Werk voor iedereen?

• New lesson editor
• Economie
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 4

Werk voor iedereen?

Open bij de centrale vraag van de les: waarom is werkloosheid meer dan alleen een persoonlijk probleem, en waarom verschillen oplossingen per soort werkloosheid?

Leerdoel

Ik kan uitleggen waarom werkloosheid een probleem is, welke soorten werkloosheid er zijn en hoe conjuncturele en structurele werkloosheid kunnen worden verminderd.

Welke gevolgen van werkloosheid schieten jou als eerste te binnen?

Gebruik de opbrengst om persoonlijke gevolgen en gevolgen voor de samenleving te onderscheiden.

Waarom werkloosheid telt

• Werkloosheid betekent dat mensen willen werken, maar geen baan hebben

• Dat is niet alleen een persoonlijk probleem

• Ook bedrijven en de overheid merken de gevolgen

• Daarom kijkt de economie naar oorzaken én oplossingen

Benadruk dat het in de economie gaat om schaarste en keuzes: ongebruikt arbeidspotentieel is verspilling van productieve capaciteit.

Gevolgen voor werklozen

• Minder inkomen

• Minder bestedingsruimte

• Onzekerheid en stress

• Kans op verlies van kennis en werkritme

Leg uit dat langdurige werkloosheid de afstand tot de arbeidsmarkt groter kan maken, omdat ervaring en vaardigheden minder actueel worden.

Gevolgen voor de samenleving

• Minder productie in een land

• Minder belastinginkomsten voor de overheid

• Meer uitgaven aan uitkeringen

• Lagere bestedingen remmen de economie verder af

Verbind dit aan de kringloop: als veel mensen minder uitgeven, daalt de vraag naar goederen en diensten opnieuw.

Werkloosheid werkt door

Werkloosheid raakt dus twee kanten tegelijk: het inkomen van mensen én de economie als geheel. Minder inkomen leidt vaak tot minder consumptie, en dat kan de werkloosheid verder versterken.

Welk gevolg van werkloosheid raakt vooral de samenleving?

A

Minder inkomen

B

Meer stress

C

Minder belastinginkomsten

D

Verlies van werkritme

De drie afleiders horen vooral bij gevolgen voor de werkloze zelf; minder belastinginkomsten is een maatschappelijk gevolg.

Werkloosheid werkt door

Werkloosheid leidt vaak tot minder bij mensen. Daardoor daalt de en kunnen bedrijven minder verkopen. Zo kan de verder afremmen.

Werkloosheid leidt vaak tot minder

bij mensen. Daardoor daalt de

en kunnen bedrijven minder verkopen. Zo kan de

inflatie

export

arbeidsmarkt

productie

Correcte woorden: inkomen, consumptie, economie. Dit volgt de redenering uit slides 3-5.

Conjuncturele werkloosheid

• Ontstaat bij een laagconjunctuur

• Consumenten en bedrijven geven minder uit

• De vraag naar producten daalt

• Bedrijven produceren minder en hebben minder werknemers nodig

Maak duidelijk dat conjuncturele werkloosheid samenhangt met schommelingen in de economie en dus vaak tijdelijk is.

Van vraaguitval naar werkloosheid

Minder vraag van consumenten → bedrijven verkopen minder → productie omlaag → minder personeel nodig → conjuncturele werkloosheid

Dit is het schema uit de paragraaf in woorden. Leg eventueel uit dat de eerste stap vaak begint bij onzekerheid of dalend vertrouwen van consumenten.

Hoe bestrijd je dit?

• De bestedingen moeten omhoog

• Consumenten moeten meer kunnen of durven uitgeven

• De overheid kan de economie stimuleren

• Meer vraag leidt tot meer productie en meer werk

Houd het economisch: de kern is het aanjagen van de effectieve vraag. Noem nog geen ingewikkelde beleidsinstrumenten als die niet in de methode staan.

Loonheffing en bestedingen

• Loonheffing is belasting die wordt ingehouden op loon

• Bij lagere loonheffing houden werknemers meer netto loon over

• Daardoor kunnen consumenten meer besteden

• Dat kan conjuncturele werkloosheid helpen verminderen

Benadruk het verschil tussen brutoloon en nettoloon. Koppel het direct aan consumptie: meer besteedbaar inkomen kan de vraag vergroten.

Loonprijsspiraal

Hogere lonen → hogere kosten voor bedrijven → hogere prijzen

Hogere prijzen → werknemers willen weer hogere lonen

Zo kunnen lonen en prijzen elkaar blijven opjagen.

Leg uit dat een loonprijsspiraal de koopkrachtwinst van hogere lonen kan aantasten. Dit is dus niet automatisch een goede oplossing voor werkloosheid.

Wat is een manier om conjuncturele werkloosheid te verminderen?

A

Loonheffing verlagen

B

Scholing uitbreiden

C

Verhuizen stimuleren

D

Seizoenswerk spreiden

Alleen het verlagen van loonheffing past direct bij het verhogen van bestedingen in deze subtopic.

Van vraag naar werkloosheid

Bij een geven consumenten minder uit. Daardoor daalt de naar producten en produceren bedrijven minder. Dan ontstaat werkloosheid.

Bij een

geven consumenten minder uit. Daardoor daalt de

naar producten en produceren bedrijven minder. Dan ontstaat

hoogconjunctuur

aanbod

structurele

inflatie

Correcte woorden: laagconjunctuur, vraag, conjuncturele.

Waarom is loonstijging niet altijd de beste oplossing?

Bespreek dat hogere lonen de vraag kunnen verhogen, maar dat hogere kosten en prijzen de koopkrachtwinst kunnen aantasten via de loonprijsspiraal.

Structurele werkloosheid

• Ontstaat niet door een tijdelijke dip in de economie

• Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt passen niet goed bij elkaar

• Er is wel werk, maar niet voor de mensen die nu zonder baan zitten

Laat het contrast met conjuncturele werkloosheid scherp zien: hier is het probleem de aansluiting op de arbeidsmarkt, niet vooral te weinig totale vraag.

Hoe ontstaat het?

• Opleiding sluit niet aan op gevraagd werk

• Bepaalde beroepen verdwijnen

• Nieuwe banen vragen andere vaardigheden

• Veranderingen in techniek spelen vaak mee

Noem dat technologische verandering of verplaatsing van werk kan zorgen voor een mismatch tussen werknemers en vacatures.

Mismatch op de arbeidsmarkt

Structurele werkloosheid ontstaat wanneer vacatures en werkzoekenden niet op elkaar aansluiten. Het probleem zit dan in kennis, vaardigheden of het soort werk dat beschikbaar is.

Hoe verminder je dit?

• Scholing en omscholing

• Betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt

• Mensen begeleiden naar kansrijke beroepen

• Bedrijven en overheid kunnen hierin samenwerken

Maak duidelijk dat de oplossing tijd kost: vaardigheden leer je niet van de ene op de andere dag.

Wat past het best bij structurele werkloosheid?

A

Tijd tussen banen

B

Mismatch op arbeidsmarkt

C

Minder vraag in recessie

D

Werk valt weg in winter

De afleiders verwijzen naar frictie-, conjuncturele en seizoenwerkloosheid.

Hoe ontstaat en vermindert het?

Structurele werkloosheid ontstaat als en werkzoekenden niet goed op elkaar aansluiten. Nieuwe banen vragen soms andere . Deze werkloosheid kun je verminderen met en omscholing.

Structurele werkloosheid ontstaat als

en werkzoekenden niet goed op elkaar aansluiten. Nieuwe banen vragen soms andere

. Deze werkloosheid kun je verminderen met

bestedingen

prijzen

consumenten

loonheffing

Correcte woorden: vacatures, vaardigheden, scholing.

Andere soorten werkloosheid

• Niet alle werkloosheid komt door de conjunctuur of door een mismatch

• Er zijn ook andere vormen met een eigen oorzaak

• Drie belangrijke voorbeelden zijn frictiewerkloosheid, seizoenwerkloosheid en regionale werkloosheid

Frictie en seizoen

Tijdelijke werkloosheid tussen twee banen in. Deze vorm hoort bij het zoeken naar een nieuwe baan en duurt meestal kort.

Werkloosheid doordat werk in sommige seizoenen wegvalt, bijvoorbeeld in landbouw, recreatie of bouw.

Seizoenwerkloosheid

Frictiewerkloosheid

Benadruk dat frictiewerkloosheid vaak normaal is op een dynamische arbeidsmarkt, terwijl seizoenwerkloosheid samenhangt met terugkerende schommelingen in het jaar.

Regionale werkloosheid

• Werkloosheid is in de ene regio hoger dan in de andere

• Dat komt doordat banen ongelijk over een land verdeeld zijn

• Niet iedereen kan of wil zomaar verhuizen

Koppel dit aan bereikbaarheid, woningmarkt en de plek waar bedrijven zich vestigen.

Soorten en oplossingen

De soort werkloosheid bepaalt welke aanpak werkt. Meer bestedingen helpen vooral bij conjuncturele werkloosheid, terwijl scholing en betere aansluiting vooral nodig zijn bij structurele werkloosheid.

Dit is de inhoudelijke landing van de les: eerst de oorzaak herkennen, dan pas de juiste economische maatregel kiezen.

Welke vorm past bij iemand die kort zonder baan zit tussen twee banen?

A

Regionale werkloosheid

B

Seizoenwerkloosheid

C

Frictiewerkloosheid

D

Structurele werkloosheid

Welke soort werkloosheid vind jij het makkelijkst te herkennen?

1

Conjunctureel

2

Structureel

3

Frictie

4

Seizoen

5

Regionaal

Waarom past niet elke oplossing bij elke soort werkloosheid?

Goed antwoord noemt dat je eerst de oorzaak moet herkennen: lage bestedingen vragen om stimulering van de vraag, terwijl mismatch scholing of betere aansluiting vraagt.

Wat is één inzicht uit deze les dat je onthoudt?

Laat leerlingen kort terugblikken op de kern van hun leerwinst.

Welk onderdeel vond jij het lastigst vandaag?

Gebruik antwoorden om te zien welk onderdeel nog herhaling nodig heeft.

Begrippen

werkloosheid - situatie waarin mensen willen werken, maar geen baan hebben

conjuncturele werkloosheid - werkloosheid door een daling van de bestedingen in een laagconjunctuur

loonheffing - belasting die op het loon wordt ingehouden

loonprijsspiraal - verschijnsel waarbij lonen en prijzen elkaar steeds verder opdrijven

structurele werkloosheid - werkloosheid door een slechte aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt

frictiewerkloosheid - tijdelijke werkloosheid tijdens het zoeken naar een nieuwe baan

seizoenwerkloosheid - werkloosheid doordat werk in bepaalde seizoenen wegvalt

Begrippen

regionale werkloosheid - werkloosheid die ontstaat doordat banen ongelijk verdeeld zijn over regio's

laagconjunctuur - periode waarin de economie minder groeit of krimpt

netto loon - loon dat overblijft na aftrek van loonheffing

arbeidsmarkt - geheel van vraag naar en aanbod van arbeid

bestedingen - uitgaven van consumenten, bedrijven en overheid aan goederen en diensten