LES 2 - Kruisingsschema’s: van ouders naar nakomeling

• New lesson editor
• Paard
• MBO
• Studiejaar 2

Genetica

Kruisingsschema’s

Les 2

[e-mail]

Na deze les kun je...

• uitleggen wat P, F1 en F2 betekenen

• uitleggen dat ouders per gen één allel doorgeven

• een eenvoudig kruisingsschema invullen

• genotype en fenotype uit een schema halen

• uitleggen wat fokzuiver betekent

Korte herhaling les 1

• Wat is een allel?

  • variant van een gen

• Wanneer is iets heterozygoot?

  • als de twee allelen verschillend zijn

• Wanneer zie je een recessief kenmerk meestal?

  • meestal als een dier twee recessieve allelen heeft

Van ouder naar nakomeling

• Een dier heeft per gen twee allelen

• Eén allel komt van de vader

• Eén allel komt van de moeder

• Bij de vorming van geslachtscellen geeft een ouder per gen maar één allel door

Mitose en meiose

Mitose

• gewone celdeling van lichaamscellen

Meiose

• vorming van geslachtscellen

• aantal chromosomen wordt gehalveerd

Belangrijk

• Door meiose geeft een ouder per gen maar één allel door

Voor kruisingsschema’s is vooral meiose belangrijk.

Waarom geeft een ouder per gen maar één allel door?

A

Omdat een dier maar één gen heeft

B

Door meiose ontstaan geslachtscellen met gehalveerd aantal chromosomen

C

Omdat recessieve genen verdwijnen

D

Omdat alleen de moeder genen doorgeeft

P, F1 en F2

• P = ouderdieren

• F1 = eerste generatie nakomelingen

• F2 = nakomelingen van de F1-generatie

Wat is een kruisingsschema?

Stappenplan

1. Kies letters voor het kenmerk

2. Schrijf genotype van beide ouders op

3. Bepaal welke allelen de ouders kunnen doorgeven

4. Vul het schema in

5. Kijk naar genotype én fenotype

Een kruisingsschema is eigenlijk een hulpmiddel om uit te rekenen welke gencombinaties mogelijk zijn bij een nakomeling. Belangrijk is dat je altijd in deze volgorde werkt. Dus niet meteen gokken, maar eerst netjes de ouders opschrijven, dan pas de mogelijke allelen, en daarna het schema.

P-generatie voorbeeld

Voorbeeld: schouderligging

• Steil = dominant = E

• Schuin = recessief = e

P-generatie

• Merrie: steile schouderligging, homozygoot → EE

• Hengst: schuine schouderligging, homozygoot → ee

Kruisingsschema samen invullen

Schema van EE x ee
Links: E / E
Boven: e / e

Uitkomst van EE x ee

Genotype F1

• 100% Ee

Fenotype F1

• 100% steile schouderligging

Alle nakomelingen zijn genetisch Ee. Dat is het genotype. Maar zichtbaar, dus fenotypisch, hebben ze allemaal een steile schouderligging, omdat E dominant is.

Zijn deze nakomelingen fokzuiver voor steil?

A

JA

B

NEE

Wanneer ben je fokzuiver?

• Fokzuiver = homozygoot

  • Voorbeeld: EE of ee

• Niet fokzuiver = heterozygoot

  • Voorbeeld: Ee

Een dier is fokzuiver als het voor dat kenmerk homozygoot is. Dan geeft het altijd hetzelfde allel door. Een heterozygoot dier is niet fokzuiver, want dat kan twee verschillende allelen doorgeven.

Verder fokken met F1

F1 x F1

• Ouder 1 = Ee

• Ouder 2 = Ee

We gaan verder fokken met de F1-generatie. Beide ouders lijken steil, maar zijn genetisch Ee. Dat betekent dat ze allebei ook nog het recessieve e-allel dragen.

Kruisingsschema Ee x Ee

Schema van Ee x Ee
Boven: E / e
Links: E / e

Genotypes

• 25% EE

• 50% Ee

• 25% ee

Fenotypes

• 75% steil

• 25% schuin

Hoe kan het dat twee paarden met een steile schouderligging toch een veulen met een schuine schouderligging krijgen?

Oefenen...

Maak de opdrachten op je werkblad :) Succes!!

Afsluiten met leerdoelen

Kun je nu…

• uitleggen wat P, F1 en F2 betekenen?

  • P = ouders, F1 = eerste generatie, F2 = nakomelingen van F1

• uitleggen dat ouders per gen één allel doorgeven?

  • Een ouder heeft 2 allelen, maar geeft via een geslachtscel maar 1 allel door

• kort uitleggen wat mitose en meiose zijn?

  • Mitose = gewone celdeling
    Meiose = vorming van geslachtscellen, waarbij het aantal chromosomen halveert

• een eenvoudig kruisingsschema invullen?

  • Genotype van ouders opschrijven, mogelijke allelen bepalen, schema invullen

• genotype en fenotype uit een schema halen?

  • Genotype = lettercombinatie
    Fenotype = zichtbaar kenmerk

• uitleggen wat fokzuiver betekent?

  • Fokzuiver = homozygoot, dus twee gelijke allelen

Tips/tops