HERHALING
§ 1.1 t/m § 1.3
Jagers en verzamelaars · De landbouw ontstaat · Egypte en de Nijl
Hoofdstuk 1: Jagers en boeren
1
HERHALING
§ 1.1 t/m § 1.3
Jagers en verzamelaars · De landbouw ontstaat · Egypte en de Nijl
Hoofdstuk 1: Jagers en boeren
1
Dit herhalen we vandaag
Drie paragrafen, bij elke paragraaf drie dingen die je moet kunnen.
§ 1.1 Jagers en verzamelaars
1
Wanneer en waar de eerste mens ontstond
2
Vijf kenmerken van jagers-verzamelaars
3
Waarom we weinig weten van de prehistorie
§ 1.2 De landbouw ontstaat
1
Hoe de overgang naar landbouw verliep
2
Vier gevolgen van landbouw
3
De eerste boeren in Nederland
§ 1.3 Egypte en de Nijl
1
Hoe irrigatielandbouw werkte
2
Handel, steden en een staat
3
De sociale lagen in Egypte
2
Planning van vandaag
Een volle les: bewaak de tijd.
9 min
Leerdoelen en kernbegrippen
Rustig doorlopen: wat weet je nog?
30 min
Zelftest: 6 vragen
Per vraag 5 minuten: zelf werken, dan bespreken
4 min
Afsluiting
Overzicht: welk leerdoel gaat nog niet goed?
Daarna
Toetsweek
Dit is de laatste les: leer thuis met de leertips en je schrift
3
Kernbegrippen § 1.1
Ken je alle zeven?
jager-verzamelaar
Iemand die leeft van het jagen op dieren, vissen en het verzamelen van eetbare planten.
prehistorie
De tijd waarin mensen geen schrift gebruikten.
bestaansmiddel
De manier waarop mensen in hun levensonderhoud voorzien.
cultuur
Ideeën, gewoontes, geloof, kunst en wetenschap van mensen.
taakverdeling
De manier waarop het werk in een samenleving is verdeeld.
historie
De tijd waaruit we geschreven bronnen hebben — ook wel geschiedenis.
sociale verschillen
Verschillen tussen groepen mensen in rijkdom, macht en aanzien.
4
Kernbegrippen § 1.2
Ken je alle vier?
akkerbouw
Het verbouwen van gewassen zoals graan en groenten.
veeteelt
Het houden van getemde dieren, zoals runderen, geiten, schapen en varkens.
landbouw
Akkerbouw en veeteelt samen.
economie
Alles wat te maken heeft met de manier waarop mensen in hun onderhoud voorzien.
5
Kernbegrippen § 1.3
Ken je alle zeven?
irrigatielandbouw
Landbouw met kunstmatige watervoorziening via kanalen, dijken en waterbekkens.
belasting
Geld of goederen die je moet betalen aan het bestuur van een land.
nijverheid
Het met de hand maken van producten door ambachtslieden.
staat
Een groot gebied onder één bestuur.
handel
Het ruilen van producten tegen andere spullen of voedsel.
sociale lagen
Groepen mensen die van elkaar verschillen in rijkdom, macht en aanzien.
bestuur
Een groep mensen die plannen en regels maakt en taken verdeelt.
6
ZELFTEST
Test jezelf
Zes vragen, twee per paragraaf. Probeer ze zonder je boek.
Antwoorden staan op de volgende slides.
7
Vraag 1
§1.1 · Vijf kenmerken
VERHAALTJE
Mila woont 30.000 jaar geleden in een groep van ongeveer 30 mensen. De groep trekt steeds naar een nieuwe plek. Haar vader jaagt op herten. Haar moeder zoekt bessen en wortels.
Noem twee kenmerken van het leven van jagers-verzamelaars die je in dit verhaal ziet.
8
Antwoord 1
§1.1 · Vijf kenmerken
Twee van deze: ze trekken rond (geen vaste woonplaats) · kleine groep · taakverdeling (jagen en verzamelen) · bestaansmiddel is jagen en verzamelen.
9
Vraag 2
§1.1 · Weinig weten
Onderzoekers vinden bij een kampplaats van jagers-verzamelaars wel stenen werktuigen, maar geen houten speren. Hoe komt dat?
10
Antwoord 2
§1.1 · Weinig weten
Hout vergaat. Steen blijft veel beter bewaard, daarom vinden onderzoekers vooral spullen van steen.
11
Vraag 3
§1.2 · De overgang
Zet deze gebeurtenissen op volgorde, van vroeger naar later. Schrijf de letters in de juiste volgorde op.
A
Boeren in het noorden van Nederland bouwen hunebedden.
B
Jagers-verzamelaars in het Midden-Oosten leven van jagen en verzamelen.
C
De eerste boeren komen naar Limburg.
D
Mensen in het Midden-Oosten gaan gewassen verbouwen.
12
Antwoord 3
§1.2 · De overgang
1
B Jagers-verzamelaars in het Midden-Oosten leven van jagen en verzamelen.
2
D Mensen in het Midden-Oosten gaan gewassen verbouwen.
3
C De eerste boeren komen naar Limburg.
4
A Boeren in het noorden van Nederland bouwen hunebedden.
Volgorde: B → D → C → A
13
Vraag 4
§1.2 · Vier gevolgen
Welke uitspraak over het leven van boeren is juist?
A
Ze trokken elk seizoen naar een nieuwe plek
B
Ze woonden op een vaste plek, in dorpen
C
Ze leefden alleen van de jacht
D
Ze hielden geen dieren
14
Antwoord 4
§1.2 · Vier gevolgen
A
Ze trokken elk seizoen naar een nieuwe plek
B
Ze woonden op een vaste plek, in dorpen ✓
C
Ze leefden alleen van de jacht
D
Ze hielden geen dieren
Boeren moesten hun akkers en dieren verzorgen, dus ze bleven op één plek wonen.
15
Vraag 5
§1.3 · Irrigatielandbouw
In Egypte was weinig vruchtbare grond, maar de boeren langs de Nijl hadden toch goede oogsten. Hoe kwam dat?
16
Antwoord 5
§1.3 · Irrigatielandbouw
De Nijl zorgde voor water en bij de jaarlijkse overstroming voor vruchtbaar slib op de oevers.
17
Vraag 6
§1.3 · Handel en steden
VERHAALTJE
Amon woont langs de Nijl in Egypte. Zijn akker geeft meer graan dan zijn gezin kan opeten. Zijn buurman Ptah maakt tafels van hout. Amon geeft graan aan Ptah en krijgt er een tafel voor terug.
Welke twee dingen uit de paragraaf zie je in dit verhaal?
18
Antwoord 6
§1.3 · Handel en steden
Handel: Amon en Ptah ruilen graan tegen een tafel. Nijverheid: Ptah is een ambachtsman en maakt producten met de hand (een nieuw beroep, mogelijk door het overschot aan voedsel).
19
Overzicht
Welke vraag hoorde bij welk leerdoel?
Vraag 1
§1.1 · Vijf kenmerken
Vraag 2
§1.1 · Weinig weten
Vraag 3
§1.2 · De overgang
Vraag 4
§1.2 · Vier gevolgen
Vraag 5
§1.3 · Irrigatielandbouw
Vraag 6
§1.3 · Handel en steden
20
KLAAR
Goed gedaan
Welke vragen gingen minder goed? Herhaal precies die leerdoelen thuis.
Tip: maak van elk kernbegrip een eigen voorbeeldzin.
21