H O O F D S T U K 2 · V A N D E B E R G E N N A A R D E Z E E
2.4
Kustvormen
Hoe bouwen golven, wind en planten een kust op, en hoe breken ze die af?
Gemaakt bij De Geo 2 havo, 10e editie
H O O F D S T U K 2 · V A N D E B E R G E N N A A R D E Z E E
2.4
Kustvormen
Hoe bouwen golven, wind en planten een kust op, en hoe breken ze die af?
Gemaakt bij De Geo 2 havo, 10e editie
Welkom bij Kustvormen. Laat de foto zien: hoge golven tegen een rotskust bij Portland Bill in Engeland. Vraag: wat doet de zee hier met het land? ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Chris Meads / Unsplash
2.4
Kustvormen
Dit leer je
Je kunt uitleggen hoe golven, wind en planten een kust afbreken of opbouwen.
Lees het doel voor. De les heeft drie delen: golven, twee soorten kust, en de geofactoren. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
A C T I V E R E N
Wat weet je al over kusten en de zee?
Laat de klas woorden intikken: strand, duin, golven, storm, dijk, klif. Zet de woorden die terugkomen op het bord; ze komen straks terug. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
T E R U G B L I K
Uit: §2.1 De vorming van de Alpen
Wat is sedimentatie?
Het afzetten van materiaal dat is meegevoerd
Het wegslijten van gesteente door water, wind of ijs
Het smelten van gesteente diep in de aarde
Het opschuiven van een gebergte
Goed is A. B is erosie (dat kennen ze uit klas 1). Bij een kust gebeurt allebei: de zee breekt af (erosie) en zet af (sedimentatie). ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
Golven worden door wind gemaakt
Een golf is een beweging van het wateroppervlak die ontstaat doordat de wind over het water waait.
Hoe harder de wind waait (de windkracht) en hoe groter het water waarover hij waait (de fetch), hoe hoger de golven.
Stormachtige zee · bij storm krijgen golven veel kracht
Vergelijk met een steentje in een vijver: hoe harder je gooit, hoe groter de kringen. Fetch is de afstand waarover de wind over open water waait. Op de Noordzee is die groot, in een kleine plas klein. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Eric Prouzet / Unsplash
2.4
Kustvormen
Twee soorten golven
Opbouwende golf
Sterke aanrollende kracht, zwakke terugtrekkende kracht. De golf brengt zand naar de kust en laat het daar achter.
Meestal klein, op rustige dagen.
Afbrekende golf
Sterke terugtrekkende kracht. De golf trekt zand en ander materiaal van de kust weg.
Meestal groot, op stormachtige dagen.
Het verschil zit in de energie: wat is sterker, het aanrollen of het terugtrekken? Vraag welke golf bij de foto van de storm hoort. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
V R A A G 1
Welke factor heeft de grootste invloed op de hoogte van golven?
De diepte van de zee
De temperatuur van het water
De windkracht
De aanwezigheid van kustduinen
Goed is C. Hoe harder de wind, hoe hoger de golven. Diepte en temperatuur bepalen de golfhoogte niet; duinen liggen op het land, en worden pas door golven geraakt. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
Opbouwende of afbrekende golf?
2.4
Kustvormen
V R A A G 2
Opbouwende golf
Afbrekende golf
Rustige dag
Zware storm
Sterk terugtrekken
Sterk aanrollen
Rustige dag en sterk aanrollen horen bij de opbouwende golf; zware storm en sterk terugtrekken bij de afbrekende. Laat een leerling uitleggen waarom. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
Afbraakkust en klifkust
Op een afbraakkust breken krachtige golven zand en rotsen weg. De kustlijn gaat langzaam achteruit.
Een voorbeeld is de klifkust. Een klif is een steile rotswand die ontstaat doordat golven tegen de voet van de rots slaan.
Seven Sisters, Engeland · krijtkliffen aan het Kanaal
Laat zien dat de rotswand loodrecht staat en dat de zee onderaan zit. Erosie kennen ze uit klas 1; de voorkennis-kaart geeft de herinnering. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: cmnwamarah / Unsplash
2.4
Kustvormen
Zo ontstaat een klif
Een klif groeit niet in één keer. Het gaat stap voor stap.
1
Golven slaan
Golven beuken steeds tegen de voet van de rots.
2
Gesteente slijt
De voet van de rots slijt weg: erosie.
3
Rots stort in
Een deel van de rotswand stort in. De kustlijn gaat verder achteruit.
Het afgebroken materiaal komt in zee terecht en wordt door de golven meegenomen.
Teken de drie stappen op het bord als een dwarsdoorsnede. Let op: de klif wordt niet hoger, de kustlijn schuift landinwaarts. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
Aanslibbingskust met strand
Bij een aanslibbingskust brengen golven zand en ander materiaal naar de kust en laten het daar achter. Zo groeit de kust.
Zo'n kust heeft vaak een breed strand. Het strand is de zandvlakte langs de zee. Waar de golven breken op het ondiepe strand heet dat branding.
Strand bij Domburg, Zeeland · zand dat de zee heeft aangevoerd
Het tegenovergestelde van de klifkust: hier bouwt de zee op. Branding is de breking van golven wanneer ze de ondiepe kust naderen. Vraag of ze de witte schuimlijnen op een strand kennen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Felix / Unsplash
2.4
Kustvormen
Duinen op Terschelling · helmgras houdt het zand vast
Kustduinen
Kustduinen ontstaan als de wind zand van het strand blaast. Het zand blijft liggen achter obstakels, zoals planten of stenen.
Zo wordt een zandhoop steeds hoger. Planten houden het zand vast.
Hier werken wind en planten samen. Zonder planten waait het zand weer weg. Dat is meteen een voorbeeld voor de geofactoren verderop. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Alan Wouda / Unsplash
2.4
Kustvormen
Aanslibbingskust in Nederland
L E G E N D A
1
2
3
4
1
Terschelling: brede stranden en kustduinen
2
Domburg: strand en duinen in Zeeland
3
Haarlem: ligt op een strandwal, een oude zandrug op het land
4
Den Haag: ook op een strandwal gebouwd
Een strandwal is een langgerekte zandrug op het land, een oude strandlijn. Een zandbank ligt onder water.
Let op: een strandwal wordt vaak verward met een zandbank in zee. Dat klopt niet. Een strandwal is een oude strandlijn die nu op het land ligt; Haarlem en Den Haag staan erop. Een zandbank ligt onder water. Laat de punten op de kaart zien: de Nederlandse kust is grotendeels een aanslibbingskust. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Natural Earth (public domain), drawn for LessonUp
2.4
Kustvormen
O N T H O U D
Afbraakkust: golven slijten de kust weg (erosie), bijvoorbeeld een klif. Aanslibbingskust: golven zetten zand af (sedimentatie), er ontstaan stranden en duinen.
Laat de klas dit zelf in eigen woorden herhalen voor de volgende vragen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
Welke kust hoort erbij?
2.4
Kustvormen
V R A A G 3
Afbraakkust
Aanslibbingskust
Klif
Breed strand
Kustduin
Instortende rotswand
Strandwal
Kustlijn gaat achteruit
Afbraakkust: klif, instortende rotswand, kustlijn gaat achteruit. Aanslibbingskust: breed strand, kustduin, strandwal. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
V R A A G 4
Wat is branding?
De opbouw van kustduinen door de wind
Het proces van sedimentatie langs de kust
De breking van golven als ze de ondiepe kust naderen
Het verzilten van de bodem
Goed is C. A is een kustduin, B is sedimentatie, D heeft met zout water in de grond te maken. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
V R A A G 5
Een kust heeft een breed strand en hoge duinen. Welk kusttype is dit? Leg uit.
Model: een aanslibbingskust. De golven brengen zand naar de kust en laten het daar achter; de wind blaast het zand op en planten houden het vast, zodat duinen ontstaan. Mag ook: zonder het woord wind. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
Geofactoren: water, lucht en leven
Geofactoren zijn de natuurlijke onderdelen die samen een landschap vormen.
Hydrosfeer
Het water. Het water vormt de golven zelf.
Atmosfeer
De lucht. De wind bepaalt de kracht en richting van de golven.
Biosfeer
Het leven. Planten houden zand vast en helpen duinen te vormen.
Hydro = water, atmo = lucht, bio = leven. De drie werken samen: wind (atmosfeer) maakt golven (hydrosfeer), en planten (biosfeer) houden het zand vast. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
Bij welke sfeer hoort het?
2.4
Kustvormen
V R A A G 6
Hydrosfeer
Atmosfeer
Biosfeer
Golven
Helmgras op een duin
Wind op de Noordzee
Zeewater
Storm
Struiken achter het strand
Hydrosfeer: golven, zeewater. Atmosfeer: wind op de Noordzee, storm. Biosfeer: helmgras, struiken. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
V R A A G 7
Zet in de goede volgorde: zo ontstaat een duin.
Dit is het exit-onderdeel over wind en planten. De volgorde zoals hierboven. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
V R A A G 8
Wat is het verschil tussen een afbraakkust en een aanslibbingskust?
Model: bij een afbraakkust slaan krachtige golven tegen de kust en breken die af (erosie), waardoor kliffen ontstaan. Bij een aanslibbingskust brengen golven zand naar de kust en laten het daar achter (sedimentatie), waardoor stranden en duinen ontstaan. Goed als erosie en sedimentatie allebei genoemd worden. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash
2.4
Kustvormen
Begrippen
Fetch
Afstand waarover de wind over het water waait
Windkracht
Hoe hard de wind waait
Opbouwende golf
Sterk aanrollend, brengt zand naar de kust
Afbrekende golf
Sterk terugtrekkend, voert zand van de kust weg
Afbraakkust
Kust die door golven wordt afgebroken
Klifkust
Afbraakkust met steile rotswanden (kliffen)
Aanslibbingskust
Kust die door aangevoerd zand groeit
Strand
Zandvlakte langs de zee
Branding
Breken van golven op de ondiepe kust
Kustduin
Zandheuvel, opgeblazen en vastgehouden door planten
Strandwal
Oude strandlijn op het land, een zandrug
Hydrosfeer
Het water (geofactor)
Atmosfeer
De lucht (geofactor)
Biosfeer
Het leven (geofactor)
Loop de begrippen kort langs; elk is op een dia uitgelegd. Geofactor staat op de dia over water, lucht en leven. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash