4.4 Evolutie in populaties

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

WAT

huiswerkcontrole vragen 

*lezen 4.4, 

*maken + nakijken opdr. 4.4

** oefenvragen Hardy Weinberg
** groene context opgaven 4.4

*** testjezelfs 4.1 - 4.4

HOE

individueel

in stilte

HULP NODIG

1. kijk in de tekst in je basisstof
2. schrijf je vraag op, vraag na afloop of tijdens een R-les aan je docent
3. vinger omhoog zodra docent langs je tafeltje loopt

actie - IN STILTE

Juist of onjuist: een soort is groter dan een populatie

1. Juist
2. Onjuist

Een populatie bestaat uit individuen van verschillende soorten.

1. juist
2. onjuist

Een populatie is een groep organismen van 1 soort in 1 gebied.
Wat is een goed voorbeeld?

1. mussen en merels in de tuin
2. alle huisdieren van Nederland
3. alle dolfijnen in de zeeën
4. de otters in de Weerribben

Het is niet altijd duidelijk wat een soort is. Elke letter stelt een populatie voor. Overlap betekent dat ze onderling vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen. Hoeveel soorten zijn er?

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4

Als in een populatie een belangrijke mutatie optreedt, ontstaat een nieuwe soort.

1. juist
2. onjuist

Hoeveel soorten olifanten
zie je hier? Leg je antwoord uit.
Indische olifant (Elephas maximus)
Afrikaanse olifant (Loxodonta africana)

4.4 Evolutie in populaties

Genenpool van een populatie

allelfrequentie: hoe vaak een allel voorkomt in een populatie, getal tussen de 0 en de 1

bv:: dominant allel B: 7 / 14 = 0,5

recessief allel b: 7 / 14 = 0,5

p = de allelfrequentie van allel B

q = de allelfrequentie van allel b

In dit geval: p =0,5   en    q= 0,5

         Hardy                Weinberg

CONSTANTE ALLELFREQUENTIE           wet van Hardy-Weinberg
(berekenen van allelfrequenties als alleen fenotypen bekend zijn)

-grote populatie

-geen sprake van natuurlijke selectie

-geen mutaties

-geen migraties

Hardy-Weinberg-evenwicht = 

de allelfrequenties door de generaties heen blijven constant. 

Hardy-Weinberg - evenwicht

voorwaarden: 

geen mutatie, 

geen migratie, 

alle paringen zijn op toeval

berust

geen natuurlijke selectie

Hardy Weinberg evenwicht

je kijkt naar 1 populatie, naar 1 eigenschap

ieder individu heeft 2 genen per erfelijke eigenschap (AA, Aa, aa)

p = frequentie van A       bv. p = 0,6

q = frequentie a        bv. q= 0,4

p+q = 1

AA = 

aa = 

Aa = 2pq

p​2​​

q​2​​

Losse oorlel = A,   vergroeide oorlel = a

64% van de mensen heeft losse oorlel

Losse oorlel = AA + Aa                                                            aa = 

Vergroeide oorlel = aa                                           frequentie = percentage : 100

aa =          = 36% = 0,36                      =  0,36                       q = 

q = 0,6 dus p  = 0,4             , want     p+q = 1

Welk percentage van de bevolking is heterozygoot? Aa = 2pq = ?

q​2​​

q​2​​

q​2​​

√​0,36​​​=0,6

Mensen hebben een vergroeide of een losse oorlel. Vergroeide oorlel is dominant = A. Losse oorlel is recessief = a. 

64% van de bevolking heeft een vergroeide oorlel. 

Hoeveel % van de bevolking is heterozygoot?

64% van de bevolking heeft  een vergroeide oorlel. 

Vergroeid = A, los = a

Hoeveel % van de bevolking is heterozygoot?

64% heeft dominante fenotype vergroeid = Aa of AA, 

hoeveel van welke weet je niet (2pq+p² =0,64)

100%-64% = 36% heeft een losse oorlel en dus aa

aa = q2  = 0,36                 frequentie van a = q = wortel van 0,36

q = 0,6

p+q = 1,          p = 1-0,4 = 0,6

p = 0,6  en q = 0,4

Hoeveel % van de bevolking is heterozygoot?

Aa = 2pq

2pq = 2 x 0,4 x  0,6 = 0,48

Antwoord: 48% is heterozygoot

biologiepagina.nl

Genetic drift

Bij genetic drift verandert een genenpool door puur toeval. 

Bij kleine populaties heeft dit grote gevolgen.

genetic drift #1: Founder effect

genetic drift #2:  Bottleneck effect

Co-evolutie

Co-evolutie = evolutie waarbij soorten zich aan elkaar aanpassen en gezamenlijk evolueren.

• Wapenwedloop tussen roofdier en prooi
  
• Salamander maakt gifstof => de slang heeft een resistentie door mutaties en selectiedruk.
• Samenwerkingsverbanden tussen bloemen en hun bestuivers.

WAT

* lezen, maken, nakijken 4.4

** testjezelf 4.4
** groene context opgaven 4.4

*** lezen, maken, nakijken 4.5

HOE

individueel

in stilte

HULP NODIG

1. kijk in de tekst in je basisstof
2. schrijf je vraag op, vraag na afloop of tijdens een R-les aan je docent
3. vinger omhoog zodra docent langs je tafeltje loopt

actie - IN STILTE

• dfsd
• 
  
• 
  

• 
  
• koppel aan de vraag: geen losse definitie
• werkwoord: aanpassen: NIET gebruiken 

Neodarwinistische evolutietheorie  

Gaat uit van: 

1. Diversiteit in genotype, door mutaties en recombinatie 
2. Natuurlijke selectie:  Individuen met de gunstigste eigenschappen hebben grootste overlevingskans 
3. Deze individuen  planten zich voort en geven deze eigenschap door
4. Soortvorming door reproductieve isolatie: paragraaf 4.7

Evolutie oefenvraag

Dolfijnen zijn afstammelingen van de Indohyus. Dit was een landzoogdier dat zo’n vijftig miljoen jaar geleden in het water ging leven. In de loop der jaren ontwikkelde zich bij de voorouders van de dolfijn de staart, waardoor huidige doflijnen een staartvin bezitten.

Leg uit hoe de staartvin in de loop van de evolutie steeds groter is geworden.

ANTWOORD

1. Door mutatie en recombinatie was er genetische variatie in de grootte van de staartvin. 
2. Individuen met een grotere staartvin kunnen sneller zwemmen en daardoor meer voedsel kon vangen en minder snel als prooi worden opgegeten.
3. Doordat de individuen met de (grotere) staartvin in het voordeel waren, kreeg deze meer nakomelingen met een staartvin en gaven deze eigenschap (grotere vin) door.

Hoe ontstaat de resistentie tegen azolen bij de Aspergillus-schimmels?

Jaarlijks sterven in Nederlandse ziekenhuizen tientallen patiënten met een verzwakte afweer aan de gevolgen van agressieve schimmelinfecties. Die schimmelinfecties zijn steeds vaker niet of nauwelijks te bestrijden, omdat ze veroorzaakt worden door schimmels die resistent zijn voor azolen, de chemische bestrijdingsmiddelen die tegen schimmels worden ingezet.

Vroeger kwamen resistente schimmels nauwelijks voor. Arts-microbioloog Paul Verweij van het Radboud UMC in Nijmegen vermoedt dat het veelvuldige gebruik van azolen als bestrijdingsmiddel in de landbouw, als bestanddeel van schimmelwerende verf en in beschermlagen van matrassen, ermee te maken heeft.

Onderzoekers verwachten dat steeds meer van dit soort schimmels resistent zullen worden. In sommige academische ziekenhuizen is nu al meer dan 8% van alle Aspergillus-schimmels resistent tegen azolen.