4B De slang krijgt hulp (Pallas 1, les 4)

L E S 4

Gevaarlijke opdrachten

Tekst 4B

De slang krijgt hulp

Herakles vecht tegen de hydra, en dan bijt er iets in zijn voet. Wie helpt het monster?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

1 / 18
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGrieksMiddelbare schoolvwo

This lesson contains 18 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Leerlingen lezen een eigen bewerkte Griekse tekst over de krab die Hera stuurt en over Iolaos, die Herakles helpt tegen de hydra. Ze leren alle personen van het praesens en de infinitivus herkennen en vertalen. Les bij Pallas 1 (Griekse taal en cultuur, Lesboek 5e druk), les 4 Gevaarlijke opdrachten, tekst 4B De slang krijgt hulp. Met startvraag, cultuur, leerwoorden, de Griekse tekst met aantekeningen, grammatica, vertaal- en oefenopdrachten en de checklist leerdoelen.

Items in this lesson

L E S 4

Gevaarlijke opdrachten

Tekst 4B

De slang krijgt hulp

Herakles vecht tegen de hydra, en dan bijt er iets in zijn voet. Wie helpt het monster?

Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)

Les bij Pallas 1, les 4 Gevaarlijke opdrachten, tekst 4B De slang krijgt hulp. Ongeveer 45 minuten, gymnasium. Image credit: Antonio del Pollaiuolo, publiek domein, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

Tekst 4B  De slang krijgt hulp

W A T G A J E L E R E N ?

1

Je kunt vertellen wie de hydra helpt en wie Herakles helpt.

2

Je kunt aan de uitgang van een werkwoord zien welke persoon iets doet.

3

Je kunt een infinitivus herkennen en vertalen.

Het oefenboek opent elke les met 'Wat ga je leren?'. Aan het eind van de les komen deze leerdoelen terug in de checklist. Image credit: LessonUp

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

S T A R T V R A A G

Hulp voor het monster

Herakles vecht bij Lerna tegen de hydra. Hera wil dat hij verliest en stuurt een dier om de slang te helpen. Welk dier is dat?

A

Een leeuw

B

Een adelaar

C

Een reuzenkrab

D

Een everzwijn

Startvraag: volgens Apollodoros (Bibliotheke 2.5.2) stuurt Hera een enorme krab, die Herakles in zijn voet bijt. De leeuw (van Nemea) en het everzwijn (van Erymanthos) zijn andere opdrachten; de adelaar hoort bij Prometheus, die Herakles later bevrijdt. Doorvraag: waarom past een krab goed bij een moeras? Image credit: Mark Landon, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

Een krab aan de hemel

Herakles trapt de krab dood. Toch krijgt het dier een beloning: Hera zet de krab aan de hemel. Zo ontstaat het sterrenbeeld Kreeft.

Ook Herakles krijgt hulp: zijn neef Iolaos. Hij rijdt Herakles op zijn wagen naar Lerna en helpt hem in de strijd.

Voor Eurystheus is die hulp een probleem. Waarom, dat lees je in tekst 4C.

Achtergrond: de krab aan de hemel staat in latere bronnen over de sterrenbeelden (Eratosthenes, Katasterismoi 11). In het Nederlands heet het sterrenbeeld Kreeft, in het Latijn Cancer, in het Grieks ὁ καρκίνος. Iolaos is de zoon van Iphikles, de tweelingbroer van Herakles. Foto: kaart uit Urania's Mirror (Londen, rond 1824). Image credit: Sidney Hall / Adam Cuerden, publiek domein, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

Tekst 4B  Woorden

Grieks

betekenis

ἐθέλω

ik wil

κόπτω

ik sla, ik hak (af)

καίω

ik verbrand, ik steek aan

πράττω

ik doe

σπεύδω

ik haast me

Grieks

betekenis

ὁ καρκίνος

krab

ἡ ὕλη

bos, hout

ἔτι

nog (steeds)

μέν ... δέ

(de een) ... (de ander) maar

Leerwoorden tekst 4B. Vanaf nu leren leerlingen een werkwoord in de eerste persoon enkelvoud (ἐθέλω, ik wil), zoals in het woordenboek. Bij μέν ... δέ: μέν wordt vaak niet vertaald, δέ wordt 'maar' of 'en'. Het zet twee dingen tegenover elkaar: ἐγὼ μὲν κόπτω, σὺ δὲ καίεις. Image credit: LessonUp

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

Tekst 4B  De slang krijgt hulp (1)

Herakles hakt koppen af, maar de hydra krijgt steeds nieuwe. Dan bemoeit Hera zich ermee.

1

Ἡ Ἥρα τὸν Ἡρακλέα ἔτι μισεῖ.

Καρκίνον οὖν δεινὸν πέμπει.

Ὁ καρκίνος τὸν Ἡρακλέα δάκνει.

Ὁ δὲ Ἡρακλῆς τὸν καρκίνον ἀποκτείνει.

5

Ἔπειτα τὸν Ἰόλαον καλεῖ.

δάκνει bijt

ὁ Ἰόλαος Iolaos (neef van Herakles)

καλεῖ roept

Vertaling regel 1-5: Hera haat Herakles nog steeds. Ze stuurt dus een vreselijke krab. De krab bijt Herakles. Maar Herakles doodt de krab. Daarna roept hij Iolaos.

Tip: in deze vijf regels staan alleen vormen op -ει, die de leerlingen al kennen. Laat ze eerst bij elke zin zeggen wie het onderwerp is; in regel 2 en 5 zit het onderwerp in de persoonsvorm. Bron: Apollodoros, Bibliotheke 2.5.2. Image credit: LessonUp

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

Tekst 4B  De slang krijgt hulp (2)

Ὁ Ἡρακλῆς λέγει·

«Τὴν ὕδραν ἀποκτείνειν ἐθέλω.

Τὰς κεφαλὰς κόπτω,

ἡ δὲ ὕδρα νέας ἀεὶ ἔχει.»

10

Ὁ Ἰόλαος λέγει· «Τί πράττομεν;»

«Ἐγὼ μὲν κόπτω, σὺ δὲ καίεις.»

Ὁ οὖν Ἰόλαος τὴν ὕλην καίειν σπεύδει.

ἀποκτείνειν doden (infinitivus)

τί; wat?

ἐγώ ik

σύ jij

Vertaling regel 6-12: Herakles zegt: 'Ik wil de waterslang doden. Ik hak de koppen af, maar de waterslang heeft steeds nieuwe.' Iolaos zegt: 'Wat doen we?' 'Ik hak (ze af), jij brandt (ze dicht).' Iolaos haast zich dus om het bos in brand te steken.

Tip: laat leerlingen alle werkwoorden in de dialoog markeren en per vorm zeggen wie het doet: ἐθέλω, κόπτω (ik), πράττομεν (wij), καίεις (jij). ἐγώ en σύ staan er alleen voor nadruk: ik dit, jij dat. In regel 12 hangt de infinitivus καίειν af van σπεύδει: hij haast zich om te verbranden. Image credit: LessonUp

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

K E N N I S

1

Welke vorm betekent: wij doen?

A

πράττομεν

B

πράττετε

C

πράττουσιν

D

πράττεις

Antwoord A: -ομεν is de eerste persoon meervoud (regel 10). πράττετε is jullie doen, πράττουσιν zij doen, πράττεις jij doet. Wie πράττουσιν kiest, denkt aan het meervoud uit les 3 zonder op de persoon te letten. Doorvraag: hoe zeg je 'wij willen'? (ἐθέλομεν)

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

H E T P R A E S E N S E N D E I N F I N I T I V U S

Aan de uitgang van een Grieks werkwoord zie je wie iets doet. Een apart woord voor ik, jij of wij is niet nodig.

  • In de tabel staan de zes vormen van het praesens. Let op het stuk na κόπτ-.

  • De infinitivus is de 'hele' vorm van het werkwoord: κόπτειν, hakken.

  • Na ἐθέλω (ik wil) en σπεύδω (ik haast me) volgt vaak een infinitivus: ἀποκτείνειν ἐθέλω, ik wil doden.


κόπτω

betekenis

1 ev.

κόπτω

ik hak

2 ev.

κόπτεις

jij hakt

3 ev.

κόπτει

hij, zij hakt

1 mv.

κόπτομεν

wij hakken

2 mv.

κόπτετε

jullie hakken

3 mv.

κόπτουσι(ν)

zij hakken

infinitivus

κόπτειν

hakken

O N T H O U D

Zoek eerst de uitgang van het werkwoord: die vertelt je wie iets doet. ἐγώ en σύ gebruik je alleen voor nadruk.

Grammatica: in les 4 komt het praesens in alle personen en de infinitivus. De ν van -ουσι(ν) staat vooral voor een klinker en aan het eind van een zin. Laat leerlingen het rijtje hardop opzeggen met een ander werkwoord uit de les (πράττω, καίω). Doorvraag: waarom heeft het Nederlands wel 'ik', 'jij' en 'wij' nodig en het Grieks niet? Image credit: LessonUp

Vul de juiste vorm van κόπτω in.

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

K E N N I S

2

Ἐγὼ μὲν τὰς κεφαλὰς κόπτω.

Σὺ δὲ τὴν ὕδραν οὐ κόπτεις.

Ὁ Ἡρακλῆς καὶ ὁ Ἰόλαος τὴν ὕλην κόπτουσιν.

κόπτω
κόπτεις
κόπτουσιν
κόπτει
κόπτομεν
κόπτειν

Antwoord: κόπτω (ik), κόπτεις (jij), κόπτουσιν (Herakles en Iolaos: zij, meervoud). Vertaling: ik hak de koppen af; maar jij slaat de waterslang niet; Herakles en Iolaos hakken het hout. Wie in regel 3 κόπτει kiest, ziet niet dat er twee onderwerpen zijn. Wie κόπτειν kiest, verwart de infinitivus met een persoonsvorm.

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

T O E P A S S I N G

3

Welke vertaling is goed?

Τὴν ὕδραν ἀποκτείνειν ἐθέλομεν.

A

Jullie willen de waterslang doden.

B

Wij doden de waterslang.

C

Zij willen de waterslang doden.

D

Wij willen de waterslang doden.

Antwoord D: ἐθέλομεν is wij willen, ἀποκτείνειν is de infinitivus doden. A verwart -ομεν met -ετε, C met -ουσιν. B slaat ἐθέλομεν over en vertaalt de infinitivus als persoonsvorm. Doorvraag: verander de zin zo dat hij betekent 'jij wilt de waterslang doden'. (ἐθέλεις)

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

V E R T A L E N

4

Vertaal in goed Nederlands.

Τὸν καρκίνον κόπτεις καὶ ἀποκτείνεις.

Vertaling: jij slaat de krab en doodt hem. Het onderwerp jij zit in de uitgang -εις. In het Nederlands voeg je 'hem' toe; het Grieks laat het lijdend voorwerp bij het tweede werkwoord weg.

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

T O E P A S S I N G

★ 5

Vertaal in goed Nederlands.

Τί πράττετε; Τὴν ὕλην καίειν σπεύδομεν.

Vertaling: wat doen jullie? Wij haasten ons om het bos in brand te steken. Let op de vraag en het antwoord: πράττετε (jullie) en σπεύδομεν (wij). Extra voor snelle leerlingen: laat Iolaos alleen antwoorden (σπεύδω).

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

Grieks in het Nederlands

Drie woorden uit deze les die je in het Nederlands terugvindt.

ὁ καρκίνος

krab, kreeft

carcinoom

πράττω

ik doe

praktijk, praktisch

καίω

ik verbrand

caustisch

Grieks in het Nederlands: carcinoom is een kwaadaardig gezwel; artsen vonden dat een tumor met zijn uitlopers op een krab leek (vandaar ook 'kanker', van het Latijnse cancer). Praktisch is 'wat je doet'. Caustisch betekent bijtend of brandend, zoals caustische soda (Grieks καυστικός, brandend, van καίω). Doorvraag: wat zou een praktijk dan letterlijk zijn? Image credit: LessonUp

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

T O E P A S S I N G

6

Herakles kan de hydra niet alleen verslaan. Wanneer vraag jij om hulp, en waarom is dat soms lastig?

Reflectie: er is geen goed of fout antwoord. Mogelijke punten: hulp vragen voelt als zwak zijn, je wilt het zelf kunnen, of je weet niet wie je kunt vragen. Koppel het aan de mythe: zelfs de sterkste held heeft Iolaos nodig. In tekst 4C blijkt dat Eurystheus die hulp niet accepteert.

L E S 4   ·   G E V A A R L I J K E O P D R A C H T E N

Pallas 1

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Helpers van de hydra en Herakles

2

Persoonsuitgangen herkennen

3

Infinitivus vertalen

4

Ik kan ze allemaal

Gebruik de uitslag om te kiezen wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Tekst 4C

Een onsterfelijke kop

Iolaos brandt de halzen dicht, maar één kop van de hydra is onsterfelijk. En telt deze opdracht eigenlijk wel?

G R A M M A T I C A

Samengestelde bijvoeglijke naamwoorden

Vooruitblik: 4C Een onsterfelijke kop. Laat de klas raden wat er gaat gebeuren. Image credit: Antonio del Pollaiuolo, CC0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp

Α

Klik hier

Image credit: LessonUp