O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 4
Oppervlakte en inhoud
Hoeveel dozen tegels bestel je voor een badkamer van 2,85 bij 1,90 meter? En hoeveel blikken verf voor een hele kantine?
Les 4 · Oriëntatie in 2D en 3D
O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 4
Oppervlakte en inhoud
Hoeveel dozen tegels bestel je voor een badkamer van 2,85 bij 1,90 meter? En hoeveel blikken verf voor een hele kantine?
Les 4 · Oriëntatie in 2D en 3D
Over deze les: les 4 van de serie Op maat, rekenen voor mbo niveau 4, ongeveer 40 minuten. Studenten berekenen oppervlakte en inhoud met formules, ook van een cirkel en van samengestelde vormen, rekenen m², cm², m³ en liter in elkaar om en ronden verstandig af bij het bestellen van materiaal.
Koppeling: de les hoort bij het domein Oriëntatie in de twee- en driedimensionale wereld uit de rekeneisen voor het mbo (2020), mbo-niveau 4: omtrek, oppervlakte en inhoud onderscheiden in herkenbare en minder herkenbare situaties, passende eenheden gebruiken en die omzetten als dat functioneel is, en oppervlakte en inhoud bepalen met formules. De open vraag over het lokaal komt uit het voorbeeld voor niveau 4 in de rekeneisen. Een rekenmachine mag. Image credit: Francisco Gonzalez, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 4
Na deze les:
1
Je kan oppervlakte en inhoud berekenen met een formule.
2
Je kan m², cm², m³ en liter in elkaar omrekenen.
3
Je kan een uitkomst verstandig afronden als je materiaal bestelt.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 4
Je gaat een kamer verven. Hoe weet je hoeveel verf je moet kopen?
Ik reken het uit
Ik vraag het in de winkel
Ik koop gewoon een grote pot
Ik lees wat er op de pot staat
Startvraag: bespreek dat je voor alle vier de antwoorden iets moet weten: hoeveel vierkante meter je gaat verven. Op een pot staat hoeveel m² je met een liter kunt verven. Dat gebruik je straks in de opdracht.
K E R N B E G R I P
LES 4
Oppervlakte en inhoud
Oppervlakte is de grootte van een plat vlak, in m² of cm². Inhoud is hoeveel ruimte een ruimtefiguur inneemt, in m³, dm³ of liter. Rechthoek: lengte x breedte. Balk: lengte x breedte x hoogte.
Kernbegrip: laat studenten bij elk voorbeeld kiezen: omtrek, oppervlakte of inhoud? Plinten langs de muur (omtrek), vloerbedekking (oppervlakte), water in een bad (inhoud), een hek om de tuin (omtrek), grond in een plantenbak (inhoud).
O M R E K E N E N
LES 4
Waarom 1 m² geen 100 cm² is
1 m is 100 cm. Een vierkante meter is dus 100 x 100 = 10.000 cm².
Bij inhoud gaat het nog harder: 1 m³ = 100 x 100 x 100 = 1.000.000 cm³.
Handig om te onthouden: 1 dm³ = 1 liter, dus 1 m³ = 1000 liter.
Uitleg: teken een vierkante meter op het bord of plak er een af op de vloer met tape. Laat studenten schatten hoeveel tegeltjes van 1 bij 1 cm erin passen. De meesten zeggen 100.
Hulp voor wie vastloopt: reken eerst alle maten om naar meter en reken dan pas uit. Dan komt de uitkomst vanzelf in m² of m³.
V R A A G
LES 4
Een vloertegel is 60 cm bij 60 cm. Hoeveel m² is één tegel?
0,36 m²
3,6 m²
2,4 m²
0,036 m²
Antwoord: A. 60 cm = 0,6 m. 0,6 x 0,6 = 0,36 m². Of: 60 x 60 = 3600 cm², en 3600 : 10.000 = 0,36 m². Wie 3,6 kiest, deelt door 1000. Wie 2,4 kiest, rekent de omtrek uit (4 x 0,6). Check: een tegel is kleiner dan 1 m², dus het antwoord moet onder de 1 liggen.
Z O R E K E N J E H E T U I T
LES 4
Tegels bestellen met snijverlies
Een badkamervloer is 2,85 m bij 1,90 m. De tegelzetter rekent 10% extra voor snijverlies. In een doos zit 1,44 m² tegels. Hoeveel dozen bestelt hij?
W E R K B O N
2,85 x 1,90 = 5,415 m²
Met 10% extra:
5,415 x 1,1 = 5,96 m²
5,96 : 1,44 = 4,14
Naar boven afronden
Hij bestelt 5 dozen
Uitwerking: 10% extra is keer 1,1. Dat is de vermenigvuldigingsfactor die in les 7 terugkomt. 5,415 x 1,1 = 5,9565 m². 5,9565 : 1,44 = 4,136. Met 4 dozen heb je 5,76 m², te weinig. Dus 5 dozen.
Bespreek: bij tegels rond je altijd naar boven af. Een losse tegel bijkopen kan vaak niet, en tegels uit een andere productie kunnen net een andere kleur hebben.
V R A A G
LES 4
Een aquarium is 80 cm lang, 35 cm breed en 40 cm hoog. Hoeveel liter water past erin als het helemaal vol is?
1120 liter
11,2 liter
112 liter
155 liter
Antwoord: C. 80 x 35 x 40 = 112.000 cm³. 1 liter = 1 dm³ = 1000 cm³, dus 112.000 : 1000 = 112 liter. Of eerst omrekenen naar dm: 8 x 3,5 x 4 = 112 dm³ = 112 liter. Wie 155 kiest, telt de maten op.
A N D E R E V O R M E N
LES 4
Samengestelde vormen en cirkels
Veel ruimtes zijn geen rechthoek. Deel een L-vorm op in twee rechthoeken, reken ze allebei uit en tel op. Of reken de grote rechthoek uit en trek het stuk eraf dat er niet bij hoort.
Bij een cirkel: oppervlakte = 3,14 x straal x straal. De straal is de helft van de middellijn.
Uitleg: teken een L-vormige kamer op het bord: 6 m bij 5 m, met een hoek van 2 m bij 2 m eruit. Laat de helft van de klas optellen en de andere helft aftrekken. Optellen: 6 x 3 + 4 x 2 = 18 + 8 = 26 m². Aftrekken: 6 x 5 - 2 x 2 = 30 - 4 = 26 m². Beide manieren geven hetzelfde.
V R A A G
LES 4
Een rond terras heeft een middellijn van 4 m. Wat is de oppervlakte ongeveer?
50,2 m²
12,6 m²
25,1 m²
6,3 m²
Antwoord: B. De straal is 4 : 2 = 2 m. 3,14 x 2 x 2 = 12,56, ongeveer 12,6 m². Wie 50,2 kiest, rekent met de middellijn in plaats van de straal (3,14 x 4 x 4). Wie 25,1 kiest, rekent 3,14 x 4 x 2. Wie 6,3 kiest, rekent 3,14 x 2.
O P D R A C H T
LES 4
Verf voor de kantine
1
Een kantine is 8,4 m lang, 6,2 m breed en 2,8 m hoog. Je verft de vier wanden in twee lagen.
2
De deur (2,1 m²) en de ramen (samen 9,5 m²) verf je niet. Eén liter verf is genoeg voor 8 m².
3
Hoeveel liter verf heb je nodig? Verf zit in blikken van 2,5 liter. Hoeveel blikken koop je?
minute
second
In tweetallen
Opdracht: antwoorden. Omtrek: 2 x (8,4 + 6,2) = 29,2 m. Wanden: 29,2 x 2,8 = 81,76 m². Zonder deur en ramen: 81,76 - 2,1 - 9,5 = 70,16 m². Twee lagen: 2 x 70,16 = 140,32 m². Verf: 140,32 : 8 = 17,54 liter. Blikken: 17,54 : 2,5 = 7,02. Je koopt 8 blikken.
Bespreek: met 7 blikken heb je 17,5 liter, net 0,04 liter te weinig. Een schilder kiest dan toch 8 blikken, of past de verf iets dunner toe. Hier zie je waarom afronden een keuze is.
Hulp voor wie vastloopt: reken de wanden apart uit, twee van 8,4 x 2,8 en twee van 6,2 x 2,8.
V R A A G
LES 4
Een opslagcontainer is van binnen 6 m lang, 2,4 m breed en 2,6 m hoog. Hoeveel m³ past erin?
11 m³
374,4 m³
3,744 m³
37,44 m³
Antwoord: D. 6 x 2,4 x 2,6 = 37,44 m³. Wie 11 kiest, telt de maten op. Wie 374,4 of 3,744 kiest, zet de komma verkeerd. Schat eerst: 6 x 2,5 x 2,5 is ongeveer 37,5. Dan zie je meteen welk antwoord past.
Extra voor snelle studenten: hoeveel verhuisdozen van 0,08 m³ passen erin als je 15% ruimte overhoudt voor meubels? (37,44 x 0,85 = 31,82 m³, 31,82 : 0,08 = 397,8, dus 397 dozen)
J O U W A N T W O O R D
LES 4
Een lokaal is 9,6 m bij 6,9 m. Elke student moet 3,5 m² ruimte hebben. Hoeveel studenten passen er in het lokaal? Leg uit hoe je afrondt.
Open vraag: 9,6 x 6,9 = 66,24 m². 66,24 : 3,5 = 18,9. Je rondt naar beneden af: 18 studenten. Met 19 studenten heeft ieder 66,24 : 19 = 3,49 m², net te weinig. Bespreek het verschil met de tegels en de verf: daar rond je naar boven af. Bij een maximum rond je naar beneden af. Deze opgave komt uit het voorbeeld voor niveau 4 in de rekeneisen voor het mbo.
S T E L L I N G
LES 4
Als je materiaal bestelt, kun je beter te veel dan te weinig kopen.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: er is geen goed of fout antwoord. Te weinig betekent stilstand en een extra rit naar de bouwmarkt, of tegels en verf die net anders van kleur zijn. Te veel kost geld en levert afval op. Laat studenten uitleggen hoe ze in hun eigen vak een goede middenweg vinden, bijvoorbeeld met een vast percentage extra.
T E R U G B L I K
LES 4
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Formules
Omrekenen
Verstandig afronden
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Recepten en mengverhoudingen
Haarverf 1 : 1,5, schoonmaakmiddel 1 : 39, beton 1 : 2 : 3. Volgende les reken je met mengverhoudingen en recepten, ook andersom: voor hoeveel personen kun je koken met wat er nog is?
Je kan een recept omrekenen met een vermenigvuldigingsfactor.
Je kan een mengsel verdelen in de juiste delen.
Volgende les: Verhoudingen 1, les 5 van de serie.
Image credit: LessonUp