Literatuur van de jaren 90 tot heden

Literatuur van de jaren 90 tot heden
1 / 30
next
Slide 1: Slide
NederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 6

This lesson contains 30 slides, with text slides and 5 videos.

time-iconLesson duration is: 30 min

Items in this lesson

Literatuur van de jaren 90 tot heden

Slide 1 - Slide

Lesdoel
Je kan een overzicht geven van de
hoofdlijnen van de literatuurgeschiedenis van de jaren 90 tot heden en de gelezen literaire werken plaatsen in dit historisch
perspectief.

Slide 2 - Slide

1 Historische context

Slide 3 - Slide

1.1 Europese ontwikkelingen
Val Berlijnse Muur (1989)  + hereniging Duitsland +  uiteenvallen Sovjet-Unie -> einde Koude Oorlog 

Verdrag van Maastricht (1991): economische en financiële samenwerking tussen landen Europese Gemeenschap  -> Euro (2002) 

Tien voormalige Oostbloklanden treden toe tot Europese Unie (2004)

Onvrede 2016 -> Brexit

Slide 4 - Slide

Slide 5 - Video

1.2 Oorlog tegen terreur
Irak valt Koeweit binnen (1990) = start Golfoorlog -> na deze oorlog wil men 
dat Irak zich ontdoet van massavernietigingswapens -> Irak werkt niet mee -> VS en Groot-Brittanië + coalitie starten Irakoorlog

Terreuraanslagen VS (11 september 2001)  -> 'war on terror' -> Taliban wordt in Afghanistan afgezet- Osama bin Laden wordt daar niet gevonden


Slide 6 - Slide

Slide 7 - Video

1.3 Nederland en de multiculturele maatschappij
Deze multiculturele samenleving ontstaat door:
-vanaf jaren 60 -> veel buitenlandse arbeidskrachten in Nederland
-toestroom van asielzoekers en vluchtelingen 

De multiculturele maatschappij levert problemen op  -> moord op politicus Pim Fortuyn en regisseur en opiniemaker Theo van Gogh -> ontstaan agressievere publieke cultuur

Slide 8 - Slide

1.4 Een geglobaliseerde wereld
De wereld wordt gekenmerkt door globalisering-> kenmerken:
-voortdurende migratie
-mondiale economie
-digitale wereld
-social media
Gevolg globalisering -> bestaande tradities worde verbroken -> angst om eigen (nationale) identiteit te verliezen
Individualisering neemt toe -> mensen zieken naar een identiteit

Slide 9 - Slide

Slide 10 - Video

2 Culturele context

Slide 11 - Slide

2.1 Filosofie: ethiek en simulacrum
Hedendaagse filosofie: streven naar rationele kennis over vraagstukken waar nog geen wetenschappelijke methoden voor bestaan of kunnen worden toegepast

Bijvoorbeeld:
-milieufilosofie
-bio-ethiek
Houden zich beide bezig met actuele vraagstukkeen hebben soms een sterk ethisch karakter

Slide 12 - Slide

Peter Sloterdijk (1947)
Regels voor het mensenpark (1999) -> vermeende falen van het humanisme en gentechnologie

Slide 13 - Slide

Jean Baudrillard (1929-2007)
Schrijft over onze verhouding tot onze beeld- en mediacultuur:
 -> de wereld is een simulacrum= een wereld waarin mensen het contact met de echte wereld hebben verloren, doordat mensen zich een beeld van de wereld vormen aab de hand van wat ze in de media zien
-> we leven in een beeldcultuur-> een wereld waarin beelden verwijzen naar beelden, die weer verwijzen naar beelden die weer verwijzen naar.

Slide 14 - Slide

2.2 Kunst in de jaren 90 tot heden
Periode van globalisering van de kunst ->dominantie van 'het westen' in de kunst wordt minder:
-volop aandacht voor kunt uit Afrika, Australë en Zuid-Amerika
-internationale tentoonstellingen buiten Europa en de VS

Slide 15 - Slide

2.2.1 Fotografie en video
Keuze voor bepaald medium (video, fotografie, schilderen etc.) is niet langer een statement.
We leven in een beeldcultuur (=fotografie, video en film) -> fotografie lijkt de belangrijkste kunstvorm 
  • Rineke Dijkstra (1959) -> fotografie
  • Bill Viola (1951) -> video The Raft (2004) (ervaringen -bij de kijker een effect bewerkstelligen)

Slide 16 - Slide

Slide 17 - Video

3 Literaire ontwikkeling

Slide 18 - Slide

2.2.2 Kunst en actualiteit
Kunstenaars reageren op de actualiteiten in de wereld -> terrorisme, migratie, ondoorzichtige finaciële geldstromen, machtsmisbruik, overheersing, anonimiteit, vluchtelingenstromen, DNA- en kloontechnologie en goedkoop amusement

Kunstnaar Olu Oguibe (1944) maakt  Das Fremdlinge und Flüchtlinge Monument (2017)

Slide 19 - Slide

3.1 Schrijver en publiek
Kenmerkend voor deze periode: verdere commercialisering van het boekenbedrijf (boek = product en lezer = consument) -> gevolg is dat het onderscheid tussen hoge literatuur en lage lectuur raakt doorbroken

Slide 20 - Slide

Slide 21 - Video

Reactie op de moderniteit van schrijvers
  • Negentiende eeuw -> romatische en realistische literatuur als reactie op moderniteit

  • Twintigste eeuw -> (de vorige twee reacties plus) literaire avant-garde en modernisme als reactie op moderniteit

  • Eind van de twintigste eeuw ->  (de vorige vier reacties plus) postmodernisme als reactie op moderniteit 

Slide 22 - Slide

Schrijvers die succesvol willen zijn moeten voldoen aan de volgende criteria:
  • privéleven moet in werk (=roman) zijn ingebed (lezers verwachten dat literaire teksten teruggaan op persoonlijke ervaringen-> echtheid-> realistisch-psychologische romans voldoen aan deze lezersverwachting)
  • werk moet aansluiten bij de actualiteit
  • werk moet herkenbaar en geliefd genre zijn -> bijvoorbeeld de literaire thriller

Slide 23 - Slide

3.2 Literaire thriller
Literaire thriller is een voorbeeld van het vervagen van de grenzen tussen hoge litaratuur en lage lectuur.

Schrijver Leon de Winter (1954):
  • kiest voor  literaire thriller -> thriller hoort bij de populaire lage cultuur -> De ruimte van Sokolov (1992) God's Gym (2002) 
  • schrijft over problematiek van de joodse identiteit na de Tweede Wereldoorlog

Slide 24 - Slide

3.3 Hernieuwd engagement: maatschappelijke betrokkenheid
Jaren 80 -> romans en gedichten met sterk postmodernistisch karakter
Jaren 90-> verzet van schrijvers tegen postmodernisme -> soms streven ze naar engagement

Zij (bijv. Joost Zwagerman en Arnon Grunberg) verzetten zich tegen postmodernisme, omdat:
vinden het postmodernisme anti-realistisch en het blinkt uit door intertekstualiteit en metafictie (=schrijven over schrijven), waarbij de relatie met de werkelijheid verloren is gegaan.

Slide 25 - Slide

Joost Zwagerman en Arnon Grunberg -> zien af van postmodernistische vormexperimenten -> zijn zijn zich bewust van de veranderde wereld -> Zij:
  • presenteren verhaal dat gebaseerd is op actualiteit
  • zoeken contact met lezer
  • mengen zich met hun werk en optredens in het publieke debat

Slide 26 - Slide

Joost Zwagerman (1963-2015)
De buitenvrouw (1994) -roman die gesitueerd is in de multiculturele samenleving - > Zwagerman probeert maatschappelijk probleem in deze roman te verwerken (roman is betrokken met gebeurtenisssen buiten de wereld van het boek)

Slide 27 - Slide

Arnon Grunberg (1971)
Grunberg vindt:
literatuur moet over de essentie van het leven gaan en een schrijver moet aandacht hebben voor actuele en/ of ethische vraagstukken -> literatuur als interventie in de publieke sfeer 

Grunberg vindt : doel van roman is de lezer raken


Slide 28 - Slide

kenmerken romans:
  • egoïstische antihelden
  •  tragikomisch (triest onderwerp + humor)
  • geëngageerd
  • absurdsitische gebeurtenissen
  • onbetrouwbaarheid vertelinstantie/ focalisator

Debuut roman: Blauwe maandagen (1994) -> tragikomische roman (= triest onderwerp en humor) + antiheld

Slide 29 - Slide

Geëngageerde auteurs
  • Adriaan van Dis (1946) - De wandelaar (2007) - lotgevallen van illegalen
  • Robert Vuijsjes (1970) - Alleen maar nette mensen (2008) -maatschappelijke kloven en vooroordelen
  • Tom Lanoye (1958) - Kartonnen dozen (1991)- homoseksuele liefde
  • Tommy Wieringa (1967) - Joe speedboot (2005)- vriendschap
  • Renate Dorrestein (1954-2018)- Ontaarde moeders (1992) - feminisme

Slide 30 - Slide