Gedichten lezen en waarderen

• New lesson editor

Gedichten lezen en waarderen

Kies als opening een kort, echt gedicht dat later terugkomt. Houd de titel concreet en uitnodigend: leerlingen gaan niet alleen kenmerken leren, maar ook hun mening leren verwoorden.

Lesdoel

Ik kan het onderwerp van een gedicht benoemen, letterlijk en figuurlijk taalgebruik herkennen en mijn waardering voor een gedicht met argumenten en voorbeelden verwoorden.

Welke woorden passen voor jou bij een gedicht?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen: leerlingen noemen mogelijk rijm, gevoel, korte regels, muziek, wit, strofes. Pak 2 of 3 woorden eruit als brug naar de kenmerken op de volgende slides.

Wat maakt een tekst een gedicht?

Gedichten herken je vaak aan hun vorm en taalgebruik.

• veel wit op de pagina

• strofes

• korte regels

• regels die onverwacht afbreken en op de volgende regel doorgaan

• herhaling van klanken, woorden of regels

Benadruk dat niet elk gedicht alle kenmerken heeft. Het gaat om vaak voorkomende eigenschappen, niet om een vaste checklist die altijd volledig aanwezig moet zijn.

Nog meer kenmerken

• rijm komt vaak voor, maar hoeft niet

• beeldspraak geeft woorden extra betekenis

• woorden kunnen in een onverwachte volgorde staan

• ook liedteksten en raps lijken vaak op gedichten, maar dan met muziek erbij

Leg kort uit dat muziek, ritme en herhaling ervoor zorgen dat liedteksten en raps vaak poëtische kenmerken hebben. Vermijd een lange zijlijn over muziekgenres.

Voorbeeldgedicht

Regen

De straat drinkt stil

het water van de lucht.

Plassen spiegelen

mijn haastige schoenen.

De wolken hangen laag,

alsof de dag

zijn schouders ophaalt.

Gebruik dit korte voorbeeldgedicht voor de volgende slides. Het is eenvoudig genoeg om vorm, onderwerp en beeldspraak te bespreken zonder leerlingen te overladen.

Onderwerp van het gedicht

Het onderwerp is waar het gedicht over gaat.

Bij Regen past bijvoorbeeld:

• regen in de stad

• een sombere of rustige sfeer

• kijken naar iets alledaags op een bijzondere manier

Het onderwerp is dus meer dan één los woord.

Maak onderscheid tussen onderwerp en detail. 'Schoenen' of 'plassen' zijn details uit het gedicht; het onderwerp is breder.

Letterlijk of figuurlijk?

In een gedicht betekenen woorden soms precies wat er staat, en soms meer.

• Letterlijk: `Plassen spiegelen mijn haastige schoenen.` Je kunt echt een weerspiegeling zien.

• Figuurlijk: `De straat drinkt stil het water van de lucht.` Een straat kan niet echt drinken.

• Vergelijking: `alsof de dag zijn schouders ophaalt.` De dag wordt vergeleken met een mens.

Wijs erop dat beeldspraak niet 'raar taalgebruik' is, maar een manier om een beeld, gevoel of sfeer op te roepen.

Welke zin uit het voorbeeldgedicht is figuurlijk?

A

Plassen spiegelen mijn haastige schoenen.

B

De wolken hangen laag.

C

De straat drinkt stil het water van de lucht.

D

Het water van de lucht.

De correcte optie is figuurlijk, omdat een straat niet echt kan drinken. 'Plassen spiegelen mijn haastige schoenen' is in de les als letterlijk voorbeeld besproken.

Vorm en betekenis

In een gedicht zie je vaak veel op de pagina en regels die onverwacht afbreken. Het onderwerp is waar het gedicht over gaat. Taal kan letterlijk zijn, maar ook figuurlijk en dan bedoelen woorden meer dan alleen wat er staat.

In een gedicht zie je vaak veel

onderwerp

letterlijk

figuurlijk

rijm

strofe

grappig

muziek

Controleert vier kernbegrippen uit het eerste blok: wit, onderwerp, letterlijk en figuurlijk.

Een gedicht waarderen

Je kunt een gedicht op verschillende manieren waarderen.

• het onderwerp boeit je

• je herkent een gevoel

• je krijgt een andere kijk op iets gewoons

• het gedicht is mooi, verrassend of grappig

Een waardering wordt sterker als je die uitlegt met een voorbeeld uit het gedicht.

Benadruk dat smaak mag verschillen, maar dat een goede beoordeling wel onderbouwd moet zijn met tekstbewijs.

Voorbeeld van een waardering

Ik vind dit gedicht mooi, omdat het regen op een verrassende manier beschrijft.

`De straat drinkt stil het water van de lucht` maakt van iets gewoons een sterk beeld.

Zo noem je je mening én geef je een voorbeeld.

Model hardop hoe je van een losse mening ('mooi') naar een onderbouwde waardering gaat met omdat + voorbeeld uit de tekst.

Wat maakt een waardering van een gedicht sterker?

A

Een voorbeeld noemen

B

Alleen een cijfer geven

C

De titel herhalen

D

Eén woord opschrijven

Sluit aan bij de modelzin op slide 8: mening + omdat + voorbeeld uit het gedicht.

Welk beeld uit 'Regen' vind jij sterk? Leg kort uit.

Bespreek of leerlingen een waardering geven én die toelichten met een concreet voorbeeld uit 'Regen', bijvoorbeeld een beeld, sfeer of onderwerp. Let op: er is niet één goed antwoord, zolang de onderbouwing past bij het gedicht.

Wat heb jij vandaag geleerd over gedichten?

Laat leerlingen één inzicht noemen, bijvoorbeeld onderwerp benoemen, letterlijk en figuurlijk herkennen, of een mening onderbouwen met een voorbeeld.

Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?

Gebruik de antwoorden om zicht te krijgen op wat steun gaf: voorbeeldgedicht, uitleg over beeldspraak, samen bespreken, of het waarderen met argumenten.

Begrippenlijst

gedicht - een tekst waarin vorm, klank en beeldspraak vaak belangrijk zijn

strofe - een groep regels die bij elkaar hoort

rijm - woorden waarvan de klank aan het eind op elkaar lijkt

beeldspraak - taal waarbij woorden meer betekenen dan alleen letterlijk

vergelijking - een vorm van beeldspraak waarin iets met iets anders wordt vergeleken

letterlijk taalgebruik - woorden betekenen precies wat er staat

figuurlijk taalgebruik - woorden hebben een overdrachtelijke betekenis