Afspraken zodat iedereen 100% kan leren
Begin les:
Kom rustig binnen, geen eten/kauwgom.
Pak direct je spullen (reader, schrift, pen), binnen 3 min. klaar.
Tijdens les:
Tijdens uitleg docent ben je stil en luister je/maak je aantekeningen.
Doe mee met de les, concentreer je, zit recht.
Respectvol voor je docent en medeleerlingen.
Vraag/opmerking? Steek je vinger op.
Zelfstandig werken: in stilte of fluisterend overleg met buurman/buurvrouw.
Tijdens de les: geen laptops en telefoon.
Einde les:
Blijf zitten tot de bel gaat, opruimen 1 min. voor tijd.
Schuif je stoel aan en hou je plek netjes.
Maak HSH en jezelf trots dit jaar!
Zorg dat iedereen kan werken/opletten.
Hard en veel werken en leren gaan samen met soms een grapje: balans.
Huiswerk: bronfragment
In de buurt
16e eeuw: tijdvak 5 (1500-1600)
Chronologie (goede tijdsvolgorde):
Jagers en boeren (tijdvak 1, tot 3.000 v.Chr.)
Oudheid (Grieken en Romeinen, tijdvak 2, 3.000 v.Chr.-500 n.Chr.)
Vroege middeleeuwen (monniken en ridders, tijdvak 3, 500-1000)
Late middeleeuwen (steden en staten, tijdvak 4, 1000-1500)
Vroegmoderne tijd, 16e eeuw (ontdekkers en hervormers, tijdvak 5, 1500-1600)
§1.2: ‘Op zoek naar Indië’
In de buurt
Ontdekkingsreizen: voorkennis
Ingrediënten uit de gehele wereld: bijv. tomaten uit Amerika
Kaarten: welke verschillen zie je? Welke continenten zijn al wel ontdekt? Welke nog niet? Wat is het middelpunt?
Invalshoeken geschiedenis
De geschiedenis kun je bestuderen vanuit verschillende invalshoeken (‘perspectieven’):
Motieven voor de Europese overzeese expansie
Motief = reden waarom je iets doet.
Expansie = uitbreiding.
Motieven (redenen, oorzaken) voor de Europese overzeese expansie (ontdekkingsreizen):
1. Economisch: men zocht zeeroutes naar Indië om specerijen en zijde te halen (want tussenhandel Arabieren tegengaan) vergroten rijkdom.
2. Politiek: stichten groot overzees rijk / macht koningen vergroten.
3. Cultuur: verspreiden van het christendom.
4. Cultuur: op zoek naar avontuur / nieuwsgierigheid.
Lezen LB blz. 9 en 10
Kaart Europese ontdekkingsreizen
Begin ontdekkingsreizen eind 15e eeuw/begin 16e eeuw uit Portugal en Spanje.
Rijkdom laten zien in de 15e eeuw
Hoe kon je je rijkdom laten zien als rijke Europeaan?
Veel vraag naar, maar weinig aanbod en lange reistijd gevolg = dure producten
1. Zijde (voor kleding)
2. Specerijen (bijv. peper, nootmuskaat, kaneel en kruidnagel): voor kruiden eten, medicijn en parfum
In de buurt
Economische reden ontdekkingsreizen: tussenhandel
Europese handelaren kochten voor veel geld specerijen (bijv. peper en kaneel) en zijde van Arabische handelaren. De Arabieren haalden hun specerijen uit Indië (Azië) via de Zijderoute. Deze handelsroute over land liepen door het grondgebied van de Arabieren.
De specerijen van de Arabieren waren heel duur door de tussenhandel = handel via tussenpersonen die elk opnieuw winst wilden maken.
‘Peperdure’ specerijen, dus de Europeanen willen een eigen route vinden naar Indië over zee, want dan konden ze zelf specerijen halen en hoefden ze niet de dure specerijen te kopen van de Arabieren. = economische reden voor de Europese ontdekkingsreizen.
Tussenhandel over land
Specerijen
Tussenhandel op de Zijderoute
Islamitische karavaan van kamelen met goederen uit Indië, vooral specerijen en zijde.
Iedere handelaar op de Zijderoute over land maakte winst via de tussenhandel
Check: motieven ontdekkingsreizen (economisch, politiek en cultureel)
Welke motieven voor de ontdekkingsreizen zie je terug in de bron?
(ik weet…, ik zie…, dus…)
Aan de slag… 15 min.
Ga aan de slag met de opdracht, fluisterend overleggen met buurman of buurvrouw over de opdracht.
Klaar? Begin aan je huiswerk:
Maken WB opdrachten: 15, 17, 23 en 32 (WB blz. 8, 9 en 11) gebruik daarbij de tekst LB blz. 9-11.
Terugblikvraag: motieven ontdekkingsreizen: maak combinaties (bijv. 1A)
Betekenis zijderoute? Betekenis tussenhandel? Betekenis expansie? Betekenis specerijen?
De reizen van Marco Polo (1254-1324)
Hoe had men in Europa in de middeleeuwen al kennis van de landen in Azië?
O.a. via de reisverhalen van de handelaar Marco Polo uit Venetië (Italië) die op reis ging over land naar de Mongoolse gebieden van de Mongoolse khan (= Mongoolse leider).
Onderhouden contacten tussen Azië en Europa.
Geloofwaardig?
Lezen: LB blz. 11
Pax Ottomana (‘Ottomaanse vrede’)
In het oosten van het middellandse zeegebied ontstond een machtig Turks, islamitisch rijk aan het einde van de middeleeuwen: het Osmaanse of Ottomaanse Rijk.
Vanaf midden 15e eeuw: tijd van vrede, stabiliteit en voorspoed in dit rijk, de Pax Ottomana (pax = vrede):
Voordeel voor Europeanen: handel in luxeproducten (specerijen, zijde), vooral voor Venetië.
Nadeel: hoge prijzen voor luxeproducten (want tussenhandel) en militaire dreiging vanuit Ottomaanse Rijk.
Val van Constantinopel, 1453: verovering door Ottomanen
Technologische vooruitgang
De ontdekkingsreizen werden mogelijk gemaakt door het geld van koningen (zoals de Spaanse koning) en nieuwe technologische of wetenschappelijke uitvindingen, zoals:
Verbeterde cartografie: steeds preciezere wereldkaarten.
Verbeterde navigatie, bijvoorbeeld door uitvinding kompas en astrolabium.
Betere type schepen, die op zee kunnen en veel spullen mee kunnen nemen: de kraak.
Betere kennis van de astronomie (sterrenkunde): koers van de reis bepalen via de sterren.
De kraak: zeevaardiger scheepstype.
Wetenschappelijke kennis via (handels)contacten van de Arabieren (o.a. door kruistochten)
Van beperkt wereldbeeld naar nieuw wereldbeeld: 1154 1507 ±1600 (discontinuïteit/verandering)
Kaart Europese ontdekkingsreizen
Begin ontdekkingsreizen eind 15e eeuw/begin 16e eeuw uit Portugal en Spanje.
Aan de slag… 10 min.
Maken: welk woord weg… (appel – mandarijn – banaan – sinaasappel)
Nakijken:
15: Handelaren uit het Midden-Oosten (en Noord-Afrika), Arabieren.
17: Aan de kromme dolk (zwaard).
23: De specerijen worden doorverkocht aan een volgende handelaar die het op zijn beurt weer doorverkoopt (tussenhandel): geeft een steeds hogere prijs.
32: woord is ‘specerijen’.
Huiswerk: maken opdracht 29 in je werkboek (WB blz. 11).