Schooltaalwoorden en journaalwoorden

Woorden uit school en nieuws

1 / 35
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 35 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Woorden uit school en nieuws

null

Leerdoel

Ik kan de betekenis van schooltaalwoorden en journaalwoorden uitleggen en deze woorden in eenvoudige zinnen begrijpen en gebruiken.

This item has no instructions

Welke woorden ken je al uit school of nieuws?

Gebruik de inzendingen om samen te praten over bekende voorbeelden. Laat leerlingen woorden noemen die ze op school zien en woorden die ze in het nieuws horen.

Twee soorten woorden

In deze les leer je twee woordgroepen.


  • Schooltaalwoorden gebruik je vaak op school en in lesboeken.

  • Journaalwoorden hoor of lees je vaak in het nieuws.

  • Beide helpen je om teksten beter te begrijpen.

  • Je kunt ze ook zelf gebruiken in zinnen.

Benadruk dat het niet gaat om losse moeilijke woorden, maar om woorden die vaak terugkomen in school en maatschappij.

Wat zijn schooltaalwoorden?

Schooltaalwoorden zijn woorden die vaak voorkomen bij vakken, opdrachten en uitleg.


  • vaak in boeken en toetsen

  • handig bij lezen en schrijven

  • soms minder vaak in gewone gesprekken

Geef mondeling voorbeelden zoals: uitleggen, vergelijken, beschrijven, oorzaak. Houd het eenvoudig en herkenbaar.

Waar zie je schooltaalwoorden?

Je ziet schooltaalwoorden vaak in:


  • een opdracht in de les

  • een tekst in een schoolboek

  • uitleg van de docent

  • een toets of werkblad

  • een samenvatting

This item has no instructions

Voorbeelden van schooltaalwoorden

Voorbeelden zijn woorden als:


  • verklaren

  • vergelijken

  • samenvatten

  • beschrijven

  • oorzaak

  • gevolg


Deze woorden helpen je begrijpen wat je moet doen of wat een tekst bedoelt.

Koppel elk woord kort aan een simpele betekenis. Bijvoorbeeld: vergelijken = kijken wat hetzelfde en anders is.

Schooltaal in zinnen

Voorbeelden:


  • Vergelijk tekst A met tekst B.

  • De leerling kan het onderwerp beschrijven.

  • Wat is de oorzaak van het probleem?


Zo zie je hoe deze woorden in schoolzinnen staan.

Lees de zinnen rustig voor en wijs het schooltaalwoord aan. Laat horen dat de rest van de zin helpt om de betekenis te snappen.

Waar zie je vaak een schooltaalwoord?

A

in een lesboek

B

in een weerbericht

C

in een radiobericht

D

in een nieuwsapp

Controleert of leerlingen schooltaal koppelen aan schoolse contexten, niet aan nieuwsbronnen.

Vul de juiste schooltaalwoorden in

In de les moeten wij twee teksten vergelijken. Daarna kan de leerling het onderwerp beschrijven. De docent vraagt ook naar de oorzaak van het probleem.

vergelijken
beschrijven
oorzaak
minister
protest
verkiezing
gevolg

De zinnen komen dicht bij de voorbeelden op de slides over schooltaal in zinnen.

Wat zijn journaalwoorden?

Journaalwoorden zijn woorden die vaak voorkomen in nieuwsberichten.


  • in het journaal, de krant en online nieuws

  • vaak over land, politiek, weer of gebeurtenissen

  • belangrijk om nieuws beter te begrijpen

Leg uit dat 'journaalwoorden' niet alleen op tv zijn, maar ook in nieuwsapps, websites en kranten.

Waar hoor je journaalwoorden?

Je komt journaalwoorden vaak tegen in:


  • het tv-journaal

  • een nieuwswebsite

  • een krant

  • een nieuwsfilmpje

  • een radiobericht

This item has no instructions

Voorbeelden van journaalwoorden

Voorbeelden zijn woorden als:


  • minister

  • verkiezing

  • protest

  • slachtoffer

  • onderzoek

  • crisis


Deze woorden helpen je om het nieuws te volgen.

Houd de betekenis kort en concreet. Bijvoorbeeld: minister = iemand in de regering met een speciale taak.

Journaalwoorden in zinnen

Voorbeelden:


  • De minister geeft uitleg.

  • Er is een onderzoek gestart.

  • Mensen lopen mee in een protest.


Zo leer je woorden uit het nieuws in een zin kennen.

Benadruk dat de woorden vaak in serieuze berichten staan en dat de context helpt bij het begrijpen.

Welk woord past het best bij nieuws?

A

samenvatten

B

minister

C

beschrijven

D

vergelijken

De drie foute opties zijn schooltaalwoorden uit het eerdere blok.

Vul de juiste journaalwoorden in

In het nieuws geeft de minister uitleg. Daarna is een onderzoek gestart. Op straat lopen mensen mee in een protest.

minister
onderzoek
protest
oorzaak
samenvatten
docent
vergelijken

Controleert herkenning van journaalwoorden in eenvoudige zinnen.

Herkennen in een korte tekst

Je kunt woorden leren door op de zin eromheen te letten.


  • Kijk waar het woord staat.

  • Lees de hele zin.

  • Let op woorden die je al kent.

  • Zoek uit of het past bij school of nieuws.

  • Denk na over de betekenis.

Gebruik bij uitleg een kort voorbeeld uit een bekende context: opdracht in de klas of een simpel nieuwsbericht.

Let op de context

De context helpt je om een woord te begrijpen.


Voorbeeld:

De docent vraagt de leerlingen om de tekst samen te vatten.


Door de woorden docent, leerlingen en tekst snap je dat samenvatten een schooltaalwoord is.

Leg uit dat context de woorden vóór en na het moeilijke woord zijn. Dat is vaak genoeg om een eerste betekenis te raden.

Nog een voorbeeld met context

Voorbeeld:

Na het protest begon de gemeente een onderzoek.


Door de woorden protest en gemeente zie je dat dit past bij nieuws. Onderzoek is hier een journaalwoord.

Maak duidelijk dat sommige woorden ook buiten het nieuws kunnen voorkomen, maar hier door de zin een nieuwsbetekenis krijgen.

Schooltaal of journaaltaal?

  • vaak in lesboeken

  • vaak in opdrachten

  • helpen bij leren en uitleg

  • voorbeeld: vergelijken

Schooltaalwoorden

  • vaak in nieuwsberichten

  • vaak over gebeurtenissen

  • helpen bij nieuws begrijpen

  • voorbeeld: verkiezing

Journaalwoorden

Benadruk het verschil in situatie: schooltaal hoort vaak bij leren, journaaltaal bij nieuws volgen.

Soms lijken woorden op elkaar

Sommige woorden kun je op meer plaatsen zien.


  • onderzoek kan in school en in nieuws staan

  • de zin eromheen bepaalt vaak de betekenis

  • kijk dus altijd naar de context

  • vraag jezelf af: gaat dit over les of over nieuws?

Dit voorkomt zwart-wit denken. Het belangrijkste doel is herkennen met hulp van context, niet perfect indelen zonder zin.

Waardoor snap je of een woord bij school of nieuws past?

A

door de context

B

door de kleur

C

door de lengte

D

door de letters

Sluit aan op de slides over context en het verschil tussen schooltaal en journaaltaal.

Kijk naar de zin en de context

De docent vraagt de leerlingen om de tekst samen te vatten. Dat is een schooltaalwoord. Na het protest begon de gemeente een onderzoek. Dat past hier bij nieuws.

samen te vatten
schooltaalwoord
onderzoek
minister
verkiezing
beschrijven
journaalwoord

Let op: bij blank 2 moet precies 'schooltaalwoord' staan; de laatste zin helpt leerlingen zien dat context het verschil maakt.

Wat helpt jou het meest om een woord te snappen?

1

de hele zin

2

een voorbeeldzin

3

het onderwerp

4

een uitleg

This item has no instructions

Woorden zelf gebruiken

Je gebruikt een woord goed als het past in de zin.


  • kies een woord met de juiste betekenis

  • let op het onderwerp van de zin

  • gebruik het woord in een eenvoudige, duidelijke zin

Benadruk dat korte, correcte zinnen beter zijn dan lange moeilijke zinnen.

Voorbeelden in alledaagse taal

Eenvoudige zinnen:


  • Mijn broer keek naar de verkiezing op tv.

  • In het nieuws was een groot protest.

  • De juf vroeg mij de tekst te beschrijven.

  • Wij moesten twee foto's vergelijken.

Wijs aan dat schooltaalwoorden en journaalwoorden ook in eenvoudige zinnen passen.

Voorbeelden in schooltaal

Eenvoudige schoolzinnen:


  • De oorzaak staat in alinea 2.

  • Kun je de tekst kort samenvatten?

  • De docent wil het verschil verklaren.

  • In de les bespreken we het onderzoek.

Laat zien dat woorden pas echt geleerd zijn als leerlingen ze in een nieuwe, maar logische zin begrijpen.

Waarom deze woorden handig zijn

Als je deze woorden kent, dan kun je:


  • opdrachten beter begrijpen

  • leesteksten sneller volgen

  • nieuws beter snappen

  • duidelijker praten en schrijven

  • meer woorden herkennen

Verbind dit met nut voor dagelijks schoolwerk en burgerschap: begrijpen wat je leest en hoort.

Welke zin gebruikt het woord goed?

A

Wij moesten twee foto's vergelijken.

B

De vergelijken liep op straat.

C

Mijn tas is een vergelijken.

D

Ik drink een vergelijken.

Toetst of leerlingen zien hoe een woord passend in een eenvoudige zin staat.

Gebruik woorden in zinnen

Mijn broer keek naar de verkiezing op tv. De juf vroeg mij de tekst te beschrijven. In de les bespreken we de oorzaak van het probleem.

verkiezing
beschrijven
oorzaak
minister
protest
samenvatten
slachtoffer

Combineert journaalwoorden en schooltaalwoorden in nieuwe maar eenvoudige zinnen uit het laatste blok.

Welk woord uit deze les onthoud jij het best?

Laat leerlingen één concreet woord noemen, bijvoorbeeld vergelijken, minister, oorzaak of protest, en kort zeggen wat het betekent of waar het bij hoort.

Wat hielp jou vandaag het meest bij het leren?

Mogelijke antwoorden: voorbeeldzinnen, uitleg, context in de zin, verschil tussen school en nieuws, samen oefenen.

Begrippenlijst

schooltaalwoord - woord dat vaak voorkomt op school, in lessen en in opdrachten

journaalwoord - woord dat vaak voorkomt in het nieuws

context - de woorden en zinnen om een woord heen

verklaren - duidelijk maken hoe iets zit

vergelijken - kijken naar overeenkomsten en verschillen

samenvatten - kort vertellen wat het belangrijkste is

beschrijven - met woorden vertellen hoe iets is

This item has no instructions

Begrippenlijst

oorzaak - waardoor iets gebeurt

gevolg - wat er daarna gebeurt

minister - iemand in de regering met een taak

verkiezing - moment waarop mensen stemmen

protest - actie van mensen die laten zien dat ze het niet eens zijn

slachtoffer - iemand die schade of verdriet heeft door een gebeurtenis

crisis - een moeilijke, ernstige situatie

This item has no instructions

Begrippenlijst

onderzoek - het zoeken naar informatie om iets goed te begrijpen

gemeente - bestuur van een stad of dorp

docent - leraar of lerares

alinea - stukje tekst met zinnen die bij elkaar horen

This item has no instructions