AI, slim bekeken · Vmbo 1 · 3. Slim vragen, kritisch checken
AI, SLIM BEKEKEN
Slim vragen, kritisch checken
Hoe stel je een goede vraag aan een chatbot, en klopt het antwoord wel?
VMBO 1 · LES 3 · 50 MIN
Lesson duration is: 50 minIntroduction
Instructions
Items in this lesson
AI, SLIM BEKEKEN
Slim vragen, kritisch checken
Hoe stel je een goede vraag aan een chatbot, en klopt het antwoord wel?
VMBO 1 · LES 3 · 50 MIN
AI, slim bekeken: leerlijn AI-geletterdheid. Vmbo 1, les 3 van 4 (50 minuten). Lijn: gebruiken.
Kerndoel: VO 21D: doelgericht, verantwoord en kritisch interacteren met een AI-systeem; 21B; 23A.
AILit: Engage 3, Create 2, Manage 1.
Voorbereiding: Digibord met LessonUp en een AI-chatbot met het schoolaccount. Leerlingen werken in tweetallen op een laptop of Chromebook met die chatbot. Check vooraf of het schoolaccount werkt. Geen AI-tool beschikbaar? Dan bedien jij de chatbot op het digibord en typen tweetallen hun prompt op papier; de voorbeeldantwoorden in de les werken ook zonder internet.
De volledige docentenhandleiding staat als bijlage bij deze les. Image credit: Nik / Unsplash
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Dit ga je leren
Ik kan een duidelijke prompt schrijven met doel, info en vorm.
Ik kan uitleggen wat een hallucinatie is.
Ik kan een AI-antwoord controleren met een andere bron.
AI, SLIM BEKEKEN
Lees de doelen voor en vraag wat de leerlingen al weten. Kom er aan het eind van de les op terug.
Waarvoor gebruik jij een AI-chatbot het meest?
Huiswerk en uitleg
Vragen over van alles
Voor de lol
Ik gebruik het niet
AI, SLIM BEKEKEN · VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Start de poll. 2. Zeg: 'Geen oordeel, ik ben gewoon benieuwd.' 3. Toon de uitslag. Verwacht: veel leerlingen gebruiken My AI in Snapchat of een andere chatbot, vaak voor huiswerk. 4. Zeg: 'Vandaag leer je hoe je er meer uit haalt, en hoe je voorkomt dat je in onzin trapt.'
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Afspraken voor vandaag
Je gebruikt alleen de chatbot met je schoolaccount.
Je typt geen persoonsgegevens: geen naam, adres, telefoonnummer, foto of school.
Ook niks over klasgenoten of je leraar.
AI kan fouten maken. Jij blijft verantwoordelijk voor wat je ermee doet.
AI, SLIM BEKEKEN
Lees de afspraken samen. 2. Zeg: 'Wat je typt, kan worden opgeslagen en soms gebruikt om de AI verder te trainen. Met het schoolaccount heeft de school afspraken gemaakt over jouw gegevens.' 3. Zeg: 'Veel chatbots zijn pas vanaf 13 jaar. Daarom gebruiken we die van school.' 4. Vraag: 'Wat zijn persoonsgegevens?' Verwacht: naam, adres, telefoonnummer, foto. Misvatting: een voornaam of een foto van een ander is niet erg.
Image credit: Vitaly Gariev / Unsplash
Welke vraag mag je aan de chatbot stellen?
Ik woon op Dorpsstraat 12, welke bus moet ik?
Wat vind je van deze foto van mijn klasgenoot?
Hoe reken ik 3/4 om naar procenten?
Mijn naam is Sara de Vries, schrijf mijn cv
Laat iedereen kiezen. 2. Goed: de rekenvraag, daar zit niks persoonlijks in. 3. Zeg: 'Het adres, de foto van een klasgenoot en je volledige naam zijn persoonsgegevens.' 4. Tip bij het cv: 'Laat de chatbot een voorbeeld maken met een verzonnen naam. Vul je eigen gegevens later zelf in.'
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Een goede prompt
Een prompt is de opdracht die je aan de chatbot geeft.
Zeg wie je bent en wat je doel is: 'Ik zit in de eerste klas vmbo en ...'
Geef de info die nodig is: onderwerp, situatie.
Zeg welke vorm je wilt: 5 punten, korte zinnen, makkelijke woorden.
AI, SLIM BEKEKEN
Lees de bullets. 2. Zeg: 'Onthoud drie woorden: doel, info, vorm.' 3. Vergelijk met de winkel: 'Ik zoek schoenen, levert minder op dan: ik zoek zwarte werkschoenen maat 42 voor mijn stage in de keuken, niet te duur.' 4. Zeg: 'Je mag ook doorvragen: maak het korter, of leg stap 2 beter uit.' Misvatting: een korte prompt is beter.
Image credit: Annie Spratt / Unsplash
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Vage prompt
PROBEER HET ZELF
Vertel iets over stage.
Een stage is een periode waarin je in de praktijk werkt bij een bedrijf of organisatie om ervaring op te doen. Stages komen voor in het mbo, hbo en wo, en soms al op de middelbare school. Je leert vaardigheden, maakt kennis met een beroep en bouwt een netwerk op. Wil je meer weten over een bepaald soort stage?
AI-ANTWOORD
Praat erover
Heb je hier iets aan voor jouw snuffelstage?
AI, SLIM BEKEKEN
Laat leerlingen de vraag stellen aan de AI-chatbot van school, zonder persoonsgegevens. Geen tool beschikbaar: gebruik het voorbeeldantwoord.
Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.
Typ de prompt in de chatbot of toon het voorbeeldantwoord. 2. Vraag: 'Heb je hier iets aan voor je snuffelstage?' Verwacht: 'Nee, het is te algemeen.' 3. Zeg: 'Het klopt allemaal, maar de chatbot weet niet wie je bent en wat je wilt.' 4. Vraag: 'Wat mist er?' Verwacht: wie ben je, welke stage, wat wil je weten, in welke vorm.
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Betere prompt
PROBEER HET ZELF
Ik zit in vmbo 1 en ga op snuffelstage bij een supermarkt. Geef 5 vragen die ik aan mijn begeleider kan stellen. Korte zinnen.
Hoe ziet een gewone werkdag hier uit?
Welke taken doe je het meest?
Wat vind je het leukste aan dit werk?
Welke opleiding heb je hiervoor nodig?
Wat moet ik vandaag vooral goed doen of opletten?
AI-ANTWOORD
Praat erover
Wat maakt deze prompt beter dan de vorige?
AI, SLIM BEKEKEN
Laat leerlingen de vraag stellen aan de AI-chatbot van school, zonder persoonsgegevens. Geen tool beschikbaar: gebruik het voorbeeldantwoord.
Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.
Typ de prompt in of toon het voorbeeldantwoord. 2. Wijs in de prompt de delen aan: wie (vmbo 1), doel (vragen voor de begeleider), info (snuffelstage supermarkt), vorm (5 vragen, korte zinnen). 3. Vraag: 'Wat is er beter?' Verwacht: 'Je kunt het meteen gebruiken.' 4. Vraag: 'Welke doorvraag zou jij stellen?' Voorbeeld: 'Geef er ook 2 over veiligheid.'
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Verbeter de prompt
MET AI
Kies een vage prompt: 'Help met Engels', 'Iets over auto's' of 'Maak een recept'.
Typ hem in de chatbot en lees het antwoord.
Maak de prompt beter met doel, info en vorm. Typ hem opnieuw in.
Schrijf op: wat werd er beter aan het antwoord?
8
minute
00
second
8 minuten
AI, SLIM BEKEKEN
Zet leerlingen in tweetallen achter een laptop met de chatbot van school. 2. Zeg: 'Kies een vage prompt, test hem, en maak hem beter met doel, info en vorm.' 3. Loop rond en check dat niemand persoonsgegevens typt. 4. Als het goed gaat zie je prompts als: 'Ik zit in de eerste klas en moet 10 Engelse woorden over eten leren. Maak een oefenquiz met 10 vragen.' 5. Laat twee tweetallen hun voor en na voorlezen. Zonder AI-tool: tweetallen schrijven de verbeterde prompt op papier en jij typt er twee of drie in op het digibord.
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
AI kan dingen verzinnen
Een chatbot klinkt altijd zeker, ook als het fout is.
Soms verzint hij feiten, getallen of bronnen. Dat heet een hallucinatie.
Hij doet dat niet expres: hij kiest woorden die logisch klinken, niet woorden die waar zijn.
Vooral bij namen, jaartallen, getallen en bronnen moet je opletten.
AI, SLIM BEKEKEN
Lees de bullets. 2. Zeg: 'Een chatbot is geen zoekmachine en geen encyclopedie. Hij voorspelt woorden die passen bij je vraag. Meestal klopt dat, soms niet.' 3. Vraag: 'Waarom zou dat vooral bij jaartallen en namen misgaan?' Verwacht: 'Die klinken allemaal even logisch.' Misvatting: AI zoekt het antwoord altijd op internet op. Reageer: 'Sommige chatbots zoeken online, maar ook dan kunnen ze fouten maken.'
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Klopt dit?
PROBEER HET ZELF
Welke Nederlandse voetballer won in 2019 de Gouden Bal?
In 2019 won Virgil van Dijk de Gouden Bal (Ballon d'Or). De verdediger van Liverpool werd beloond voor een topseizoen, waarin hij met zijn club de Champions League won. Hij was daarmee de eerste verdediger in jaren die deze prijs kreeg.
AI-ANTWOORD
Praat erover
Klinkt goed. Maar hoe check je of het klopt?
AI, SLIM BEKEKEN
Laat leerlingen de vraag stellen aan de AI-chatbot van school, zonder persoonsgegevens. Geen tool beschikbaar: gebruik het voorbeeldantwoord.
Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.
Toon de prompt en het voorbeeldantwoord. 2. Vraag: 'Klinkt goed, toch? Hoe check je of het klopt?' 3. Laat een leerling het opzoeken op een betrouwbare sportsite. 4. Zeg: 'Lionel Messi won de Gouden Bal in 2019. Virgil van Dijk werd tweede. Dat hij met Liverpool de Champions League won, klopt wel.' 5. Zeg: 'Mijn vraag stuurde de chatbot al: ik zei dat het een Nederlander was. Een chatbot gaat vaak mee met je vraag.' Als je het zelf intypt kan het antwoord anders zijn; gebruik dan dit voorbeeld.
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Zo check je een AI-antwoord
Tweede bron
Zoek het op een betrouwbare site, zoals een nieuwssite of je lesboek.
Vraag de bron
Vraag waar het vandaan komt en open die link zelf. Bestaat hij echt?
Klopt het?
Past het bij wat je al weet? Klinkt het te mooi of te zeker?
Vraag een mens
Twijfel je? Vraag je leraar, stagebegeleider of iemand die het weet.
AI, SLIM BEKEKEN
Toon de kaarten. 2. Zeg: 'Maak een foto of schrijf deze vier checks over. Je gebruikt ze zo meteen.' 3. Zeg bij 'Vraag de bron': 'Bij een verzonnen bron werkt de link niet of bestaat het artikel niet.' 4. Koppel aan werk: 'Een monteur die advies van een app krijgt, checkt dat in het handboek van de fabrikant.'
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Factcheck de chatbot
MET AI
Stel de chatbot 3 feitenvragen: een jaartal, een getal en een naam.
Check elk antwoord met een tweede bron. Schrijf de bron op.
Zet bij elk antwoord: klopt, klopt half of klopt niet.
Vraag de chatbot om een bron. Werkt die link echt?
8
minute
00
second
8 minuten
AI, SLIM BEKEKEN
Tweetallen werken met de chatbot van school. 2. Zeg: 'Stel drie feitenvragen. Check elk antwoord met een tweede bron en schrijf de bron op.' 3. Geef voorbeeldvragen als het stokt: hoeveel inwoners heeft onze gemeente, in welk jaar kwam de eerste iPhone uit (2007), hoe hoog is de Domtoren (ongeveer 112 meter). 4. Zeg: 'Lokale vragen gaan vaker mis.' 5. Bespreek klassikaal wie een fout of een kapotte link vond. Zonder AI-tool: toon drie voorbeeldantwoorden op het digibord, zoals de voetbaldemo, en laat tweetallen die checken.
Is dit slim gebruik van AI?
Slim
Niet slim
Uitleg vragen over breuken
Hele verslag laten schrijven
Oefenvragen voor een toets
Je adres invullen
Tekst checken op spelling
Medisch advies blind volgen
AI, SLIM BEKEKEN · VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Laat leerlingen sorteren. 2. Bespreek het verslag: 'Je leert er niks van en als je het als eigen werk inlevert, is dat fraude.' 3. Bespreek medisch advies: 'AI kan helpen iets te begrijpen, maar check het bij een arts of apotheek.' 4. Vraag bij elk item in Niet slim: 'Hoe kan het wel slim?' Verwacht: 'Laat AI feedback geven op je eigen verslag.'
Stelling: Als een chatbot iets heel zeker zegt, klopt het meestal wel.
Eens
Oneens
Weet ik nog niet
AI, SLIM BEKEKEN · VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Lees de stelling. Laat leerlingen gaan staan (eens) of blijven zitten (oneens). 2. Vraag argumenten. Verwacht voor: 'Bij simpele dingen klopt het meestal.' Verwacht tegen: 'Hij klinkt ook zeker als hij hallucineert.' 3. Zeg: 'Zeker klinken zegt niks over waar zijn. Bij belangrijke dingen check je altijd.'
Wat is een hallucinatie van een chatbot?
Een antwoord dat waar klinkt, maar verzonnen is
Een antwoord dat de chatbot expres fout geeft
Een vraag die de chatbot niet begrijpt
Een fout die je alleen ziet in plaatjes
Laat iedereen kiezen. 2. Goed: een antwoord dat waar klinkt maar verzonnen is. 3. Wie 'expres fout' kiest, denkt dat de chatbot iets wil. Zeg: 'Hij kiest woorden die logisch klinken en weet zelf niet of iets waar is.'
VMBO 1 · LES 3 · GEBRUIKEN
Woorden van vandaag
Prompt De vraag of opdracht die je aan een AI-chatbot geeft.
Hallucinatie Een AI-antwoord dat echt klinkt maar verzonnen is.
Persoonsgegevens Informatie waarmee iemand te herkennen is, zoals naam, adres of foto.
Factchecken Controleren of iets klopt met een andere, betrouwbare bron.
Bron Waar informatie vandaan komt, zoals een website, boek of persoon.
AI, SLIM BEKEKEN
Herhaal de woorden kort. Laat leerlingen er een zin mee maken of er een aanwijzen die ze nu beter snappen.
