BS2: Groei en ontwikkeling

1 / 34
next
Slide 1: Slide
New lesson editorBiologieMiddelbare schoolmavo, havo, vwoLeerjaar 1

This lesson contains 34 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Items in this lesson

This item has no instructions

BS2: Groei en ontwikkeling

Open bij een herkenbaar beeld: een plant begint klein, maar verandert niet alleen in grootte. In deze les staat het verschil tussen groei en ontwikkeling centraal, en hoe dat zichtbaar is bij zaden en planten.

Leerdoelen

  1. Je kunt omschrijven wat groei en ontwikkeling

  2. Je kunt de delen van een zaad benoemen met hun functie

  3. Je kunt de levenscyclus van een zaadplant beschrijven.

This item has no instructions

Ontwikkeling

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen rond groei, ontwikkeling, kieming en levenscyclus.

Groei en ontwikkeling

  • Groei: groter en zwaarder worden

  • Ontwikkeling: veranderingen in bouw van een organisme


  • Een organisme kan dus niet alleen groeien, maar ook van vorm en werking veranderen

Benadruk dat groei vooral gaat over toename in omvang, terwijl ontwikkeling gaat over veranderingen in hoe een organisme eruitziet of werkt.

Groei bij organismen

Bij groei neemt de grootte toe

  • Een puppy wordt een grote hond

  • Een zaailing wordt een hogere plant

This item has no instructions

Ontwikkeling bij organismen

Bij ontwikkeling verandert de bouw en vaak ook de functie

  • Een rups verandert in een vlinder

  • Een kiemplant vormt wortels, stengel en bladeren

Gebruik de rups-vlinder als duidelijk voorbeeld dat ontwikkeling meer is dan alleen groter worden.

Groei én ontwikkeling samen

Bij veel organismen gebeuren groei en ontwikkeling tegelijk. Een jonge plant wordt groter, maar krijgt ook nieuwe onderdelen zoals wortels, bladeren en later bloemen.

This item has no instructions

Welk voorbeeld laat vooral ontwikkeling zien?

A

Een rups wordt vlinder

B

Een puppy wordt groter

C

Een plant wordt hoger

D

Een dier wordt zwaarder

Toets het verschil tussen groter worden en verandering in bouw en functie.

Groei en ontwikkeling

Bij groei wordt een organisme groter en zwaarder. Bij ontwikkeling veranderen bouw en functie. Bij veel organismen gebeuren beide tegelijk, zoals bij een jonge plant.

groei
ontwikkeling
beide
kieming
zaadhuid
navel

De derde invulling is bewust 'beide' om te checken of leerlingen begrijpen dat groei en ontwikkeling samen kunnen optreden.

De bouw van een zaad

  • Een zaad bevat onderdelen met elk een eigen functie

  • Belangrijke delen zijn: zaadhuid, navel, poortje, kiem en zaadlobben

Noem dat leerlingen de onderdelen moeten kunnen herkennen en koppelen aan hun functie.

Bescherming en verbinding

  • Zaadhuid: beschermt het zaad tegen beschadiging en uitdroging

  • Navel: plek waar het zaad vastzat aan de vrucht

  • Poortje: klein openingetje waardoor water het zaad binnen kan komen

This item has no instructions

De jonge plant in het zaad

  • Kiem: het begin van een nieuwe plant

  • In de kiem zitten al de eerste aanleg van wortel, stengel en blaadjes

  • De kiem gaat bij gunstige omstandigheden verder groeien

Leg uit dat de kiem geen los deel is dat later verschijnt, maar al in het zaad aanwezig is.

Zaadlobben

  • Zaadlobben bevatten reservevoedsel

  • Dat voedsel gebruikt de kiem tijdens de eerste groei

  • Zo kan de jonge plant starten voordat hij zelf genoeg voeding maakt

Maak de koppeling met functie: reservevoedsel is nodig voordat de jonge plant voldoende bladeren heeft om zelf voedsel te maken.

Welk deel van het zaad bevat reservevoedsel?

A

Kiem

B

Poortje

C

Zaadlobben

D

Zaadhuid

This item has no instructions

Onderdelen van een zaad

De zaadhuid beschermt het zaad tegen uitdroging. Het poortje is een kleine opening voor water. De kiem is het begin van een nieuwe plant.

zaadhuid
poortje
kiem
navel
kieming
levenscyclus

Laat leerlingen de functie aan het onderdeel koppelen, niet alleen het woord herkennen.

Waarom is de navel niet hetzelfde als het poortje?

Verwachte elementen: de navel is de plek waar het zaad vastzat aan de vrucht; het is dus geen opening voor water en beschermt het zaad ook niet.

Wat is kieming?

Kieming is het begin van de groei van de kiem. Het zaad neemt water op, de kiem wordt actief en er ontstaat een jonge plant.

This item has no instructions

Wat heeft een zaad nodig?

  • Water om het zaad te laten opzwellen

  • Zuurstof voor de verbranding in het zaad

  • Warmte zodat processen in het zaad goed verlopen

Wateropname → kiem wordt actief → eerste wortel komt naar buiten →

stengel en blaadjes groeien → jonge plant ontstaat

Blijf dicht bij de gegeven leerstof. Noem alleen voorwaarden die in de stof zijn opgenomen.

De jonge plant

  • Eerst gebruikt de jonge plant reservevoedsel uit de zaadlobben

  • Daarna neemt hij water op met wortels en groeit verder

  • Als het jonge plantje boven de grond komt kan het ook voedsel maken door fotosynthese

This item has no instructions

Wat heeft een zaad nodig om te kiemen?

A

Water, licht, aarde

B

Warmte, licht, water

C

Water, zuurstof, warmte

D

Zuurstof, aarde, licht

Licht en aarde zijn hier plausibele afleiders, omdat leerlingen die vaak ten onrechte noodzakelijk vinden.

Van zaad naar jonge plant

Bij kieming neemt het zaad eerst water op. Daarna wordt de kiem actief. Eerst komt de wortel naar buiten en daarna groeien stengel en blaadjes verder.

water
kiem
wortel
zaadhuid
bloei
bevruchting

Controleer of leerlingen de volgorde van kieming kunnen reconstrueren.

De levenscyclus van een zaadplant

Een levenscyclus is de reeks fasen die een organisme doorloopt. Bij een zaadplant begint die met een zaad en eindigt die weer met de vorming van nieuwe zaden.

Zaad → kieming → jonge plant → volwassen plant → bloei → bestuiving → bevruchting → nieuwe zaden

Benadruk dat een levenscyclus geen rechte lijn is maar een kringloop die opnieuw begint.

Van volwassen plant naar bloei

  • Een jonge plant groeit uit tot een volwassen plant

  • De volwassen plant vormt bloemen

  • In de bloei begint de voortplanting

This item has no instructions

Bestuiving en bevruchting

  • Bestuiving: stuifmeel komt op de stamper

  • Bevruchting: een mannelijke kern versmelt met een eicel

  • Daarna kunnen nieuwe zaden ontstaan

Houd het functioneel en kort: deze stappen zijn nodig om de overgang naar nieuwe zaden te begrijpen.

Nieuwe zaden, nieuwe cyclus

  • Na bevruchting ontstaan zaden

  • Die zaden kunnen later weer kiemen

  • Zo herhaalt de levenscyclus zich

This item has no instructions

Wat komt in de levenscyclus direct na bloei?

A

Kieming

B

Bestuiving

C

Jonge plant

D

Nieuwe zaden

This item has no instructions

Levenscyclus van een zaadplant

Een zaadplant doorloopt een levenscyclus van verschillende fasen. Na bestuiving volgt bevruchting. Daarna ontstaan nieuwe zaden en begint de kringloop opnieuw.

levenscyclus
bestuiving
zaden
zaadlobben
ontwikkeling
wortels

Hier staat de volgorde centraal: bestuiving vóór bevruchting, daarna zaden.

Waarom noem je dit een levenscyclus?

Verwachte elementen: het is een kringloop; zaad → kieming → jonge plant → volwassen plant → bloei → bestuiving → bevruchting → nieuwe zaden; daarna begint het opnieuw.

Leerdoelen

  1. Je kunt omschrijven wat groei en ontwikkeling

  2. Je kunt de delen van een zaad benoemen met hun functie

  3. Je kunt de levenscyclus van een zaadplant beschrijven.

This item has no instructions

Wat is één ding dat je vandaag zeker hebt geleerd?

This item has no instructions

Welk onderdeel vond je het lastigst om te begrijpen?

This item has no instructions

Begrippen

groei - groter en zwaarder worden

ontwikkeling - veranderingen in de bouw en functie van een organisme

zaadhuid - beschermende buitenkant van een zaad

navel - plek waar het zaad vastzat aan de vrucht

poortje - kleine opening waardoor water het zaad binnen kan komen

kiem - het begin van een nieuwe plant

kieming - het uitgroeien van de kiem tot een jonge plant

This item has no instructions

Begrippen

zaadlobben - delen van het zaad met reservevoedsel

levenscyclus - de reeks fasen die een organisme doorloopt

ontwikkeling als veranderingen in de bouw van een organisme - een organisme krijgt een andere vorm of opbouw tijdens zijn leven

This item has no instructions