Ethiek - les 4 - Gevolgenethiek

• Godsdienst
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

GD HV4 Ethiek Les 4: Gevolgenethiek

Het doel heiligt de middelen

Dagopening

• Jaja daar is ie weer, de dagopening
• En natuurlijk de vraag: wat is het thema deze week?
• Kleine stap, groot verschil
• “Stel je voor: iemand glimlacht naar je op een dag dat je je niet zo goed voelt. Het is maar een klein gebaar, maar het kan je hele dag veranderen. Wat als jij vandaag zo’n klein verschil kunt maken voor iemand anders?”

Overleg

• Welke kleine stap kun jij vandaag zetten die een positief verschil maakt voor iemand anders?
• Denk aan een moment waarop een klein gebaar van iemand anders jou heeft geholpen. Wat deed dat met je?
• Waarom vinden we het soms moeilijk om kleine stappen te zetten, terwijl ze eigenlijk best eenvoudig zijn?
• Wat is een klein doel dat jij deze week zou kunnen stellen voor jezelf?

Deze godsdienstles

Start uitleg gevolgenethiek

Aan de slag met opdrachten & PO

Vorige les(sen)

• Verschillende optieken, manieren van kijken: economische, ethische, medische, historische etc.
• Binnen een optiek kun je een verschillende visie (mening) hebben. Wij zoomen in op de ethische optiek.
• Ethische visies zijn standpunten die kunnen worden ingenomen vanuit de ethische optiek. Het zijn opvattingen over hoe wij ons behoren te gedragen.

Ethische visies

We onderscheiden: 

• Gevolgenethiek (vandaag)
• Plichtsethiek/Beginselethiek (les 5) 
• Deugdethiek (les 6)
  
  
• Wat zou het verschil zijn? 

Genetische manipulatie

• Voor bij de volgende video en vraag!
• Wat is genetische manipulatie?
• Ook wel genetische modificatie genoemd
• Genetische manipulatie is het wijzigen en manipuleren van de genen van een organisme met behulp van technologie

Intro

Wat: Maak opdracht 36 uit de reader

Hoe: Alleen, antwoord in je schrift

Hulp: Eventueel docent 

Tijd: +/- 5 minuten

Uitkomst: Klassikaal bespreken

Klaar: Lees alvast de tekst onder de opdracht door (blz. 14 & 15)

Bespreken opdracht 36

• Geef aan of je het met de volgende uitspraken eens of oneens bent en motiveer je antwoord!
• ‘Philips heeft ethisch goed gehandeld. Het bedrijf heeft er immers mede voor gezorgd dat Nederland een welvarend land is geworden. Dat dit niet de bedoeling van Philips is geweest (Philips wilde allereerst  veel winst maken) doet niet ter zake. Het gaat om het resultaat en dat is goed!’
• ‘Genetische manipulatie van mens en dier is prima. Het effect zal zijn dat de gezondheid van mens en dier toeneemt’.

Gevolgenethiek

Gevolgenethiek : die handeling of beslissing is juist die in zijn gevolgen een bepaald doel realiseert, bijvoorbeeld zoveel mogelijk genot, zoveel mogelijk geluk of zoveel mogelijk nuttigheid.

Er wordt gekeken naar de gevolgen, de consequenties

Je zou kunnen zeggen; het doel heiligt de middelen

We onderscheiden: Hedonisme, Eudemonisme en Utilitarisme

Hedonisme, Epicurus (341-270 v.Chr)

Ethiek stelt de vraag: Wat is goed handelen?  

Hedonisten --> De beslissing die het meeste genot oplevert en zoveel mogelijk pijn en verdriet vermijdt

Hedonisme, volgens het woordenboek

• 1) Genotzucht 
• 2) Godsdienst op basis van genot 
• 3) Leer dat genot het hoogste goed is
• 4) YOLO!!

Hedonisme, Epicurus (341-270 v.Chr)

Alleen maar YOLO op korte termijn? Niet te combineren met je verstand?

Epicurus: Maak wél gebruik van je verstand. 

Korte termijn keuzes geven onlust

• Lekker eten / drinken --> buikpijn of een kater
• spijbelen --> minder baankansen 
• vreemdgaan -->  gebroken relatie of een slechte reputatie
  --> Dus ga voor de lange termijn en leef bescheiden en gematigd!

Hedonisme, Thomas Hobbes (1588-1679)

In de 19e eeuw nieuwe opmars voor het hedonisme door Thomas Hobbes

Mensen zijn steeds op zoek naar optimaal genot voor zichzelf en zijn intrinsiek egoïstisch. 

"Homo homini lupus: de mens is een wolf voor zijn medemens" --> voortdurende oorlog van allen tegen allen / anarchie --> weg genot.. (Hobbes leefde tijdens de Engelse Burgeroorlog)

Hedonisme, Thomas Hobbes (1588-1679)

Daarom sluiten mensen een denkbeeldig contract: sterke overheid met gedragsregels.  Zo kan iedereen tot op zekere hoogte in vrijheid genieten. Zelfs als de overheid autoritair is...

Ethiek is dus in de ogen van Hobbes een vorm van egoïsme. Het is in ieders persoonlijke belang dat er rust heerst.

Eudemonisme

Lijkt veel op Hedonisme --> maar vervangt genot en lust voor 'geluk'.

Geluk is voor de langere termijn, genieten meer op de korte termijn

Utilitarisme

Het utilitarisme of utilisme stelt dat een handeling moet bijdragen aan het algemene nut/welzijn en geluk van mensen. 

Algemeen belang > persoonlijk belang 

Jeremy Bentham: "Een handeling is goed, als het gelijk staat aan dat wat het grootste geluk brengt aan het grootste aantal mensen".

Utilitas: nuttig (Latijn)

Kritiek op het utilitarisme

'Grootste goed voor het grootste aantal mensen' 

Dat klinkt goed en aannemelijk, denk aan het voorbeeld van de acute operatie, 3 kids en een echtgenoot

maar... geen enkele theorie is perfect.

Waar zou het utilitarisme de plank mis kunnen slaan? Bedenk een voorbeeld

Kritiek op het utilisme

• De toekomst is niet met zekerheid te voorspellen
• Het kan individuele rechten en belangen verwaarlozen of zelfs schenden, het gaat immers over het geluk van de meerderheid (voorbeelden video's)
• Het kan leiden tot onrechtvaardige uitkomsten (vb. straffen onschuldige om volkswoede tegen te gaan) 

Aan de slag

Reader Opdracht 38 en 40

Verder met je PO

PO Ethiek en huiswerk

• Lees de PO goed door.
  
• Per stap staat er informatie in het stappenplan, 100-200 woorden
• Kies 1 van de 4 (mag eventueel ook eigen casus bedenken/zoeken)
• Stap 1 is al gedaan (alleen nog niet bij eigen casus)
• Stap 2 feiten = optieken (economisch, medisch etc.) --> feiten
• Stap 3: waarden: koppel ze aan de optieken
• Stap 4: ethisch probleem: Welke waarden botsen hier?
• Eerst huiswerk 38 en 40 uit de reader, daarna aan de slag met je PO

PO Stap 1. Welke feiten spelen een rol?

Welke FEITEN spelen een rol?  Denk aan optieken!

Het kan gaan om:

▪ Economische feiten (economische optiek)

▪ Juridische feiten (juridische optiek)

▪ Historische feiten (historische optiek)

▪ Sociale feiten (sociale optiek)

▪ Biologische feiten (biologische optiek)

▪ Etc. 

Stap 2. Welke waarden spelen een rol? 

Per optiek? Handig!

De economische optiek: Zij heeft als centrale waarde de welvaart. We hebben als doelstelling om met zo weinig mogelijk middelen een zo groot mogelijke opbrengst te realiseren.  

Lijst met voorbeelden

Stap 3. Het formuleren van het ethisch probleem

De bank wil in haar activiteiten een aantal waarden realiseren, die niet tegelijkertijd gerealiseerd kunnen worden. Dit betekent dat het bedrijf een keuze moet maken over de voorrang van waarden. Concreet in onze case: het bedrijf wil de waarden welvaart, legaliteit, gelijkheid, arbeid ontplooiing, rechtvaardigheid, eerlijkheid en vrijheid tegelijkertijd realiseren. Dit is niet mogelijk, dus moet het bedrijf keuzes maken. Hierbij houdt de ethiek ons één norm voor: wij behoren het uiteindelijk goede te doen. Wij behoren menswaardig te handelen.