LUIDER 39 · If You Tolerate This (Manic Street Preachers)
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
39
IF YOU TOLERATE THIS
MANIC STREET PREACHERS · 1998
Voluit: If You Tolerate This Your Children Will Be Next. Een waarschuwing uit 1937 op nummer 1.
Lesson duration is: 40 minIntroduction
Instructions
Items in this lesson
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
39
IF YOU TOLERATE THIS
MANIC STREET PREACHERS · 1998
Voluit: If You Tolerate This Your Children Will Be Next. Een waarschuwing uit 1937 op nummer 1.
Deze les gaat over If You Tolerate This Your Children Will Be Next (1998) van Manic Street Preachers, over de Spaanse Burgeroorlog en de vrijwilligers van de Internationale Brigades. De titel komt van een affiche uit de oorlog met een foto van een dood kind: die affiche laat de les bewust niet zien. De clip bevat geen geweld, wel vervreemdende beelden. De tekst noemt schieten op fascisten; bespreek dat in de context van de oorlog. Image credit: Markus Unger / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
DE VRAAG VAN DEZE LES
Waarom zingt een Welshe rockband in 1998 over een oorlog uit 1936?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen wie de Internationale Brigades waren en waarom ze naar Spanje gingen
uitleggen wat de titel van het nummer waarschuwt
beschrijven hoe de rustige muziek past bij een lied over moed en twijfel
De volledige titel is If You Tolerate This Your Children Will Be Next. In de les heet het nummer kortweg If You Tolerate This. Vraag vooraf: wat weten leerlingen van de Spaanse Burgeroorlog? Vaak weinig; soms kent iemand Guernica van Picasso. Laat de vraag van de les even hangen; hij komt aan het eind terug.
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
KIJK EN LUISTER
Manic Street Preachers, If You Tolerate This (1998)
Kijk naar het gezin in de clip: wat is er vreemd aan hen? Klinkt de muziek boos, of juist rustig?
De officiële clip van het kanaal ManicStPreachersVEVO, geregisseerd door W.I.Z. Een keurig gezin in een steriele, futuristische showroom, met ogen, monden en oren dichtgeplakt; aan het eind ook zanger James Dean Bradfield. Aan het begin en eind klinkt op een speeldoos de melodie van De Internationale, een socialistisch strijdlied dat aan Republikeinse kant veel gezongen werd. Nicky Wire noemde de clip surrealistisch en licht verontrustend. Laat leerlingen de dichtgeplakte zintuigen koppelen aan de titel: niet zien, niet horen, niets zeggen. Verder luisteren: de band speelt het op oudejaarsavond 1999 in het Millennium Stadium in Cardiff (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=cHNzQlufkQE).
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
DE TIJD
Spanje 1936: een land valt in tweeën
In 1936 kwam een groep generaals in opstand tegen de gekozen regering van de Spaanse Republiek. Hun leider werd Francisco Franco. Er brak een burgeroorlog uit: Spanjaarden tegen Spanjaarden.
Nazi-Duitsland en het fascistische Italië hielpen Franco met soldaten en vliegtuigen. Franco won in 1939 en bleef dictator tot zijn dood in 1975.
1936
GENERAALS, ONDER WIE FRANCO, KOMEN IN OPSTAND TEGEN DE REPUBLIEK
De opstand begon in juli 1936. De Sovjet-Unie steunde de Republiek met wapens en adviseurs; Groot-Brittannië en Frankrijk kozen voor non-interventie en bleven formeel buiten de oorlog. Op 26 april 1937 bombardeerden Duitse vliegtuigen van het Legioen Condor het Baskische stadje Guernica; Picasso maakte er zijn beroemde schilderij over. De oorlog kostte honderdduizenden mensen het leven. Leg het begrip fascisme uit: een politieke stroming met één sterke leider, geen vrije verkiezingen, geen vrije pers en geweld tegen tegenstanders. Spanje werd pas na de dood van Franco weer een democratie.
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
DE VRIJWILLIGERS
Vrijwilligers uit de hele wereld
Tienduizenden mensen uit andere landen gingen vrijwillig voor de Republiek vechten, in de Internationale Brigades. Ze wilden het fascisme tegenhouden.
Uit Wales gingen er zo'n 200, veel van hen mijnwerkers. Ook uit Nederland vertrokken er honderden. Zij raakten daarvoor hun Nederlanderschap kwijt.
Monument voor de Welshe vrijwilligers in Spanje, Cardiff (onthuld in 1992).
Volgens de Engelse Wikipedia vochten er in de hele oorlog zo'n 32.000 vrijwilligers in de Internationale Brigades, nooit meer dan 18.000 tegelijk. De meesten kwamen uit Frankrijk, veel waren communisten. De brigades bestonden van 1936 tot 1938. Uit Wales gingen er ongeveer 175 tot 200, meer dan de helft mijnwerkers (Swansea University, collectie over de Spaanse Burgeroorlog). Uit Nederland gingen er ongeveer 700; zo'n 300 van hen overleefden de oorlog. Omdat ze in vreemde krijgsdienst waren gegaan, verloren ze hun Nederlanderschap; velen kregen het pas in de jaren zeventig terug, sommigen nooit. Het monument op de foto staat in Alexandra Gardens in Cardiff en werd in 1992 onthuld. George Orwell vocht ook in Spanje, maar bij een andere eenheid, de militie van de POUM. Image credit: Ham / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
HET ONTSTAAN
Een Welshe band en een oude affiche
Manic Street Preachers komen uit Wales. Bassist Nicky Wire schrijft de teksten. Hij schreef deze in Barcelona, geïnspireerd door het boek van George Orwell over de oorlog.
De titel komt van een Engelstalige affiche van de Republiek: een waarschuwing aan het buitenland. In het lied vraagt de ik-figuur zich af of hij zelf de moed van die vrijwilligers had gehad.
Nr. 1
EERSTE NUMMER 1-HIT VAN DE BAND IN HET VERENIGD KONINKRIJK, 1998
Orwells boek heet Homage to Catalonia (1938). De affiche is van het Republikeinse ministerie van propaganda, rond 1937, met Engelse tekst voor een buitenlands publiek (er bestond ook een Franse versie). Er staat een foto op van een kind dat in Madrid is gedood, onder een lucht vol bommenwerpers, met de kop Madrid, de militaire praktijk van de rebellen; laat die affiche niet zien in de klas. Een exemplaar is in het Imperial War Museum in Londen. Wire noemde ook Spanish Bombs van The Clash (1979) als inspiratie. Het nummer was eerst bedoeld als B-kant. Het album This Is My Truth Tell Me Yours was het eerste waarop alle teksten van Wire zijn: tekstschrijver en gitarist Richey Edwards was in februari 1995 spoorloos verdwenen. Muziekjournalisten beschrijven het nummer als een persoonlijke reactie op de offers van de Welshe vrijwilligers, met twijfel of de maker zelf ooit zo dapper zou zijn.
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
HET BEGIN
Het lied begint somber. Een ik-figuur van nu kijkt zonder veel hoop naar zijn eigen tijd.
DE VRIJWILLIGERS
Hij denkt aan de gewone mannen uit Wales die naar Spanje gingen. Een regel komt van een echte Welshe mijnwerker.
BARCELONA
Hij loopt zelf over de beroemde Rambla in Barcelona, maar als bezoeker, niet als strijder. Het verschil met toen schuurt.
REFREIN
De titel: de waarschuwing van de affiche. Wie toekijkt als anderen worden aangevallen, is zelf de volgende.
Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). De regel over de mijnwerker gaat terug op een uitspraak van de Welshe vrijwilliger John Thomas, opgetekend in het boek Miners Against Fascism van historicus Hywel Francis. La Rambla is de bekende wandelstraat in Barcelona, waar in de oorlog gevochten werd. Wijs op het perspectief: de ik-figuur is geen held, maar iemand van nu die zich met de vrijwilligers vergelijkt. Wire was zelf trots op de openingsregel. Doorvraag: waarom kiest een schrijver voor een ik-figuur die twijfelt, en niet voor een held?
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
VRAAG
De titel komt van een affiche uit de Spaanse Burgeroorlog. Wat wilde die affiche het buitenland zeggen?
Kinderen moeten Spanje verlaten voordat de oorlog begint
Ouders moeten hun kinderen niet naar het leger laten gaan
Spanje wil geen hulp van buiten en lost het zelf op
Wie het fascisme nu niet stopt, wordt later zelf het doelwit
Het goede antwoord: wie het fascisme nu niet stopt, wordt later zelf het doelwit. De affiche was in het Engels, dus bedoeld voor Britten en Amerikanen: hun regeringen bleven buiten de oorlog. De boodschap: wat vandaag in Madrid gebeurt, gebeurt morgen bij jou. Dat kwam uit: in de Tweede Wereldoorlog werden ook Britse steden gebombardeerd. Het antwoord over hulp van buiten is precies het omgekeerde: de Republiek vroeg juist om hulp. Doorvraag: waarom koos de band in 1998 juist deze zin als titel?
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
DE MUZIEK
Zo klinkt twijfel in plaats van woede
Een simpel begin
Bradfield bedacht het als een eenvoudig lied op een akoestische gitaar. Pas in de studio werd het groot, maar het bleef klinken als een persoonlijke overdenking.
Klank
Akoestische en twaalfsnarige gitaar, orgel en elektrische piano. Een rustig, dromerig geluid, heel anders dan de punk waarmee de band begon.
Zang
Bradfield zingt helder en ingehouden, zonder te schreeuwen. De woede zit in de tekst; de muziek klinkt eerder weemoedig.
Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Taakverdeling: muziek van James Dean Bradfield en drummer Sean Moore, tekst van Nicky Wire (op de hoes als Nick Jones). Bradfield in NME over het begin: het leek een heel simpel lied; hij bedacht het op zijn akoestische Gibson J-45. Bezetting: Bradfield (zang, akoestische en twaalfsnarige gitaar), Moore (drums), Wire (bas), Nick Nasmyth (Wurlitzer en Hammondorgel). Opgenomen in Rockfield Studios in Wales, gemixt in AIR Studios in Londen, producer Dave Eringa. Duur 4:51. Let op wat er ontbreekt: geen schreeuwende gitaren, geen scanderend refrein. Het nummer klinkt als iemand die nadenkt, niet als iemand die de straat op gaat. Vergelijk met het eerste album Generation Terrorists (1992): snel, luid en uitdagend. Op de tweede cd-single staan remixes van Massive Attack en David Holmes. Doorvraag: waarom werkt een rustig, bijna mooi nummer bij een tekst over oorlog en schuld?
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
DE NAWERKING
Van affiche tot hitparade
1936
De burgeroorlog in Spanje begint.
1937
Een affiche waarschuwt het buitenland.
1939
Franco wint de oorlog.
1998
Het nummer staat op 1 in het VK.
2009
Sony laat het weghalen van een extreemrechtse site.
2022
De band speelt het op een concert voor Oekraïne.
1937: de affiche is niet precies gedateerd, het Imperial War Museum houdt het op rond 1937. 1998: de single kwam uit op 24 augustus en stond een week later op 1, met 156.000 verkochte exemplaren in de eerste week; in Nederland haalde hij plek 62. Het nummer staat in het Guinness Book of Records als nummer 1-hit met de langste titel zonder haakjes. In 1999 was het genomineerd voor een BRIT Award voor beste Britse single. 2009: de extreemrechtse British National Party gebruikte het nummer op haar website; platenmaatschappij Sony liet het verwijderen. Veel mensen vonden dat pijnlijk, omdat het een antifascistisch lied is. 2022: Concert for Ukraine op 29 maart in Birmingham, een benefietconcert voor noodhulp; de band speelde het nummer met een orkest (NME).
Eens
Oneens
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
STELLING
Wie wegkijkt bij onrecht in een ander land, is medeschuldig.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: de Nederlandse regering nam de Spanjestrijders hun Nederlanderschap af. Was dat terecht, of straften ze mensen die juist niet wegkeken? Doorvraag 2: wat kun je doen tegen onrecht ver weg zonder zelf te gaan vechten? Denk aan geld geven, demonstreren, schrijven, of een lied maken.
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
TERUG NAAR DE VRAAG
Waarom zingt een Welshe rockband in 1998 over een oorlog uit 1936?
WAT BLIJFT
De titel is een waarschuwing uit de oorlog: wie wegkijkt als het fascisme anderen aanvalt, is zelf de volgende.
Wire kijkt vanuit 1998 terug naar gewone Welshe mijnwerkers die in Spanje gingen vechten, en vraagt zich af of hij die moed zelf had gehad.
Een rustig, weemoedig nummer met een enorme titel kwam op 1 en bracht een bijna vergeten geschiedenis bij een groot publiek.
This item has no instructions
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
Welke waarschuwing uit het verleden zou jij op een affiche van nu zetten? Leg uit waarom.
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concrete gebeurtenis uit het verleden, een korte waarschuwing in eigen woorden en een onrecht van nu waar die waarschuwing bij past. Veelgemaakte fout: een algemene leus ("oorlog is slecht") zonder verband met een echte gebeurtenis.
LUIDER
39 · IF YOU TOLERATE THIS · MANIC STREET PREACHERS
LUISTER VERDER
ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.
Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.
