LUIDER 02 · Blowin' in the Wind (Bob Dylan)

• New lesson editor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introduction

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 02: Blowin' in the Wind van Bob Dylan (1963). Een lied dat alleen vragen stelt en toch het lied van een hele beweging werd. Vraag van de les: Waarom werd een lied vol vragen zonder antwoord het lied van een beweging? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 1: De eerste stemmen (1939-1970).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

02

BLOWIN' IN THE WIND

BOB DYLAN · 1963

Een lied dat alleen vragen stelt en toch het lied van een hele beweging werd.

Tweede les van de reeks LUIDER. Blowin' in the Wind gaat over oorlog, vrijheid en wegkijken, zonder één land, naam of gebeurtenis te noemen. Juist daardoor werd het in de jaren zestig gezongen door de burgerrechtenbeweging en de vredesbeweging. Het nummer bevat geen grof taalgebruik of schokkende beelden. Image credit: Unknown authorUnknown author / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

DE VRAAG VAN DEZE LES

Waarom werd een lied vol vragen zonder antwoord het lied van een beweging?

NA DEZE LES KUN JE

• vertellen in welke tijd en door wie Blowin' in the Wind gemaakt is

• uitleggen waarom een lied met alleen vragen zo veel mensen aansprak

• beschrijven hoe de eenvoudige folkmuziek het meezingen makkelijk maakt

Vraag kort terug naar les 1 (als je die gegeven hebt): Strange Fruit liet één gruwelijk beeld zien. Dit lied doet het omgekeerde: het stelt vragen en laat het antwoord open. Laat de klas voorspellen: werkt dat beter of slechter?

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

EERSTE KEER LUISTEREN

Bob Dylan, Blowin' in the Wind (1963)

Tel de vragen die Dylan stelt. Welke instrumenten hoor je? En klinkt zijn stem boos, verdrietig of rustig?

De officiële audio van de albumversie van The Freewheelin' Bob Dylan (opgenomen op 9 juli 1962, uitgebracht in mei 1963). Het zijn negen vragen: drie per couplet. Leerlingen horen alleen gitaar, mondharmonica en stem. Verder kijken: Dylan zingt het live op tv in maart 1963, op zijn eigen kanaal (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=vWwgrjjIMXA).

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

DE TIJD

Amerika in 1962: angst en verzet

Het is de Koude Oorlog: de VS en de Sovjet-Unie bouwen duizenden kernwapens. In oktober 1962 dreigt tijdens de Cubacrisis zelfs een kernoorlog.

In het Zuiden van de VS gelden nog steeds de Jim Crow-wetten. Zwarte en witte jongeren protesteren samen in de burgerrechtenbeweging: met sit-ins, marsen en liederen.

De Mars op Washington, 28 augustus 1963.

Jim Crow-wetten: wetten die zwarte en witte Amerikanen scheidden op school, in de bus en in restaurants (zie les 1). Voorbeelden van acties: de sit-ins bij lunchbars vanaf 1960 en de Freedom Rides van 1961, waarbij zwarte en witte activisten samen met de bus door het Zuiden reisden. Zingen was een vast onderdeel van elke actie. De foto is van de Mars op Washington van 28 augustus 1963, waar Martin Luther King zijn toespraak I Have a Dream hield; daar kwam dit lied ook voorbij (zie verderop). Image credit: Warren K. Leffler / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

DE MAKER

Een twintigjarige in Greenwich Village

Bob Dylan heet eigenlijk Robert Zimmerman en komt uit Minnesota. In 1961 verhuist hij naar Greenwich Village in New York, de wijk van de folkzangers.

In april 1962 zingt hij Blowin' in the Wind voor het eerst, in een café. Hij is dan twintig. De melodie leent hij van een oud spiritual uit de tijd van de slavernij.

1962

DYLAN ZINGT HET LIED VOOR HET EERST IN GERDE'S FOLK CITY, NEW YORK

Dylan (geboren 24 mei 1941 in Duluth, opgegroeid in Hibbing) zong het lied voor het eerst op 16 april 1962 in Gerde's Folk City; toen had het nog twee coupletten, het middelste kwam er kort daarna bij. De tekst verscheen in mei 1962 in het folkblad Broadside. Een spiritual is een religieus lied van tot slaaf gemaakte Afro-Amerikanen. Pete Seeger wees als eerste op de melodie van No More Auction Block (een auction block is het blok waarop mensen als slaaf werden geveild); Dylan erkende dat in 1978 zelf in een interview. Groot voorbeeld van de jonge Dylan: Woody Guthrie.

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: genius.com

COUPLET 1

Drie vragen over mens worden, vrede en oorlog. Hoe lang duurt het voordat iemand als volwaardig mens wordt gezien, en voordat wapens voorgoed verdwijnen?

COUPLET 2

Drie vragen over tijd en vrijheid. Hoe lang moeten sommige mensen nog wachten tot ze vrij zijn? En hoe lang kan de rest van de wereld blijven wegkijken?

COUPLET 3

Drie vragen over zien en horen. Hoeveel leed en hoeveel doden zijn er nog nodig voordat mensen echt wakker worden?

REFREIN

Na elk couplet hetzelfde antwoord, dat eigenlijk geen antwoord is: het is er wel, het waait om ons heen, maar niemand pakt het vast.

Lees de volledige tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Wijs op de bouw: drie coupletten van elk drie vragen, en steeds hetzelfde refrein. Het lied noemt geen land, geen oorlog en geen naam. Wie spreekt er? Een ik-figuur die zich tot een jij richt: de luisteraar zelf. Doorvraag: betekent het antwoord in de wind dat het antwoord onbereikbaar is, of juist dat het voor het oprapen ligt? Beide lezingen zijn verdedigbaar; Dylan legde het zelf nooit eenduidig uit.

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

VRAAG

Het lied noemt geen land, geen naam en geen oorlog. Waarom kon het juist daardoor bij zo veel protesten klinken?

A

Het refrein legt precies uit wat mensen moeten doen

B

Iedereen kan zijn eigen onrecht in de vragen herkennen

C

Het gaat alleen over de oorlog in Vietnam

D

Het beschrijft een gebeurtenis die toen iedereen kende

Goed: iedereen kan zijn eigen onrecht in de vragen herkennen. De vragen zijn algemeen, dus de burgerrechtenbeweging, de vredesbeweging en later ook andere protesten konden het lied gebruiken. Veelgemaakte fout: Vietnam. Het lied is van 1962, voordat de VS op grote schaal in Vietnam vochten; het werd pas later ook een lied tegen die oorlog. Het refrein geeft juist geen opdracht.

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

DE MUZIEK

Gemaakt om mee te zingen

Vorm

Strofisch lied: drie coupletten met hetzelfde refrein. Door de herhaling zingt een zaal na één keer horen al mee, heel anders dan bij Strange Fruit.

Melodie

Een eenvoudige, oude melodie, geleend van een spiritual. Makkelijk te onthouden en makkelijk na te spelen: iedereen met een gitaar kan meedoen.

Klank

Alleen stem, akoestische gitaar en mondharmonica in een houder om de nek. Dylan zingt nuchter, bijna vertellend, zonder uithalen.

Verdieping. Opname: Columbia-studio in New York, producer John Hammond, duur 2:48. Geen band en geen drums: alleen Dylan met gitaar en mondharmonica, die korte tussenspelen speelt na de refreinen. Zo klinkt het als iemand die naast je staat, niet als een ster op een podium, en kan elke zaal het zo overnemen. Melodie: vergelijk met No More Auction Block (Dylan nam dat zelf ook op in 1962, te horen op The Bootleg Series Vol. 1 tot 3). Dit is de folkrevival: oude volksliederen als bron voor nieuwe teksten, zoals Woody Guthrie en Pete Seeger deden. Doorvraag: waarom past een meezinglied beter bij een mars dan bij een nachtclub?

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

DE NAWERKING

Van folkcafé naar de Mars op Washington

Het trio Peter, Paul and Mary maakt er in de zomer van 1963 een grote hit van: in de eerste week gaan er 300.000 singles over de toonbank.

Op 28 augustus 1963 zingen ze het bij de Mars op Washington voor zo'n 250.000 mensen. Dezelfde dag houdt Martin Luther King zijn toespraak I Have a Dream.

Peter, Paul and Mary, 1963.

De versie van Peter, Paul and Mary kwam in juni 1963 uit, drie weken na het album van Dylan, en haalde de tweede plaats in de Amerikaanse Billboard Hot 100; er werden meer dan een miljoen exemplaren van verkocht. Dylans eigen versie was in de VS geen hit. Dylan trad zelf ook op bij de Mars op Washington, maar met andere liedjes. Het aantal van 250.000 is de gangbare schatting. De versie van Peter, Paul and Mary won in 1964 twee Grammy's. Image credit: International Talent Associates (management) / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

TIJDLIJN

Een lied dat bleef waaien

1962

Dylan zingt het voor het eerst in een folkcafé in New York.

1963

Het album van Dylan en de hit van Peter, Paul and Mary.

1964

Geraakt door het lied neemt Sam Cooke A Change Is Gonna Come op.

1966

Stevie Wonder maakt er een soulhit van.

2016

Dylan krijgt als eerste songschrijver de Nobelprijs voor Literatuur.

Sam Cooke zong Blowin' in the Wind zelf ook (op het livealbum Sam Cooke at the Copa, 1964) en schreef daarna zijn eigen antwoord: dat is les 3. Stevie Wonder haalde er in 1966 de top 10 van de Billboard Hot 100 mee en de eerste plaats in de R&B-lijst. Nederlandse vertalingen zijn er onder meer van Jan Rot (Hangen in de wind, 2014). Nobelprijs 2016: volgens het Nobelcomité voor het scheppen van nieuwe poëtische uitdrukkingen binnen de Amerikaanse liedtraditie. Dylan was de eerste die de prijs vooral voor songteksten kreeg.

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

STELLING

Een protestlied moet antwoorden geven, geen vragen.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: wat is het voordeel van een vraag? (Iedereen kan meedoen, niemand voelt zich de les gelezen, het lied veroudert minder snel.) En het nadeel? (Het blijft vaag, niemand weet wat hij moet doen.) Doorvraag 2: vergelijk met een lied dat wel een eis stelt, zoals een spandoek met één zin. Wat blijft langer hangen?

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

TERUG NAAR DE VRAAG

Waarom werd een lied vol vragen zonder antwoord het lied van een beweging?

WAT BLIJFT

• Blowin' in the Wind noemt geen land, naam of oorlog. Daardoor kon elke beweging haar eigen onrecht in de vragen horen.

• De vragen dwingen je zelf na te denken: het lied geeft geen antwoord, maar laat zien dat wegkijken ook een keuze is.

• Een eenvoudige gitaar, een oude melodie en een vast refrein maken het een lied om samen te zingen, op straat en bij een mars.

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

Bedenk één vraag in de stijl van Dylan over een onrecht van nu. Waarom werkt die vraag?

Exitvraag. Een goed antwoord is een open vraag zonder schuldige of naam, die toch duidelijk naar een concreet onrecht wijst, plus een korte uitleg (de luisteraar moet zelf nadenken, iedereen herkent het). Veelgemaakte fout: een verkapte bewering ("waarom is iedereen zo dom?") of een vraag met ja of nee als antwoord.

LUIDER

02 · BLOWIN' IN THE WIND · BOB DYLAN

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.