Kunstwerk beschrijven

• New lesson editor

Kunstwerken beschrijven

Open met het idee dat je een kunstwerk niet alleen benoemt, maar ook leert uitleggen wat je ziet en hoe het is vormgegeven.

Leerdoel

Ik kan een 2D- of 3D-kunstwerk beschrijven door onderscheid te maken tussen voorstelling en vormgeving, en ik kan passende theorievragen beantwoorden bij verschillende kunstwerken.

Welke woorden passen volgens jou bij het beschrijven van een kunstwerk?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Stuur daarna naar begrippen als voorstelling, vormgeving, figuratief, abstract, 2D, 3D, kleur en materiaal.

Voorstelling en vormgeving

• Voorstelling = wat je ziet of herkent in een kunstwerk

• Vormgeving = hoe het kunstwerk is gemaakt en opgebouwd

• VLORK= vorm, licht, ordening (compositie), ruimte, kleur

• Materiaal en techniek

• Deze twee samen helpen je een kunstwerk precies te benoemen

Benadruk dat leerlingen deze begrippen steeds apart moeten houden. Eerst kijken naar wat is afgebeeld, daarna naar hoe de maker dat heeft gedaan.

Wat hoort bij voorstelling?

• het onderwerp van het werk

• Wat zie je?

• mensen, dieren, voorwerpen of plekken

• herkenbaar of niet direct herkenbaar

• figuratief of abstract

• Wat is de betekenis van dit beeld?

Leg uit dat voorstelling gaat over wat afgebeeld lijkt te zijn, niet over materiaal of techniek.

Figuratief en abstract

• Figuratief: je herkent duidelijk wat is afgebeeld

• Abstract: de voorstelling is vereenvoudigd of niet herkenbaar

• Een werk kan ook half-abstract lijken

• Dit hoort bij de beschrijving van de voorstelling

Veel leerlingen denken dat abstract 'zonder betekenis' is. Corrigeer dat: abstract zegt iets over herkenbaarheid, niet over waarde of bedoeling.

2D en 3D

• 2D-kunst heeft hoogte en breedte

• 3D-kunst heeft hoogte, breedte en diepte

• Een schilderij, tekening of ets is meestal 2D

• Een sculptuur, assemblage of monument is 3D

• Dit helpt bij het benoemen van de soort kunstwerk

Koppel dit alvast aan de voorbeelden die later terugkomen: schilderij en ets als 2D, assemblage en sculptuur als 3D.

Vragen over voorstelling

Passende theorievragen bij voorstelling zijn bijvoorbeeld:

• Wat is het onderwerp?

• Wat zie je afgebeeld?

• Is het werk figuratief of abstract?

• Is het een 2D- of 3D-kunstwerk?

• Welke onderdelen vallen als eerste op?

• Wat is de betekenis of boodschap van het kunstwerk

Maak duidelijk dat deze vraagsoorten later per kunstwerk terugkomen. Het gaat om herkennen én verwoorden.

Welke vraag hoort bij voorstelling?

A

Welke techniek is gebruikt?

B

Wat is het onderwerp?

C

Van welk materiaal is het?

D

Hoe is de compositie opgebouwd?

Toetst het onderscheid tussen wat je ziet (voorstelling) en hoe het gemaakt is (vormgeving).

Kernbegrippen invullen

Bij voorstelling beschrijf je wat je ziet of herkent. Een werk is figuratief als je duidelijk herkent wat is afgebeeld. Een schilderij is meestal 2D en een sculptuur is meestal 3D।

voorstelling

figuratief

2D

3D

abstract

materiaal

techniek

compositie

Laat leerlingen de samenhang zien tussen voorstelling, herkenbaarheid en 2D/3D.

Wat hoort bij vormgeving?

• materiaal: waarvan het is gemaakt

• techniek: hoe het is gemaakt

• vorm, licht, ordening/compositie: hoe onderdelen zijn geplaatst

• ruimte, kleur en textuur

• Deze kenmerken bepalen het uiterlijk van het werk

Noem dat vormgeving gaat over keuzes van de maker. Twee kunstwerken kunnen hetzelfde onderwerp hebben, maar heel anders zijn vormgegeven.

Materiaal en techniek

• Materiaal: verf, papier, hout, steen, metaal, gevonden voorwerpen

• Techniek: schilderen, etsen, bouwen, hakken, boetseren

• Materiaal en techniek beïnvloeden het uiterlijk van het kunstwerk

• Toets van de kunstenaar (los, glad, ruw, grof)

Laat leerlingen verschil horen tussen 'waarvan gemaakt' en 'hoe gemaakt'. Dat onderscheid is vaak lastig maar belangrijk.

Compositie, vorm en ruimte

• Vorm: rond, hoekig, organisch, strak

• Licht: schaduw werking, lichtbron

• Ordening/compositie: ordening van vormen en onderdelen

• Ruimte: diepte, leegte, overlap, plaatsing

• Kleur: kleurcontrasten, expressief, kan fel, donker, warm of koel zijn, kleur , trekt aandacht en bepaalt sfeer

• In 2D zie je ruimte vaak als suggestie van diepte

• In 3D is ruimte echt aanwezig rondom en in het werk

Benadruk het verschil tussen afgebeelde ruimte in een schilderij en echte ruimte bij een driedimensionaal werk.

Kleur en textuur

• Textuur is hoe een oppervlak oogt of aanvoelt

• Glad, ruw, dik, zacht of korrelig zijn voorbeelden

Leg uit dat textuur zichtbaar kan zijn zonder dat je het werk aanraakt. Bij een schilderij zie je soms een glad of juist dik oppervlak.

Vragen over vormgeving

Passende theorievragen bij vormgeving zijn bijvoorbeeld:

• Van welk materiaal is het gemaakt?

• Welke techniek is gebruikt?

• Hoe is de ordening/compositie opgebouwd?

• Welke vormen, kleuren en texturen zie je?

• Hoe is ruimte zichtbaar of gebruikt?

Benadruk dat goede antwoorden steeds vakspecifieke woorden gebruiken, niet alleen 'mooi' of 'druk'.

Wat beschrijft techniek het best?

A

Hoe het is gemaakt

B

Wat het voorstelt

C

Waar het staat

D

Welke sfeer het geeft

Techniek gaat over de werkwijze, niet over onderwerp of plek.

Vormgeving aanvullen

Bij vormgeving kijk je naar hoe een werk is opgebouwd. Materiaal vertelt waarvan het is gemaakt, en techniek hoe het is gemaakt. Ook textuur en kleur bepalen het uiterlijk van het werk.

vormgeving

Materiaal

techniek

textuur

voorstelling

onderwerp

figuratief

ruimte

Alle lege plekken zijn kernbegrippen uit het blok over vormgeving.

Noem twee kenmerken van vormgeving bij een kunstwerk.

Bespreek dat goede antwoorden ingaan op minstens twee vormgevingsaspecten, zoals compositie, kleur, textuur, ruimte, materiaal of techniek. Er is niet één juist antwoord.

Figuratief schilderij

• 2D-kunstwerk

• herkenbare voorstelling

• onderwerp is duidelijk te benoemen

• vormgeving let op verfgebruik, kleur en compositie

Gebruik een voorbeeld waarbij leerlingen duidelijk mensen, landschap of objecten herkennen, zodat figuratief meteen zichtbaar is.

Vragen bij een figuratief schilderij

• Wat is afgebeeld in het schilderij?

• Waaraan zie je dat het figuratief is?

• Welke kleuren vallen op?

• Hoe zijn de vormen over het vlak verdeeld?

• Hoe heeft de schilder ruimte of diepte laten zien?

Ets

• 2D-kunstwerk

• gemaakt met een grafische techniek

• lijnen en contrast spelen vaak een grote rol

• voorstelling kan figuratief of meer vereenvoudigd zijn

Noem dat een ets niet hetzelfde is als een schilderij: de techniek bepaalt het beeld, vaak met duidelijke lijnen en afdrukkwaliteit.

Vragen bij een ets

• Welk onderwerp zie je in de ets?

• Welke technieksoort hoort bij dit werk?

• Welke rol spelen lijn en contrast?

• Is de compositie druk of rustig?

• Hoe herken je dat dit geen schilderij is?

Als leerlingen techniek lastig vinden, laat ze letten op de typische lijnwerking en afdrukuitstraling van grafiek.

Abstract 2D-schilderij

• 2D-kunstwerk

• geen direct herkenbare voorstelling

• nadruk ligt vaak op kleur, vorm en compositie

• beschrijven gaat vooral over vormgeving

Benadruk dat je bij abstract werk nog steeds een voorstelling kunt bespreken: vaak is die afwezig of niet herkenbaar.

Vragen bij een abstract 2D-schilderij

• Is het werk abstract of figuratief?

• Welke vormen zie je?

• Hoe zijn kleuren gebruikt?

• Hoe werkt de compositie op het vlak?

• Welke textuur of verfbehandeling valt op?

Welk kenmerk past het best bij een ets?

A

Grote ruimtelijke schaal

B

Duidelijke lijnwerking

C

Gevonden voorwerpen

D

Echte diepte rondom

Een ets is 2D en valt vaak op door lijn en contrast. De andere opties horen eerder bij monumentaal werk of assemblage.

Waar let je het eerst op bij een abstract 2D-schilderij?

1

Kleur

2

Vorm

3

Compositie

4

Textuur

Twee 2D-kunstwerken vergelijken

Een figuratief schilderij heeft meestal een herkenbare voorstelling. Bij een abstract 2D-schilderij ligt de nadruk vaker op kleur en vorm. Een ets is ook 2D en herken je vaak aan sterke lijnen en contrasten.

herkenbare

kleur

2D

lijnen

3D

ruimte

materiaal

monumentaal

Deze invuloefening verbindt de drie besproken 2D-voorbeelden met hun belangrijkste kenmerken.

Assemblage

• 3D-kunstwerk

• opgebouwd uit verschillende materialen of objecten

• gevonden voorwerpen kunnen onderdeel zijn

• vormgeving draait sterk om materiaal, textuur en ruimte

Leg uit dat assemblage vaak bestaat uit samengevoegde onderdelen. Dat maakt materiaalkeuze extra zichtbaar.

Vragen bij een assemblage

• Welke materialen en objecten herken je?

• Hoe zijn de onderdelen samengebracht?

• Is het werk figuratief of abstract?

• Hoe gebruikt het werk echte ruimte?

• Welke texturen zie je naast elkaar?

Monumentaal 3D-kunstwerk

• groot driedimensionaal kunstwerk

• bedoeld voor een openbare of opvallende plek

• schaal en ruimte zijn belangrijk

• materiaal en vorm beïnvloeden hoe het werk overkomt

Benadruk dat 'monumentaal' vooral iets zegt over formaat en werking in de ruimte, niet automatisch over een herdenkingsfunctie.

Vragen bij een monumentaal 3D-kunstwerk

• Waaraan zie je dat het monumentaal is?

• Hoe verhoudt het werk zich tot de ruimte eromheen?

• Welk materiaal past bij dit grote formaat?

• Is de vorm strak, organisch of hoekig?

• Wat valt het meest op in de compositie van het geheel?

Sculptuur

• 3D-kunstwerk

• vorm staat centraal

• kan figuratief of abstract zijn

• materiaal, volume, ruimte en textuur zijn belangrijk bij de beschrijving

Gebruik 'sculptuur' hier als algemene driedimensionale beeldhouwkunst, zodat leerlingen letten op vorm en ruimtelijkheid.

Vragen bij een sculptuur

• Is de sculptuur figuratief of abstract?

• Welke vormen en volumes zie je?

• Hoe is de ruimte in of om het werk belangrijk?

• Welk materiaal is gebruikt?

• Welke textuur heeft het oppervlak?

Wat maakt een assemblage vooral herkenbaar?

A

Alleen verf op doek

B

Samengevoegde objecten

C

Geëtste lijnen op papier

D

Plat beeldvlak zonder diepte

Assemblage is 3D en opgebouwd uit verschillende materialen of gevonden voorwerpen.

3D-kunstwerken beschrijven

Een assemblage is een 3D-kunstwerk met verschillende materialen. Een monumentaal kunstwerk valt op door zijn schaal en de relatie met de ruimte. Bij een sculptuur zijn vorm en volume vaak belangrijk, net als de zichtbare textuur van het oppervlak.

3D

schaal

vorm

textuur

2D

onderwerp

kleur

lijn

Laat leerlingen de verschillen tussen de drie soorten 3D-werk benoemen met vakspecifieke woorden.

Hoe speelt ruimte anders mee bij 3D dan bij 2D?

Verwacht in goede antwoorden het verschil tussen echte ruimte bij 3D-werk en afgebeelde of gesuggereerde ruimte bij 2D-werk. Bespreek voorbeelden uit assemblage, monumentaal werk en sculptuur.

Zo bouw je een beschrijving op

1. Benoem eerst of het werk 2D of 3D is

2. Beschrijf daarna de voorstelling

3. Bespreek vervolgens de vormgeving

4. Gebruik begrippen als materiaal, techniek, compositie, kleur en textuur

5. Pas je beschrijving aan op het soort kunstwerk

Deze slide brengt de hele les samen. Laat zien dat dezelfde aanpak werkt bij alle zes de kunstwerksoorten.

Wat heb jij vandaag het best leren onderscheiden?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen concreet één begrip, onderscheid of kunstwerksoort noemen.

Welk begrip uit deze les onthoud jij het best?

Kijk welke begrippen blijven hangen: voorstelling, vormgeving, figuratief, abstract, 2D, 3D, materiaal, techniek, compositie, ruimte, kleur, textuur.

Welk onderdeel van deze les vond je het lastigst?

Reflectievraag zonder goed of fout. Mogelijke thema’s: onderscheid voorstelling/vormgeving, 2D versus 3D, of het benoemen van materiaal en techniek.

Begrippenlijst

voorstelling - wat je ziet of herkent in een kunstwerk

vormgeving - hoe een kunstwerk is gemaakt en opgebouwd

onderwerp - datgene waar het kunstwerk over gaat of wat is afgebeeld

figuratief - herkenbaar weergegeven

abstract - niet of minder direct herkenbaar weergegeven

2D - plat werk met hoogte en breedte

3D - ruimtelijk werk met hoogte, breedte en diepte

Begrippenlijst

materiaal - waaruit een kunstwerk is gemaakt

techniek - de manier waarop het kunstwerk is gemaakt

ordening/compositie - de ordening van onderdelen in een werk

vorm - het uiterlijk van lijnen, vlakken of volumes

ruimte - diepte, leegte of plaats rondom en in een werk

kleur - gebruik van kleurtinten en kleurcontrast

textuur - hoe een oppervlak eruitziet of aanvoelt