Keuzes maken: school, werk en dilemma's
Keuzes maken: school, werk en dilemma's
Wat weet jij al over keuzes maken op school en bij samenwerken?
Leerdoelen
Aan het eind van deze les kun je uitleggen wat keuzevraagstukken zijn, herken je het gevangenendilemma en weet je hoe samenwerken en meeliften werken.
Het verhaal van Sofie
Maak kennis met Sofie. Zij staat voor verschillende keuzes: sparen voor vakantie, school afmaken, werken en geld uitgeven.
Keuzevraagstukken bij Sofie
Sofie moet zelf geld verdienen: wordt het meer werken of minder besteden?
Voorbeeld 2
Voorbeeld 1
Sofie moet kiezen: spaart ze genoeg om mee te gaan op vakantie of koopt ze kleren en gaat vaker uit?
Voor- en nadelen van keuzes
Elke keuze heeft een voordeel en een nadeel, bijvoorbeeld: werken geeft geld, maar kost vrije tijd.
Rekenvoorbeeld: sparen voor vakantie
Sofie moet € 600 sparen in 15 weken. Ze verdient € 4,50 per uur als vakkenvuller en € 15 per week met kranten bezorgen. Hoeveel uur moet ze extra werken?
Sofies berekening
Sofie heeft in 15 weken € 225 van de krantenwijk. Ze heeft nog € 600-€ 225 = € 375 nodig. € 375 gedeeld door € 4,50 = 83,3 uur, dus 5,6 uur per week.
Keuzes van grootouders
Grootouders verkochten hun huis om kleiner te wonen na arbeidsongeschiktheid opa. Dit is ook een keuzevraagstuk: kleiner wonen betekent lagere kosten, maar minder ruimte.
Samenwerken of niet?
Sofie en Tara delen een kamer. De keuze: samen opruimen of ieder voor zich. Hun gedrag beïnvloedt elkaar.
Het schema van samenwerken
Niet opruimen
Niet samenwerken lijkt aantrekkelijk, maar kost samen meer tijd.
Beiden ruimen op: ieder 30 min kwijt. Geen samenwerking: ieder 60 min bezig.
Opruimen
Meeliftergedrag
Sofie ruimt niet op, Tara wel. Sofie profiteert mee zonder zelf moeite te doen. Dit noemen we meeliften of 'free riding'.
Dominante strategie
De dominante strategie is altijd kiezen wat het beste resultaat oplevert, ongeacht de keuze van de ander.
Het gevangenendilemma
Sofie en Tara's situatie lijkt op het gevangenendilemma: samenwerking geeft het beste resultaat, maar wantrouwen zorgt voor een slechtere uitkomst.
Speltheorie in het dagelijks leven
Speltheorie onderzoekt hoe mensen keuzes maken als het resultaat van ieders keuze afhankelijk is van de ander.
Bindende afspraken
Bindende afspraken zorgen ervoor dat mensen echt samenwerken, omdat je niet zomaar kunt terugkrabbelen.
Voorbeeld uit de wijk
Bindende afspraak maakt dat iedereen betaalt; samen lukt het wel.
Geen samenwerking
Iedereen wacht af en betaalt niet mee; er komt te weinig geld binnen voor buurtpreventie.
Wel samenwerking
Levensfasen en generaties
Levensloop: kinderfase, ouderfase, grootouderfase. Keuzes van één generatie beïnvloeden die van de volgende.
Beperkte keuzes voor de toekomst
Gedrag nu, zoals milieuvervuiling of schulden maken, beperkt de mogelijkheden van toekomstige generaties.
Meerkeuzevragen: juist of onjuist?
1. In het gevangenendilemma ontstaat altijd de beste uitkomst voor iedereen. 2. Een bindende afspraak leidt tot samenwerking in het gevangenendilemma. 3. Een dominante strategie is de beste keuze onafhankelijk van de ander.
Open vraag
Ken je zelf een situatie waar samenwerken lastig was? Had een bindende afspraak geholpen? Bespreek in tweetallen.
Samenvatting
Je hebt geleerd over keuzes maken, dominante strategieën, meeliften, en het gevangenendilemma. Je kunt voorbeelden geven uit je eigen leven.
Reflectie: wat neem je mee?
Waar let jij voortaan op als je samenwerkt of een lastige keuze moet maken?
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.