Spanning (les 27)

• Nederlands
• Secundair onderwijs

Spanning

Spanningstechnieken

• Tijdvertraging (retardering): belangrijke informatie wordt langzaam onthuld, waardoor de lezer nieuwsgierig blijft.
  
  
• Voorbeeld: In een detectiveverhaal weet de lezer pas laat wie de dader is.

Spanningstechnieken

• Cliffhanger: het verhaal stopt op een spannend moment, zodat de lezer/kijker wil weten wat er daarna gebeurt.

• Voorbeeld: Een aflevering van een serie eindigt terwijl de hoofdpersoon wordt achtervolgd door een onbekende.

Spanningstechnieken

• Onzekerheid en dreiging: de lezer weet niet wat er gaat gebeuren of voelt dat er gevaar dreigt.

• Voorbeeld: Een personage loopt ’s nachts alleen door een donker bos, en er zijn vreemde geluiden.

Spanningstechnieken

• Kennisvoorsprong: de lezer of kijker weet meer dan de personages in het verhaal.

• Effect: Er ontstaat spanning omdat je ziet dat de personages iets niet weten dat jij wél weet. Je verwacht dat dit gevolgen gaat hebben.

• Enkele voorbeelden:

- In een thriller weet de lezer dat er iemand in de schuur zit, terwijl het personage de deur opent.

- In horrorfilms: jij als kijker ziet het monster voordat het personage het ziet.

- In oorlogsverhalen: de lezer weet dat er een hinderlaag op de hoofdpersoon wacht, terwijl die persoon rustig door het gebied loopt.

💡Kennisvoorsprong = lezer weet meer dan de personages → spanning door dreiging of verwachting.

Spanningstechnieken

• Kennisachterstand: de personages weten meer dan de lezer of kijker.
• Effect: Dit creëert spanning omdat de lezer moet afwachten wat er zal gebeuren en zich onzeker voelt.
• Voorbeelden:

- Een personage plant een verrassing of list, en de lezer ontdekt pas later wat er aan de hand is.

- In een misdaadverhaal: de moordenaar weet wie hij gaat aanvallen, maar de lezer heeft nog geen idee.

💡Kennisachterstand = de lezer weet minder dan de personages → spanning door nieuwsgierigheid en onzekerheid.

Samengevat

Een auteur kan een verhaal
ab ovo of in media res beginnen.  

🥚ab ovo

• Letterlijke betekenis: 'vanaf het ei' (Latijn)
• Het verhaal begint helemaal aan het begin van de gebeurtenissen
• Chronologische volgorde: begin → midden → einde
• Voorbeeld: een biografie die begint met iemands geboorte en jeugd, en daarna verdergaat naar volwassen leven.

--> Het publiek leert alles in de natuurlijke tijdsvolgorde.

— — ● — — in medias res

• Letterlijk (Latijn): “midden in de dingen”
• Betekenis: het verhaal begint midden in de actie of gebeurtenissen.
• Kenmerken:

1. Start met iets spannends of belangrijks
2. Achtergrond wordt later uitgelegd (flashbacks of dialogen)
3. Zorgt vaak meteen voor spanning

Voorbeeld: een film die begint met een achtervolging, waarna later wordt uitgelegd wie de personages zijn en waarom ze vluchten.

Welke spanningstechniek wendt de auteur aan?


Marijn haalde opgelucht adem en bekeek de kooi van wat dichterbij. Hij zag niet dat meneer Goldberg de professor een vernietigende blik toewierp.

Het monster uit de diepte, Patrick Lagrou

1. vragen oproepen over het personage
2. de lezer weet meer dan het personage
3. het personage weet meer dan de lezer
4. gebeurtenissen versnellen

Ze liepen over de stoep langs hoge herenhuizen. De tuintjes zagen er verzorgd uit, zonder dorre bladeren of mos tussen de tegels. Naast de meeste deuren hing een naambordje. Louise keek er niet naar. Ze rende vooruit, zoals ze altijd deed. Ronja hield mama’s hand stevig vast. Ze hadden een afspraak in een van deze huizen, op nummer 39. Een onheilspellend getal vond Ronja het. Een grensgetal. Louise stopte voor de stenen trap van zes treden met bovenaan een donkergroene deur. ‘Mag ik aanbellen?’ Ze had geen benul van waar ze naartoe gingen, maar Ronja voelde de spanning in mama’s hand.

Ik en Louise, Phebe Rasch

1. Ab ovo
2. in medias res

Welke spanningstechniek wendt de auteur aan?


Death-Cast belt me met de waarschuwing die je maar één keer in je leven krijgt: vandaag ga ik dood. Nee, wacht, ‘waarschuwing’ is te sterk uitgedrukt, want een waarschuwing houdt in dat er nog iets vermeden kan worden, zoals bij een auto die toetert naar een voetganger die door het rood wil lopen. Dit is meer een aankondiging. Het kenmerkende belsignaal schalt door de kamer, een eindeloos galmende gong die klinkt als een kerkklok een straat verderop. Ik begin meteen te flippen en duizend gedachten schieten tegelijk door mijn hoofd. Zo moet een parachutiste zich voelen als ze voor het eerst uit een vliegtuig springt, of een pianist die zijn eerste concert speelt. Niet dat ik dat ooit zeker zal weten.

Op het einde gaan ze allebei dood, Adam Silvera

1. sfeerscheppende ruimte creëren
2. gebeurtenissen versnellen
3. vooruitwijzende elementen inlassen
4. het geven van informatie plots afbreken

Mijn pas leidde naar een paar enorme eikenhouten deuren, en ik wist zeker dat het spoor daardoorheen ging. Behoedzaam duwde ik ze open. Toen hield ik geschrokken mijn adem in. De enorme ruimte was gevuld met dieren. Opgezette beesten. De schemerige kamer met het hoge plafond voelde aan als een zaal in een museum of zo'n soort grafkamer. In het schemerige licht dat door de ronde vensters hoog boven me naar binnen viel, leek het wel alsof hier genoeg dieren waren om de Ark van Noach mee te vullen.

Huiver, Maggie Stiefvater

1. sfeerscheppende ruimte creëren
2. gebeurtenissen versnellen
3. vooruitwijzende elementen inlassen
4. het geven van informatie plots afbreken

Welke techniek wordt hier getoond?

1. retardering
2. cliffhanger
3. beschrijven van tijd en ruimte
4. het achterhouden van de ware identiteit

De spreekkamer van Ward – ik noemde hem toen natuurlijk nog meneer Leedeman – lag op de tweede verdieping van het smalle grachtenhuis. De eerste trap was echt indrukwekkend, een en al grijsgewolkt marmer en zo breed dat we gemakkelijk naast elkaar naar boven hadden kunnen gaan, maar dat deed ik natuurlijk niet; ik bleef netjes achter hem lopen. Uit respect, zal hij wel gedacht hebben. Nou, mooi niet, ik wilde gewoon zien wat voor vent het was. Wat voor sokken hij droeg. Of zijn schoenen afgetrapte zolen hadden. Of hij nog soepel en zonder gehijg naar boven kwam. Als hij jonger was geweest, had ik waarschijnlijk ook naar zijn lijf gekeken – van die uitgezakte types, daar ben ik meteen klaar mee.

Zie me, hoor me, Martine Glaser

1. Ab ovo
2. In medias res

Ik word gedreven door logica. Dat is het meest interessante wat je over mij kunt zeggen. Leer je mij kennen, dan merk je meteen dat ik rechtlijnig denk én handel. Zo ben ik. Leer ermee omgaan. Je ziet een jongeman van zesentwintig, lang van gestalte en veeleer slungelig, de haren al een tijdje niet geknipt. Je ziet een jongeman in jeans en trui met een versleten jasje eroverheen, die nu aan de halte bij de provinciale weg van de bus stapt. Je denkt meteen dat ik een landloper ben – de kaki plunjezak bevestigt het vooroordeel – of, in het beste geval, een arbeider die ver van de stad verdwaald is. Dat is wat je ziet. Een buitenkant. Je ziet mij niet, want wie ik echt ben, houd ik altijd een beetje verscholen.

Eeuwig, Guido Eekhaut

1. Ab ovo
2. In medias res

Korte analyse van het fragment

• Analyse van het begin

“Ik word gedreven door logica. Dat is het meest interessante wat je over mij kunt zeggen. Leer je mij kennen, dan merk je meteen dat ik rechtlijnig denk én handel. Zo ben ik. Leer ermee omgaan. …”

Waarom is dit ab ovo? 

1. Start bij het begin van de hoofdpersoon

Het verhaal opent met een introductie van de ik-verteller zelf: zijn karakter, manier van denken, gedrag.

Het schetst wie hij is vóór dat er actie of avontuur gebeurt.

2. Chronologische en opbouwende beschrijving

De lezer krijgt eerst de persoonlijke eigenschappen, dan het uiterlijk, daarna de situatie (bushalte).

Alles verloopt stap voor stap, van binnen naar buiten, van identiteit naar verschijning.

3. Geen middenin actie (in medias res)

Er is nog geen conflict, spanning of onmiddellijke actie. Het verhaal begint rustig, bij het beginpunt van het personage.

Op een koude ochtend in januari werd Emma geboren in het kleine huis aan de rivier. Haar eerste huil was krachtig en scherp, alsof ze al het gewicht van de wereld voelde. Haar moeder glimlachte terwijl ze haar in haar armen hield, zich nog niet bewust van de avonturen, vreugden en het verdriet die dit kleine meisje ooit zou meemaken. Zo begon het leven van Emma, langzaam, stap voor stap, van kind tot vrouw, en van onbekend tot iemand die haar eigen verhaal zou schrijven.

1. Ab ovo
2. In medias res