Sartre en het Existentialisme
Sartre en het Existentialisme
leerdoelen
Je kunt Sartre beschrijven, uitleggen wat existentialisme inhoudt,
Je kunt de uitspraak existentie gaat vooraf aan essentie verklaren,
Je kunt voorbeelden van mauvaise foi herkennen en Sartres visie vergelijken met andere mensbeelden.
Ben jij vrij om te worden wie je wilt zijn?
Lees het artikel uit het WHY-artikel lezen. Markeer de passages die gaan over vrijheid of verantwoordelijkheid.
Wat is existentialisme?
Existentialisme is een filosofische stroming die zich bezighoudt met:
vrijheid
verantwoordelijkheid
zingeving
authenticiteit
keuzevrijheid
Volgens Sartre bestaat er geen vooraf vaststaand menselijk doel.
Wij moeten zelf betekenis geven aan ons leven.
Jean-Paul Sartre leefde tijdens de Tweede Wereldoorlog en zag hoe mensen onder extreme omstandigheden keuzes moesten maken.
Hij stelde:
"De mens is veroordeeld tot vrijheid."
Dat klinkt vreemd. Vrijheid lijkt immers iets positiefs.
Maar Sartre bedoelt: je kunt niet ontsnappen aan het maken van keuzes. Zelfs niets doen is een keuze.
Existentie → Essentie
Leg uit met een voorbeeld.
Voorwerp
Een timmerman maakt eerst een stoel.
Voordat de stoel bestaat weet de maker al:
waarvoor hij dient
hoe hij eruitziet
De essentie komt eerst.
Mens
Volgens Sartre werkt het bij mensen anders.
Wij worden geboren zonder vastliggende bestemming.
Pas door onze keuzes vormen wij wie wij zijn.
Daarom:
"Existentie gaat vooraf aan essentie."
Je bent niet vooraf iets. Je wordt iets.
Casus
Een leerling heeft een belangrijk proefwerk.
De avond ervoor besluit hij niet te leren maar te gamen.
De volgende dag haalt hij een onvoldoende.
Vraag:
Is dat pech of verantwoordelijkheid?
Sartre zou zeggen:
Het was een vrije keuze.
Daarmee wordt de leerling ook verantwoordelijk voor de gevolgen.
Te kwader trouw
Sartre gebruikt hiervoor de term:
"Kwade trouw" (mauvaise foi)
Mensen verschuilen zich achter excuses zoals:
"Ik kon er niets aan doen."
"Zo ben ik nu eenmaal."
"Iedereen doet het."
Volgens Sartre ontkennen mensen daarmee hun vrijheid.
Angst voor vrijheid (5 minuten)
Vrijheid klinkt prettig.
Maar Sartre zegt dat vrijheid ook angst veroorzaakt.
Waarom?
Omdat:
er geen duidelijke handleiding is;
je nooit zeker weet of je de juiste keuze maakt;
jij zelf verantwoordelijk bent.
Deze existentiële angst noemt hij soms ook "existentiële onzekerheid".