucht stijgt op.

2

Afkoelen

Hoger in de lucht koelt de lucht af.

3

Regen

De waterdamp condenseert en het regent.

Warm en nat het hele jaar: planten (de vegetatie) kunnen altijd groeien.

Stijgingsregen: regen doordat warme, vochtige lucht opstijgt, afkoelt en condenseert. Vegetatie = alle planten in een gebied. Vraag: waarom regent het daar vaak aan het eind van de middag? Dan is het het warmst. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Een bos in lagen

Een regenwoud heeft etages: lagen met eigen planten en dieren. Het bladerdak bovenin krijgt veel zonlicht. De bosbodem krijgt bijna geen licht. Zo leven er veel soorten bij elkaar: een grote biodiversiteit.

Regenwoud, Brazilië · het bladerdak sluit het bos af

Etage = laag. Biodiversiteit = veel verschillende soorten planten en dieren. Vraag: waarom groeien op de bosbodem zo weinig planten? Te weinig licht. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Felipe Dias / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

V A A R D I G H E I D   K L I M A A T D I A G R A M L E Z E N

Een klimaatdiagram laat de temperatuur en de neerslag van een plaats in een jaar zien.

1. De lijn is de temperatuur per maand. 2. De staven zijn de neerslag per maand. 3. Bij tropisch regenwoud ligt de lijn hoog (ongeveer 27 °C) en zijn alle staven hoog.

Teken eventueel op het bord een lijn die vlak en hoog loopt, met hoge staven. Dit past bij de ligging bij de evenaar. De leerlingen gebruiken dit meteen in de volgende vraag. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

V R A A G 1

Een klimaatdiagram toont 12 maanden lang 26 tot 28 °C en elke maand veel neerslag. Welk gebied is dit?

A

Een woestijn

B

Het Amazonegebied

C

Het poolgebied

D

Nederland

Goed is B: warm en nat het hele jaar past bij de evenaar. Een woestijn is droog, het poolgebied koud, in Nederland verschilt de temperatuur per seizoen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Vul de juiste woorden in.

Tropisch regenwoud ligt dicht bij de evenaar. Het is er warm en vochtig, dus er leven veel soorten: een hoge biodiversiteit.

evenaar
hoge
Noordpool
lage

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

V R A A G 2

Evenaar en hoge. Een lage biodiversiteit is fout: er leven juist heel veel soorten. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Waarom is regenwoud zo belangrijk?

Het regenwoud herbergt veel soorten. Het is een natuurlijke hulpbron: iets uit de natuur dat de mens gebruikt, zoals hout, voedsel en medicijnen.

De bomen nemen koolstofdioxide (CO2) op en slaan het op. Dat helpt het klimaat. Het bos neemt ook veel water op en geeft het weer af: het houdt de waterkringloop op gang.

Let op: het regenwoud heet vaak de longen van de aarde, maar de bomen gebruiken bijna alle zuurstof die ze maken zelf weer. Het belang zit in CO2-opslag, soorten en regen. Waterkringloop kennen ze uit groep 8/onderbouw: water verdampt, wordt wolk, regent. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Natuurlijke hulpbron of niet?

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

V R A A G 3

Natuurlijke hulpbron

Geen natuurlijke hulpbron

Hout

Plastic tas

Schoon water

Tablet

Medicijnplant

Hout, schoon water en een medicijnplant komen uit de natuur. Plastic tas en tablet zijn door mensen gemaakt, al is er wel grondstof voor nodig. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Ontbossing in het Amazonegebied

O O R Z A K E N

G E V O L G E N

Ontbossing: bomen kappen of verbranden

Land voor de teelt van soja

Verlies van biodiversiteit

Land voor veeteelt

De waterkringloop raakt verstoord

Houtkap, wegen en steden

Meer CO2 in de lucht: de aarde warmt op

Ontbossing is het kappen of verbranden van bos. Het grootste deel gebeurt voor landbouw.

Landbouwuitbreiding is de belangrijkste oorzaak: soja en vee. Bij verbranden komt de opgeslagen CO2 vrij, en kappen betekent dat er minder bos is om CO2 op te nemen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Van natuur naar ingericht landschap

Natuurlandschap

Plantengroei die de mens (bijna) niet heeft veranderd. Het regenwoud is zo'n natuurlandschap.

Ingericht landschap

Een landschap dat de mens heeft gemaakt of aangepast, bijvoorbeeld met sojavelden of weilanden. Ook wel cultuurlandschap.

Gevolg van ontbossing: het natuurlandschap verandert in een ingericht landschap (cultuurlandschap). Vraag een voorbeeld uit Nederland: weilanden, polders. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Oorzaak of gevolg van ontbossing?

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

V R A A G 4

Oorzaak

Gevolg

Een boer wil meer vee houden

Een aap verliest zijn leefgebied

Er komt minder regen terug

De vraag naar hout stijgt

Er is minder bos om CO2 op te nemen

Oorzaken: meer vee, vraag naar hout. Gevolgen: leefgebied weg, minder regen terug, minder bos voor CO2. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

V R A A G 5

Een stuk regenwoud wordt een sojaveld. Wat is er veranderd?

A

Een ingericht landschap is een natuurlandschap geworden

B

Een natuurlandschap is een ingericht landschap geworden

C

Een bos is een stad geworden

D

Niets: beide zijn natuurlandschap

Goed is B. Een sojaveld is door de mens aangelegd. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Hoe beschermen we het regenwoud?

Er zijn drie manieren.

Herbebossing

Opnieuw bomen planten waar het bos is gekapt: herbebossing.

Duurzaam werken

Hulpbronnen gebruiken zonder de natuur uit te putten. Zo is er ook voor later nog genoeg: duurzaam.

Bewustwording

Mensen vertellen waarom regenwoud belangrijk is, zodat ze actie ondernemen.

Vraag: wat kun je zelf doen? Bijvoorbeeld kiezen voor hout of papier met duurzaam keurmerk, minder vlees. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

V R A A G 6

Waarom is het regenwoud belangrijk voor het klimaat?

A

De bomen maken zuurstof voor de hele wereld

B

De bomen nemen CO2 op en slaan die op

C

Het bos maakt de zee warmer

D

Het bos zorgt voor droge lucht

Goed is B. Het idee dat het regenwoud de longen van de aarde is, klopt niet: het bos gebruikt bijna alle zuurstof zelf weer. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

V R A A G 7

Leg uit hoe we ontbossing in het Amazonegebied kunnen verminderen.

Model: door duurzaam te werken met hout en land, door bomen opnieuw aan te planten (herbebossing), door efficiënter te boeren zodat er minder land nodig is, en door strengere regels. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.1

Ontbossing in het Amazonegebied

Begrippen

Tropen

Warme gebieden rond de evenaar

Tropisch regenwoud

Dicht, hoog bos in de tropen

Stijgingsregen

Regen door opstijgende, afkoelende lucht

Vegetatie

Alle planten in een gebied

Etage

Laag in het bos (bladerdak, bosbodem)

Biodiversiteit

Veel verschillende soorten planten en dieren

Klimaatdiagram

Temperatuur en neerslag in een jaar

Natuurlijke hulpbron

Iets uit de natuur dat mensen gebruiken

Ontbossing

Bomen kappen of verbranden

Natuurlandschap

Plantengroei zonder invloed van de mens

Ingericht landschap

Landschap dat de mens heeft aangepast

Herbebossing

Opnieuw bomen planten

Duurzaam

Gebruiken zonder de natuur uit te putten

Loop de begrippen langs. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash