80 jaar vrijheid: schrijf een gedicht

• Mens & Maatschappij
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-3

De geschiedenis leren begrijpen

Schrijf je eigen gedicht

Wat betekent vrijheid voor jou?

Les 1

• Je kunt omschrijven wat het begrip vrijheid inhoud.
• Je kunt uitleggen wat er nodig is om vrijheid te ervaren.
• Je bent je bewust van jouw eigen mate van vrijheid.

Herdenken en vieren

• 4 mei - Dodenherdenking
• 5 mei - Bevrijdingsdag
  

Dichter bij 4 mei

• Het Schoter is een van de scholen die ieder jaar een rol speelt in het programma van de Dodenherdenking bij het geadopteerde monument: ‘het Verzetsmonument’.  
• Het 'verzetsmonument’ staat op de plek waar vlak voor het einde van de Tweede Wereldoorlog acht verzetsstrijders zijn gefusilleerd. Ook is het de plek waar oud- Schoterleerling Hannie Schaft werd gearresteerd.
  
• Elk jaar doet Het Schoter mee aan een door het ‘Haarlems Comité 4 mei’ uitgeschreven dichtwedstrijd. De winnaars mogen op 4 mei hun gedicht voorgedragen bij het het 'Verzetsmonument.'

Gedichten

Elk jaar heeft het comité 4 en 5 mei een thema in het kader van de herdenking en het vieren van de bevrijding van de oorlog.

Dit jaar is het thema: 'De geschiedenis leren begrijpen'.  Het is de bedoeling dat we ons afvragen wat  we nu eigenlijk over de Tweede Wereldoorlog weten, en wat er nog ontbreekt aan kennis.

Ieder van jullie gaat over dit thema een gedicht maken. En ja, dat gaat jullie allemaal lukken! Echt!

Inspiratie

Een dichter begint nooit meteen te schrijven, hij/zij moet eerst geïnspireerd worden. Daarom laat ik je eerst een aantal filmpjes zien om inspiratie op te doen. 

De filmpjes komen uit de serie "Jong in de oorlog".  Schrijf tijdens het kijken een paar woorden/zinnnen op, die je opvallen. Misschien kun je die straks verwerken in jouw gedicht. 

Waar denk jij aan bij
het woord 'vrijheid'?

Opdracht

Kies 5 woorden uit het woordweb die je later misschien in jouw gedicht wilt gebruiken.

Schrijf deze woorden op in je schrift

Gedicht op de Dam

Bekijk de volgende filmpjes. Je ziet jongeren die hun gedicht voordragen tijdens de nationale dodenherdenking op De Dam in Amsterdam. 

Ook hier geldt weer: schrijf alvast woorden/zinnen op die je raken/die je opvallen/die je mooi vindt. 

Voorbeelden

Op de volgende slide staan voorbeelden van gedichten die geschreven zijn door jongeren met als thema 'Herdenken'.

https:

Herinnering aan Holland

Denkend aan Holland

zie ik brede rivieren

traag door oneindig

laagland gaan,

rijen ondenkbaar

ijle populieren

als hoge pluimen

aan den einder staan;

en in de geweldige

ruimte verzonken

de boerderijen

verspreid door het land,

boomgroepen, dorpen,

geknotte torens,

kerken en olmen

in een groots verband.

de lucht hangt er laag

en de zon wordt er langzaam

in grijze veelkleurige

dampen gesmoord,

en in alle gewesten

wordt de stem van het water

met zijn eeuwige rampen

gevreesd en gehoord.

Hendrik Marsman

Inspiratie.

Hopelijk ben je door het kijken naar de filmpjes en het lezen van de gedichten genoeg geïnspireerd geraakt. 

Morgen ga je zelf een gedicht schrijven. 

Huiswerk: associëren rondom het thema

1. Denk aan het thema: 'Wat weten we nu over de Tweede Wereldoorlog, en wat ontbreekt er nog aan kennis?'
2. Schrijf woorden of korte zinnetjes op die je te binnen schieten. Gebruik ook wat je tijdens de filmpjes en gedichten hebt geleerd.
3. Voeg nieuwe woorden of vragen toe: wat wil je nog leren of beter begrijpen over de Tweede Wereldoorlog?

Zorg dat je lijst klaar is om in de volgende les te bespreken.

Les 2 Dichterbij 4 mei

• Je leert wat een elfje en ronddeel is en
• Je schrijft zelf een elfje en ronddeel.

Startopdracht

Je hebt woorden verzameld rondom het thema 'De geschiedenis leren begrijpen: wat weten we nu eigenlijk over de Tweede Wereldoorlog, en wat ontbreekt er nog aan kennis?'

Je ordent alle woorden/korte zinnetje die je tijdens het kijken naar de filmpjes en het lezen van de gedichten hebt verzameld. Je zet ze in groepen, bijvoorbeeld: vrijheid, onderduikers, concentratiekampen, herinneringen, emoties, praktische zaken, school, voedsel e.d.

Elfje schrijven over herdenken

Met de woorden die je hebt geordend, ga je een elfje schrijven. 

Een elfje bestaat uit 11 woorden in een vaste structuur:

1 woord
2 woorden
3 woorden
4 woorden
1 woord

Elfje voorbeeld

Stilte

Dichte ogen

Namen fluisteren zacht

Herinneringen vervagen nooit

Vrijheid

Elfje

Met de woorden die je hebt geordend, ga je een elfje schrijven. Een elfje bestaat uit 11 woorden in een vaste structuur:
1 woord
2 woorden
3 woorden
4 woorden
1 woord

Wie wil voorlezen?

• Wie wil er voorlezen?

• Vrijwilligers? 

• Ik wijs drie leerlingen aan. 
• Alleen de persoon die voorleest, horen wel. De rest is STIL!

Automatisch schrijven

• Je hebt gisteren filmpjes gezien en gedichten gehoord over herdenken en de Tweede Wereldoorlog.
• Pak pen en papier en schrijf alles op wat je hebt gezien, voelde of dacht naar aanleiding hiervan. Haal je pen niet van papier en schrijf alles aan elkaar vast.
• Je mag zinnen opschrijven en ook losse woorden en kreten, alles wat in je opkomt.
• Dit is een oefening om woorden en ideeën te verzamelen.

Rondeel

Je gaat een rondeel schrijven

Een rondeel bestaat uit acht regels, waarbij de eerste, vierde en zevende regel hetzelfde zijn, en de tweede en achtste regel ook gelijk zijn.

Voorbeeld rondeel

Vrijheid klinkt zacht

Stemmen uit het verleden

Herinneringen vervagen niet

Vrijheid klinkt zacht

Twee minuten stilte

Wij dragen hun namen

Vrijheid klinkt zacht

Stemmen uit het verleden

Rondeel

Je gaat een rondeel schrijven

Een rondeel bestaat uit acht regels, waarbij de eerste, vierde en zevende regel hetzelfde zijn, en de tweede en achtste regel ook gelijk zijn.

Schrijven

Lees je gedichten nog een goed door. Pas woorden, zinnen of ideeën aan als je dat beter vindt.

Naast het Elfje en de rondeel mag je ook een ander eigen gedicht schrijven:

Vrije vers (geen regels)

Open je laptop

Typ je gedichten in Word. De bestandsnaam is jouw naam.

In het bestand zet je in ieder geval jouw geschreven: Elfje en Rondeel. (Optioneel: vrij vers en/of haiku)

Lever het bestand in via de ELO.

Ik ga al jullie gedichten met aandacht lezen. En wie weet mag jij op 4 mei jouw gedicht voordragen bij de herdenking bij het 'Verzetsmonument'!

Door deze les te geven, werk je aan de volgende kerndoelen voor de onderbouw van het VO, zoals opgesteld door de SLO:

Burgerschap

Kerndoel 18: Burgerschapsvaardigheden ontwikkelen, zoals respect voor elkaar en je mening kunnen geven.

Kerndoel 19: Normen en waarden herkennen en erover nadenken.

Kerndoel 20: Samenleven in een democratische rechtsstaat begrijpen en respecteren.

Mens & Maatschappij

Kerndoel 24: Historische gebeurtenissen zoals de Tweede Wereldoorlog leren kennen en begrijpen.

Kerndoel 28: Inzicht krijgen in maatschappelijke gevolgen van conflicten en oorlogen.

Als je een elfje of ronddeel laat schrijven over vrijheid of de Tweede Wereldoorlog, koppel je dat aan kerndoel 18, 19, 20 (burgerschap: mening, respect, normen & waarden).

Het bekijken van filmpjes en woordwebben kan gekoppeld worden aan kerndoel 24 & 28 (historisch begrip, maatschappelijke gevolgen).

Lesdoelen koppelen aan kerndoelen

Bij het schrijven van een elfje of ronddeel over vrijheid of de Tweede Wereldoorlog, koppel je dat aan kerndoel 18, 19, 20 (burgerschap: mening, respect, normen & waarden).

Het bekijken van filmpjes en woordwebben kan gekoppeld worden aan kerndoel 24 & 28 (historisch begrip, maatschappelijke gevolgen).