P1W6ab

• New lesson editor
• Natuurwetenschappen
• Secundair onderwijs
• Algemeen secundair onderwijs
• Domeinoverschrijdend
• Leerjaar 5

Startopdracht

Leg klaar op je bank

• chromebook (nog dicht)

• wisbordje en stift

• pen en papier om nota's te nemen

Startopdracht:

Denk na in je eigen hoofd:

Wat is de functie van ribosomen en waar komen ze voor in de cel?

Zitplan

Startopdracht

Leg klaar op je bank

• chromebook (nog dicht)

• wisbordje en stift

• pen en papier om nota's te nemen

Startopdracht:

Denk na in je eigen hoofd:

Wat is de functie van ribosomen en waar komen ze voor in de cel?

Zitplan

Startopdracht

Leg klaar op je bank

• chromebook (nog dicht)

• wisbordje en stift

• pen en papier om nota's te nemen

Startopdracht:

Denk na in je eigen hoofd:

Wat is de functie van ribosomen en waar komen ze voor in de cel?

Zitplan

Wat is de functie van ribosomen en waar komen ze voor in de cel?

30

second

+30 s

30

second

+30 s

Succescriteria

• Ik benoem de verschillen tussen

  • een prokaryote en een eukaryote cel

  • een plantencel en een dierlijke cel

  • soorten cellen in een organisme

• Ik benoem de verschillende celorganellen van een eukaryote cel.

• Ik verwoord de functie van de celorganellen van een eukaryote cel.

Hoe ver staat het met die reeds afgevinkte succescriteria?

1. Ik ben omgeven door een celwand

Kies uit:

• EU eukaryote cel

• PRO prokaryote cel

• PLA plantencel

• DIE dierlijke cel

2. Mijn DNA ligt los in het cytoplasma

Kies uit:

• EU eukaryote cel

• PRO prokaryote cel

• PLA plantencel

• DIE dierlijke cel

3. Wij zijn onderling verbonden via plasmodesmata

Kies uit:

• EU eukaryote cel

• PRO prokaryote cel

• PLA plantencel

• DIE dierlijke cel

4. Mijn DNA zit netjes verpakt in een membraan

Kies uit:

• EU eukaryote cel

• PRO prokaryote cel

• PLA plantencel

• DIE dierlijke cel

5. Cellulose geeft mij stevigheid

Kies uit:

• EU eukaryote cel

• PRO prokaryote cel

• PLA plantencel

• DIE dierlijke cel

Welcome to

Wat weet je er nog over?

1. Ik bevat DNA

Kies uit:

• NU nucleus

• RI ribosomen

• rER

• sER

2. Ik verpak eiwitten en stuur ze door

Kies uit:

• NU nucleus

• RI ribosomen

• rER

• sER

3. Ik maak fosfolipiden

Kies uit:

• NU nucleus

• RI ribosomen

• rER

• sER

3. Ik breek geneesmiddelen af

Kies uit:

• NU nucleus

• RI ribosomen

• rER

• sER

5. Ik maak eiwitten

Kies uit:

• NU nucleus

• RI ribosomen

• rER

• sER

• Voorkomen:

  • gebonden aan rER

  • vrij in cytoplasma

• Bestemming van het eiwit bepaalt welke ribosomen die gaan aanmaken

  • vrije ribosomen:

    • Bestemming van het eiwit: Binnen in het cytosol (de celvloeistof) zelf.

    • Wat voor eiwitten? Eiwitten die het werk in de cel doen.

    • Voorbeelden:

      • Enzymen die betrokken zijn bij de glycolyse (energieproductie in de celvloeistof)

      • Bouwstenen voor het cytoskelet

      • Eiwitten die bestemd zijn voor de celkern, mitochondriën of lysosomen

Terug naar die ribosomen...

• Bouw

  • gebonden aan rER

  • vrij in cytoplasma

• Bestemming van het eiwit bepaalt welke ribosomen die gaan aanmaken

  • vrije ribosomen

  • gebonden ribosomen

    • Bestemming van het eiwit:

      • Buiten de cel (secretie)

      • in celmembranen

      • in specifieke organellen zoals lysosomen

    • Maw: Deze eiwitten moeten nog ergens naartoe en moeten dus 'ingepakt' of getransporteerd worden

    • Voorbeelden: spijsverteringsenzymen, hormonen, membraaneiwitten

Terug naar die ribosomen...

Wat denk je al te weten over

het Golgi apparaat, de Bpost

van Cell city?

30

second

+30 s

30

second

+30 s

• Bouw:

  • geheel van afgeplatte zakjes (cisternen)

• Functie:

  • Bevatten enzymen

    • om eiwitten af te werken​ zodat ze klaar zijn om hun functie uit te oefenen

    • -> voorzien van een functionele groep zoals

      • een vet (lipoproteïnen)

      • een suikergroep (glycoproteïnen)

  • 
    

Golgi-apparaat

• Bouw:

  • geheel van afgeplatte zakjes (cisternen)

• Functie:

  • Bevatten enzymen

  • Verpakken in secretieblaasjes

    • secretie = uitscheiding = maw UIT de cel brengen

    • CIS zijde = gericht naar de binnenzijde van de cel

    • TRANS zijde = gericht naar het celmembraan

Golgi-apparaat

Vanwaar komen die 'incoming transport vesicles'?

Leg deze figuur uit in je eigen woorden

1

minute

00

second

+30 s

1

minute

30

second

+30 s

Wat denk je al te weten over

de vacuole, de depot

van Cell city?

30

second

+30 s

30

second

+30 s

• Bouw:

  • = Een met vocht gevuld blaasje

  • Eén grote in plantencellen

  • Meerdere kleintjes in dierlijke cellen

Vacuole

• Bouw:

  • = Een met vocht gevuld blaasje

  • Eén grote in plantencellen

  • Meerdere kleintjes in dierlijke cellen

• Functie:

  • Opslag van water en opgeloste stoffen

  • in plantencel

    • stevigheid (turgor)

      • geregeld via osmose = de natuurlijke verplaatsing van water door een halfdoorlatend membraan vanuit een lage naar een hoge concentratie aan opgeloste stoffen

Vacuole

• Bouw:

  • = Een met vocht gevuld blaasje

  • Eén grote in plantencellen

  • Meerdere kleintjes in dierlijke cellen

• Functie:

  • Opslag van water en opgeloste stoffen

  • in plantencel

    • stevigheid (turgor)

    • afbraak van celmateriaal

Vacuole

• Bouw:

  • = Een met vocht gevuld blaasje

  • Eén grote in plantencellen

  • Meerdere kleintjes in dierlijke cellen

• Functie:

  • Opslag van water en opgeloste stoffen

  • in plantencel

    • stevigheid (turgor)

    • afbraak van celmateriaal

Vacuole

Hoe doet een dierlijke cel dat?

• Bouw:

  • = Een met vocht gevuld blaasje

  • Eén grote in plantencellen

  • Meerdere kleintjes in dierlijke cellen

• Functie:

  • Opslag van water en opgeloste stoffen

  • in plantencel

    • stevigheid (turgor)

    • afbraak van celmateriaal

Vacuole

Hoe doet een dierlijke cel dat?

-> Lysosomen

• Bouw:

  • = Blaasjes vanuit het Golgi apparaat

  • Alleen in dierlijke cellen

• Functie:

  • Bevatten enzymen voor afbraak van celmateriaal

    • Autofagie = het verteren van kapotte en versleten celorganellen

    • Heterofagie = afbreken van opgenomen materiaal (vb. bacteriën en voedingsstoffen)

  • Recycleren!

Lysosomen

"auto" = "zelf"

denk aan 'autodidact'

"hetero" = de ander

denk aan 'heterofiel'

Wat denk je al te weten over

de mitochondriën, de energie-centrales van Cell city?

30

second

+30 s

30

second

+30 s

• Bouw

  • Ovaal organel met dubbel membraan​

  • Inwendig membraan heeft instulpingen

Mitochondriën

• Mitochondriaal DNA

  • enkel via de moeder overgeërfd

Mitochondriën

• Mitochondriaal DNA

  • enkel via de moeder overgeërfd

Mitochondriën

30

second

+30 s

30

second

+30 s

• Bouw

  • Ovaal organel met dubbel membraan​

  • Inwendig membraan heeft instulpingen

• Functie:

  • Energiecentrale van de cel​:

    • Energie vrijmaken uit voedingsstoffen​

    • Opslag in ATP-molecule​ (project 2)

Mitochondriën

• Bouw

  • Ovaal organel met dubbel membraan​

  • Inwendig membraan heeft instulpingen

• Functie:

  • Energiecentrale van de cel​:

    • Energie vrijmaken uit voedingsstoffen​

    • Opslag in ATP-molecule​ (project 2)

  • Aantal afhankelijk van de energiebehoefte van de cel​

    spiercellen versus vetcellen bvb

    
    

Mitochondriën

30

second

+30 s

1

minute

00

second

+30 s

Staat hier een dierlijke of een plantaardige cel afgebeeld en waaraan kan je dat allemaal zien?

• Bouw

  • korrelvormig organel met dubbel membraan

  • alleen in plantaardige cellen

• Verschillende soorten en functies

Plastiden (= -plasten)

• Bouw

  • korrelvormig organel met dubbel membraan

  • alleen in plantaardige cellen

• Verschillende soorten en functies

  • chloroplasten of bladgroenkorrels​

    • fotosynthese: aanmaak glucose​

    • bevatten chlorofyl = groen pigment dat licht opvangt

Plastiden (= -plasten)

• Bouw

  • korrelvormig organel met dubbel membraan

  • alleen in plantaardige cellen

• Verschillende soorten en functies

  • chloroplasten of blagroenkorrels

  • chromoplasten of kleurstoffen​korrels

    • geven kleur aan planten, zoals de kleur rood bij een tomaat en de kleur groen bij een komkommer

    • De felle kleuren trekken insecten en vogels aan. Die helpen bij bestuiving en het verspreiden van zaden

Plastiden (= -plasten)

• Bouw

  • korrelvormig organel met dubbel membraan

  • alleen in plantaardige cellen

• Verschillende soorten en functies

  • chloroplasten of bladgroenkorrels

  • chromoplasten of kleurstoffen​korrels

  • amyloplasten met zetmeel​korrels

    • pigmentloos

    • "amylo" < amylopectine en amylose

(=zetmeelblend!)

Plastiden (= -plasten)

De meeste organellen zijn omgeven door een membraan. Welk(e) organel(len) NIET?

Kies uit:

nucleus

ribosomen

ER

Golgi

mitochondriën

plastiden

• = netwerk van eiwitvezels

• 3 soorten (van klein naar groot):

  • microfilamenten (actine eiwit)

  • intermediaire filamenten (coiled coil zoals een touw)

    • vb keratine in je haar en nagels

  • microtubuli (buisjes)

Cytoskelet

• = netwerk van eiwitvezels

• 3 soorten (van klein naar groot):

  • microfilamenten (actine eiwit)

  • intermediaire filamenten

    • vb keratine in je haar en nagels

  • microtubuli (buisjes)

• Functie:

  • Vorm en ondersteuning

  • Celbeweging

    • flagella: langer, slechts enkele per cel (vb bacteriën, zaadcel)

    • cilia: talrijke korte haarachtige structuren (vb longcellen)

Cytoskelet

• = netwerk van eiwitvezels

• 3 soorten (van klein naar groot):

  • microfilamenten (actine eiwit)

  • intermediaire filamenten

    • vb keratine in je haar en nagels

  • microtubuli (buisjes)

• Functie:

  • Vorm en ondersteuning

  • Celbeweging

    • flagella: langer, slechts enkele per cel (vb bacteriën, zaadcel)

    • cilia: talrijke korte haarachtige structuren (vb longcellen)

• Transport van organellen binnen de cel

  • oa tijdens celdeling (zie P2) bij dierlijke cellen: centrosoom (= centriolenpaar)

• 
  

Cytoskelet

CELORGANELLEN

alleen bij plantencellen

alleen bij dierlijke cellen

gemeenschappelijke organellen

celwand

plastiden

lysosomen

centrosoomm

afgebakend door een membraan

NIET afgebakend door een membraan

Exitvragen (5)

1. Welk organel komt NIET voor in plantencellen?

A

plastiden

B

lysosoom

C

mitochondriën

D

nucleus

Exitvragen (5)

1. Welk organel komt NIET voor in plantencellen? lysosoom

2. Welk organel komt NIET voor in dierlijke cellen?

A

plastiden

B

ER

C

vacuole

D

Golgi

Exitvragen (5)

1. Welk organel komt NIET voor in plantencellen? lysosoom

2. Welk organel komt NIET voor in dierlijke cellen? plastiden

3. Welk plastide is kleurloos?

A

chloroplast

B

chromoplast

C

amyloplast

D

strikvraag: ze zijn allemaal gekleurd!

Exitvragen (5)

1. Welk organel komt NIET voor in plantencellen? lysosoom

2. Welk organel komt NIET voor in dierlijke cellen? plastiden

3. Welk plastide is kleurloos? amyloplast

4. Welk organel heeft GEEN dubbel membraan?

A

chloroplast

B

mitochondriën

C

vacuole

D

strikvraag: ze hebben allemaal een dubbel membraan

Exitvragen (5)

1. Welk organel komt NIET voor in plantencellen? lysosoom

2. Welk organel komt NIET voor in dierlijke cellen? plastiden

3. Welk plastide is kleurloos? amyloplast

4. Welk organel heeft GEEN dubbel membraan? vacuole

5. Welk organel heeft invloed op de stevigheid van een plantencel

A

celwand

B

vacuole

C

cytoskelet

D

strikvraag: ze hebben allemaal te maken met stevigheid