Verbanden in een tekst (Nederlands vwo), les 3: Terugblik quiz

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Terugblik met tien vragen en twee korte leesteksten over verwijzingen, signaalwoorden, ketens en impliciete verbanden. Geschikt als afsluiting of herhaling.

Een lezer met een krant aan zee, Tarquinia Lido (Italië), 2007

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · VERBANDEN

Quiz

Terugblik: Verbanden in een tekst

Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: Roberto Ferrari / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · VERBANDEN

Tekst 7: De kracht van de uitzondering

(1) In het debat over thuiswerken wordt vaak gewezen op de uitzondering: de collega die thuis meer gedaan krijgt dan op kantoor. Zo'n anekdote overtuigt, maar ze bewijst weinig. Een uitzondering toont immers dat iets kan, niet dat het meestal zo is.

(2) Wie het gesprek wil verdiepen, kan beter vragen onder welke omstandigheden thuiswerken werkt. Daarvoor is nodig dat we de verschillen tussen functies serieus nemen. Een programmeur heeft andere behoeften dan een baliemedewerker; algemene stellingen over 'de werknemer' helpen dus niemand verder.

Eigen tekst voor Examenstof

Korte bron bij vijf quizvragen. Verzonnen tekst.

Waar slaat "Zo'n anekdote" op?

Zo'n anekdote overtuigt, maar ze bewijst weinig.

A

Elk verhaal over kantoorwerk

B

Het debat over thuiswerken zelf

C

Het voorbeeld van de productieve thuiswerker

D

De algemene stelling over werknemers

De zin ervoor noemt de collega die thuis meer gedaan krijgt: dat is de anekdote. Verwachte fout: het hele debat, omdat dat ook in de eerste zin staat.

Welke functie heeft deze zin in alinea 1?

Een uitzondering toont immers dat iets kan, niet dat het meestal zo is.

A

Hij onderbouwt dat de anekdote weinig bewijst

B

Hij geeft een voorbeeld van een anekdote

C

Hij vat het debat samen

D

Hij noemt een voorwaarde voor bewijs

"Immers" kondigt een onderbouwing aan van de zin ervoor ("ze bewijst weinig"). Verwachte fout: voorbeeld, omdat de zin over een uitzondering gaat.

Waarom helpen algemene stellingen niet?

Modelantwoord: omdat de behoeften per functie verschillen (1 punt), bijvoorbeeld programmeur en baliemedewerker (geen extra punt). Verwachte fout: alleen het voorbeeld noemen zonder de reden.

Vul de signaalwoorden in

Het budget is beperkt. Desondanks kiest de school voor nieuwe laptops, want de oude zijn verouderd.

Desondanks

want

Daardoor

Zodat

Desondanks drukt een tegenstelling uit (beperkt budget, toch kopen), want geeft de reden. Verwachte fout: "Daardoor", dat een gevolg zou aanduiden.

Zet de keten op volgorde

1

De school besluit het verbod te houden

2

De resultaten verbeteren

3

Een school verbiedt telefoons in de les

4

Leerlingen letten beter op

Elke stap is het gevolg van de vorige: verbod, meer aandacht, betere resultaten, besluit om het verbod te houden.

Welke twee verbanden zitten er in deze zinnen?

Het ministerie schrapt de subsidie. De schouwburg moet dus sluiten, tenzij er sponsors komen.

A

doel en middel

B

gevolg en voorwaarde

C

tegenstelling en opsomming

D

toelichting en vergelijking

"Dus" geeft een gevolg aan (de schouwburg moet sluiten), "tenzij" een voorwaarde. Verwachte fout: doel en middel, omdat sponsors een oplossing lijken.

Welke bewering over een verwijswoord klopt?

A

Het slaat altijd op het woord ervoor

B

Het verwijst nooit naar iets later in de tekst

C

Het geeft altijd een oorzaak aan

D

Het kan op een hele zin of alinea slaan

Verwijswoorden slaan ook op een hele zin of gedachtegang, en kunnen vooruit wijzen (bijvoorbeeld "Dit wil ik zeggen: ..."). Alleen de eerste bewering klopt.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · VERBANDEN

Tekst 8: Een lange vergadering

(1) De vergadering van de ouderraad duurde vorige week bijna drie uur. Er werd geen enkel besluit genomen. Dat kwam niet doordat de onderwerpen ingewikkeld waren, maar doordat niemand durfde te stemmen uit angst een ander tegen de haren in te strijken.

(2) Een voorzitter die dat wil doorbreken, kan beter beginnen met de vraag wat er moet worden besloten. Door vooraf het doel te noemen, voorkomt hij eindeloos heen en weer praten. Pas daarna is er ruimte voor meningen.

Eigen tekst voor Examenstof

Korte bron bij drie quizvragen. Verzonnen tekst.

Waar slaat "Dat" op?

Dat kwam niet doordat de onderwerpen ingewikkeld waren, maar doordat niemand durfde te stemmen.

A

Dat er geen besluit werd genomen

B

Dat de onderwerpen ingewikkeld waren

C

Dat de voorzitter niet voorbereid was

D

Dat de ouders hun mening achterhielden

De zin ervoor stelt vast dat er geen besluit werd genomen. De rest van de zin geeft de reden. Verwachte fout: de lange duur van de vergadering.

Welke relatie heeft alinea 2 met alinea 1?

Een voorzitter die dat wil doorbreken, kan beter beginnen met de vraag wat er moet worden besloten.

A

Ze geeft een tegenargument

B

Ze herhaalt het probleem

C

Ze noemt een oplossing voor het probleem

D

Ze geeft een voorbeeld van het probleem

Alinea 1 beschrijft het probleem (geen besluit), alinea 2 stelt een aanpak voor. Verwachte fout: voorbeeld, omdat beide alinea's over dezelfde vergadering gaan.

Welk deel is hier het middel?

Door vooraf het doel te noemen, voorkomt hij eindeloos heen en weer praten.

A

Eindeloos heen en weer praten voorkomen

B

Een voorzitter zijn

C

Vooraf het doel noemen

D

Het overleg beginnen

Het doel is eindeloos praten voorkomen, het middel is vooraf het doel noemen. Verwachte fout: het doel als middel kiezen.

Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?

1

Heel zeker

2

Redelijk zeker

3

Niet zo zeker

4

Helemaal niet zeker

Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.

EXAMENSTOF NEDERLANDS · LEESVAARDIGHEID · VERBANDEN

Goed gedaan!

Je kunt nu ook impliciete verbanden in een tekst herkennen. Zet bij elke leesvraag eerst zelf een signaalwoord tussen de delen.