5.5
Hoek berekenen met goniometrie
Hoofdstuk 5 Goniometrie
3
vmbo-kgt
5.5
Hoek berekenen met goniometrie
Hoofdstuk 5 Goniometrie
3
vmbo-kgt
Les bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, 13e editie, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.5 Hoek berekenen met goniometrie. Klassikale instructie en herhaling bij de theorie uit het boek, met daarna begeleid werken in het boek. Ongeveer 45 minuten. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Leerdoelen
Je kunt met SOS CAS TOA kiezen tussen sinus, cosinus en tangens.
Je kunt zo een hoek berekenen, ook in een situatie uit het dagelijks leven.
Je kunt een hoek noemen met drie hoofdletters.
Leerdoelen: het boek heeft hier twee leerdoelen, een hoek berekenen met sinus, cosinus of tangens en de drieletternotatie. Het eerste is opgesplitst in kiezen en toepassen, want kiezen is de nieuwe stap van deze les. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Voorkennis
Tangens
Welke verhouding hoort bij tan ∠A?
overstaande : schuine zijde
aanliggende : schuine zijde
overstaande : aanliggende
aanliggende : overstaande
Voorkennis uit 5.4: TOA, tangens is overstaand gedeeld door aanliggend. De eerste twee opties zijn sinus en cosinus. De laatste is omgedraaid: dan vind je de andere scherpe hoek. Laat leerlingen de drie verhoudingen hardop opzeggen.
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Theorie E Kiezen: sinus, cosinus of tangens
Ken je twee zijden van een rechthoekige driehoek? Dan reken je elke scherpe hoek uit.
Kijk vanuit de hoek welke twee zijden je weet. Die bepalen de keuze.
SOS: sin = overstaande : schuine
CAS: cos = aanliggende : schuine
TOA: tan = overstaande : aanliggende
Vertel: goniometrie betekent hoekmeting; gonio is Grieks voor hoek. Sinus, cosinus en tangens heten goniometrische verhoudingen. Het ezelsbruggetje SOS CAS TOA vat alles samen. Laat leerlingen het op hun kladblaadje schrijven, dan hebben ze het bij elke opgave.
Werkwijze: zet bij de twee bekende zijden een O, A of S, gezien vanuit de hoek die je zoekt. De twee letters wijzen het ezelsbruggetje aan. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Theorie E
Welke twee zijden weet je?
Zet bij elke bekende zijde O, A of S, gezien vanuit de hoek die je zoekt.
O en S
SOS
Gebruik sin⁻¹.
A en S
CAS
Gebruik cos⁻¹.
O en A
TOA
Gebruik tan⁻¹.
Laat bij elke kaart een leerling een voorbeeld noemen. Wijs erop dat de derde zijde er niet toe doet: die heb je niet nodig, ook als hij in de tekening staat.
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Voorbeeld Kiezen en berekenen
Opgave
In driehoek ABC is ∠A recht, AB = 3,40 m en BC = 5,20 m. Bereken ∠B.
Aanpak
Vanuit ∠B: AB is A (aanliggend), BC is S (schuin).
A en S: CAS, dus de cosinus.
Uitwerking
cos ∠B = 3,40 : 5,20
cos⁻¹(3,40 : 5,20) = 49,16...
∠B = 49°
Laat leerlingen de letters A en S bij de zijden zetten voordat ze kiezen. Doorvraag: welke verhouding gebruik je voor ∠C met dezelfde twee zijden? (vanuit C is AB overstaand: SOS) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Opgave
Ladder tegen een muur
Je weet de lengte van de ladder en de afstand tot de muur. Wat gebruik je voor de hoek met de grond?
de sinus
de cosinus
de tangens
geen van de drie
Uitwerking: vanuit de hoek bij de grond is de ladder schuin (S) en de afstand tot de muur aanliggend (A). A en S: CAS. De sinus zou de hoogte op de muur nodig hebben, de tangens ook. De hoek zelf berekenen leerlingen in opgave 37, met de maten van deze tekening. Doorvraag: welke verhouding kies je als je de hoogte op de muur en de lengte van de ladder weet? (de sinus) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Voorbeeld De zonnehoek
Opgave
Een paal van 2,40 m hoog geeft een schaduw van 1,50 m. Bereken de hoek die de zonnestralen met de grond maken.
Aanpak
De paal en de schaduw zijn de rechthoekszijden.
Vanuit de hoek op de grond: paal O, schaduw A, dus TOA.
Uitwerking
tan ∠ = 2,40 : 1,50 = 1,6
tan⁻¹(1,6) = 57,99...
De zonnehoek is 58°.
De hoek ligt aan het eind van de schaduw, op de grond. Laat leerlingen dat in de schets aanwijzen. Doorvraag: wordt de schaduw langer of korter als de zon hoger staat? (korter)
Welke verhouding kies je? Vul in.
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Opgave
Je weet de overstaande en de schuine zijde: sinus
Je weet de aanliggende en de schuine zijde: cosinus
Je weet de twee rechthoekszijden: tangens
Afleider: met Pythagoras bereken je een zijde, geen hoek. Laat leerlingen bij de derde regel uitleggen waarom de twee rechthoekszijden overstaand en aanliggend zijn.
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Opgave
Driehoek DEF
∠F is recht, DF = 11 cm en DE = 38 cm. Kies sin, cos of tan en bereken ∠D.
17°
16°
107°
73°
Uitwerking: vanuit ∠D is DF = 11 cm aanliggend en DE = 38 cm schuin: CAS. cos ∠D = 11 : 38, dus ∠D = 73,17... = 73°. 17° krijg je met sin⁻¹: dat is ∠E. 16° komt van tan⁻¹, maar 38 cm is geen rechthoekszijde. 107° is 180 − 73. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Theorie F Hoeken noemen met drie letters
Bij D zitten twee hoeken, D1 en D2. Samen heten ze ∠ADC.
Lees de letters als een route: A, dan D, dan C.
De middelste letter is het hoekpunt.
∠ADC = ∠D1 + ∠D2
Middelste letter = het hoekpunt
Vertel: als er bij één punt meer hoeken zitten, is ∠D niet duidelijk. Met drie letters zeg je precies welke hoek je bedoelt: de eerste en de laatste letter liggen op de twee benen. ∠ADB is dus alleen ∠D1. Het mag ook andersom: ∠CDA is dezelfde hoek als ∠ADC.
Vraag: hoe noem je ∠D2 met drie letters? (∠BDC of ∠CDB) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Opgave
Drieletternotatie
Hoe schrijf je ∠N2 met drie letters?
∠KNL
∠MNK
∠NKL
∠MKN
Uitwerking: ∠N2 ligt tussen NK en NL, met N als hoekpunt. Dus ∠KNL (of ∠LNK). ∠MNK is ∠N1. Bij ∠NKL en ∠MKN staat K in het midden: dat zijn hoeken bij K. Doorvraag: welke hoek is ∠NKL? (∠K2) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Opgave
Schrijf ∠S2 met drie letters. Typ alleen de letters.
Uitwerking: ∠S2 ligt tussen SR en SQ, met S in het midden: ∠RSQ of ∠QSR. Wie PSR schrijft, heeft ∠S1. Doorvraag: welke hoek is ∠PRQ? (∠R1 en ∠R2 samen, de hele hoek bij R) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Denkvraag
Rechthoek met diagonaal
Rechthoek ABCD: AB = 75 cm, BC = 40 cm, AC is een diagonaal. Bereken ∠CAD op hele graden.
28°
118°
62°
152°
Uitwerking: eerst ∠BAC in driehoek ABC: BC = 40 cm overstaand, AB = 75 cm aanliggend, dus tan ∠BAC = 40 : 75 en ∠BAC = 28,07...°. De hoek bij A van de rechthoek is 90°, dus ∠CAD = 90 − 28,07... = 62°. 28° is ∠BAC: kijk naar de middelste letter en de benen. 118° en 152° gebruiken 180° in plaats van 90°. Snelle leerlingen: welke hoek is even groot als ∠CAD? (∠ACB) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Aan de slag
Aan de slag in je boek
Oefenen
Maak O29, de testopgave en opgave 30 tot en met 37.
Leerdoelen checken
Maak A38 en na theorie F opgave 41 tot en met A44.
Lastig?
Theorie E en L5, of theorie F en L6.
Klaar?
Maak opgave 39, 40, 45 en 46.
minute
second
15 minuten
Bladzijde 248
tot en met 255
Begeleid werken: deze paragraaf heeft twee leerdoelencheck-opgaven, A38 voor het kiezen en berekenen en A44 voor de drieletternotatie. Bij opgave 30 tot en met 33 schrijven leerlingen eerst op welke verhouding ze kiezen: laat ze de letters O, A en S bij de zijden zetten. Opgave 40 over rolstoelhellingen past bij de oprit uit 5.4.
Antwoorden uit het antwoordenboek: opgave A38: a ∠C = 31° b ∠P = 36° c ∠K = 63°; opgave A44: a ∠KLN (of ∠NLK ) b ∠N2 c ∠L2; opgave 41: a ∠CAD b ∠ABC (of ∠CBA of ∠ABD of ∠DBA); opgave L5: a ∠B = 24° b ∠K = 37° c ∠R = 34°; opgave L6: a ∠ACD (of ∠DCA) b ∠D2 c ∠C2.
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Leerdoelencheck
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Kiezen met SOS CAS TOA
Hoek in een situatie
Drieletternotatie
Ik kan ze allemaal
Gebruik de uitslag om te kiezen wat je herhaalt. In het boek hoort bij elk leerdoel een opgave L; wie een doel nog lastig vindt, bestudeert de theorie nog eens en maakt die opgave.
5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Volgende les
Volgende les: 5.6 Hoeken berekenen in ruimtefiguren
In een kubus of balk zitten ook rechthoekige driehoeken.
Je ziet ze alleen niet meteen.
Volgende les zoek je de driehoek en bereken je de hoek.
Vooruitblik: 5.6 is voor de gemengde en theoretische leerweg. Daar gebruik je alles uit dit hoofdstuk en de drieletternotatie in ruimtefiguren. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.5
Hoek berekenen met goniometrie
Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff