5.4
Hoek berekenen met tangens
Hoofdstuk 5 Goniometrie
3
vmbo-kgt
5.4
Hoek berekenen met tangens
Hoofdstuk 5 Goniometrie
3
vmbo-kgt
Les bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, 13e editie, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.4 Hoek berekenen met tangens. Klassikale instructie en herhaling bij de theorie uit het boek, met daarna begeleid werken in het boek. Ongeveer 45 minuten. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.4 Hoek berekenen met tangens
Leerdoelen
Je kunt de tangens van een hoek opschrijven als een deling van twee rechthoekszijden.
Je kunt met tan⁻¹ een hoek berekenen en afronden op hele graden.
Je kunt met de tangens een hellingshoek berekenen, zoals van een dak.
Leerdoelen: het boek heeft één leerdoel, een hoek berekenen met de tangens. Hier is het opgeknipt in de verhouding, de rekenmachine en de hellingshoek, die in examenopgaven vaak terugkomt. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.4 Hoek berekenen met tangens
Voorkennis
Cosinus
In driehoek ABC is ∠C recht. Welke twee zijden gebruik je voor cos ∠A?
BC en AB
AC en BC
Alleen AB
AC en AB
Voorkennis uit 5.3: cosinus is aanliggend gedeeld door schuin. AC zit aan ∠A, AB is schuin. BC en AB hoort bij de sinus. AC en BC zijn de twee rechthoekszijden: daarvoor is vandaag de tangens.
5.4 Hoek berekenen met tangens
Startvraag
Zonder schuine zijde
Van een rechthoekige driehoek weet je alleen de twee rechthoekszijden. Kun je een hoek berekenen met sinus of cosinus?
Nee, je mist de schuine zijde
Ja, alleen met de sinus
Ja, alleen met de cosinus
Ja, met allebei
Startvraag: sinus en cosinus hebben allebei de schuine zijde nodig. Bij een helling weet je vaak juist de hoogte en de afstand over de grond. Daarvoor is de tangens. Slimme leerlingen zeggen misschien: eerst de schuine zijde met Pythagoras. Dat kan, maar met de tangens gaat het in één keer.
5.4 Hoek berekenen met tangens
Theorie D Tangens
De tangens van een hoek is de overstaande rechthoekszijde gedeeld door de aanliggende rechthoekszijde.
De schuine zijde heb je dus niet nodig.
In driehoek ABC is tan ∠A = 7 : 24.
tan ∠ = overstaande : aanliggende
TOA: Tangens = Overstaande : Aanliggende
Vertel: in driehoek ABC is ∠B recht. BC ligt tegenover ∠A en AB zit eraan vast. tan ∠A = 7 : 24, en met tan⁻¹ vind je ∠A = 16,26... = 16°. TOA: Tangens, Overstaande, Aanliggende.
Vraag: wat is tan ∠C? (24 : 7) Laat zien dat de tangens groter dan 1 kan zijn, anders dan sinus en cosinus. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.4 Hoek berekenen met tangens
Theorie D
tan⁻¹ op je rekenmachine
Net als bij sinus en cosinus reken je terug van de deling naar de hoek.
tan⁻¹ vinden
tan⁻¹ staat boven tan. Druk eerst op SHIFT of 2nd.
Deling intikken
Tik in: tan⁻¹(7 : 24). Of gebruik de breuktoets.
Afronden
Je krijgt 16,26...
Dus ∠A = 16°.
Laat iedereen het meedoen. Wie een vreemd getal krijgt, kijkt of de rekenmachine op graden staat. Vraag: wat gebeurt er als je per ongeluk tan⁻¹(24 : 7) tikt? (74°, de andere hoek)
5.4 Hoek berekenen met tangens
Voorbeeld Hoek berekenen met tangens
Opgave
In driehoek ABC is ∠A recht, CA = 8 cm en AB = 5 cm. Bereken ∠C.
Aanpak
AB ligt tegenover ∠C, CA zit eraan vast: TOA.
Schrijf tan ∠C op en gebruik tan⁻¹.
Uitwerking
tan ∠C = 5 : 8
tan⁻¹(5 : 8) = 32,00...
∠C = 32°
Laat leerlingen eerst kijken of de schuine zijde gegeven is. Is die er niet, dan is het altijd de tangens. Doorvraag: hoe groot is ∠B? (58°) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.4 Hoek berekenen met tangens
Opgave
Driehoek DEF
∠E is recht, EF = 3,6 m en ED = 4,5 m. Bereken ∠D. Rond af op hele graden.
51°
53°
39°
37°
Uitwerking: EF = 3,6 m ligt tegenover ∠D, ED = 4,5 m zit eraan vast. tan ∠D = 3,6 : 4,5, dus ∠D = 38,66... = 39°. 51° is ∠F. 53° en 37° krijg je met sin⁻¹ en cos⁻¹, maar die horen bij een schuine zijde en die is niet gegeven. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.4 Hoek berekenen met tangens
Voorbeeld Een oprit voor een rolstoel
Opgave
Een oprit gaat over 5 m langs de grond 40 cm omhoog. Bereken de hellingshoek van de oprit.
Aanpak
Maak de eenheden gelijk: 40 cm = 0,40 m.
Hoogte en afstand zijn rechthoekszijden: TOA.
Uitwerking
tan ∠ = 0,40 : 5 = 0,08
tan⁻¹(0,08) = 4,57...
De hellingshoek is 5°.
Let op de eenheden: wie 40 : 5 intikt, krijgt 83°, een muur in plaats van een oprit. Vraag dan: kan dat kloppen? Een hellingshoek voor rolstoelen mag hooguit ongeveer 6° zijn, dus deze oprit voldoet.
Van driehoek PQR is ∠R = 90°, PR = 5 cm en QR = 12 cm. Vul in.
5.4 Hoek berekenen met tangens
Opgave
tan ∠Q = 5 : 12
∠Q = 23°
∠P = 67°
Uitwerking: PR ligt tegenover ∠Q, QR zit eraan vast. tan⁻¹(5 : 12) = 22,6... = 23°, en ∠P = 180 − 90 − 23 = 67°. Afleiders: 13 is de schuine zijde, die je hier niet nodig hebt. 25 krijg je met sin⁻¹. 22 is afgekapt in plaats van afgerond.
5.4 Hoek berekenen met tangens
Opgave
∠E recht, DE = 60 cm, EF = 18 cm. Bereken ∠F op hele graden.
Uitwerking: DE = 60 cm ligt tegenover ∠F, FE = 18 cm zit eraan vast. tan ∠F = 60 : 18, dus ∠F = 73,3... = 73°. Wie 17° heeft, deelde andersom en vond ∠D. Doorvraag: past 73° bij de tekening? (ja, de hoek bij F is groot) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.4 Hoek berekenen met tangens
Opgave
Zet de hellingen van minst steil naar steilst.
Uitwerking: tan⁻¹(1 : 10) = 6°, tan⁻¹(2 : 8) = 14°, tan⁻¹(3 : 6) = 27°. Je kunt het ook zonder rekenmachine zien: hoe groter de deling, hoe steiler. Snelle leerlingen: hoeveel meter omhoog over 10 m geeft een hoek van 45°? (10 m)
5.4 Hoek berekenen met tangens
Denkvraag
Dakhelling
Het dak is symmetrisch en van A tot C 6,00 m breed. De nok D ligt 2,20 m boven B. Bereken de hellingshoek ∠C.
20°
36°
54°
22°
Uitwerking: B ligt in het midden, dus BC = 6,00 : 2 = 3,00 m. tan ∠C = 2,20 : 3,00, dus ∠C = 36,25... = 36°. 20° krijg je met de hele breedte van 6 m: de bekende denkfout. 54° is ∠D1 of ∠D2, de hoek bovenin. 22° komt van sin⁻¹(2,20 : 6,00), maar 6 m is geen schuine zijde. Zonnepanelen leveren het meest op bij een hellingshoek van ongeveer 36°, zie ook opgave 28: dit dak is daar geschikt voor. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.4 Hoek berekenen met tangens
Aan de slag
Aan de slag in je boek
Oefenen
Maak O22, de testopgave en opgave 23 tot en met 25.
Leerdoel checken
Maak opgave A26.
A26 lastig?
Lees theorie D nog eens en maak opgave L4.
Klaar?
Maak opgave 27 en 28.
m
s
15 minuten
Bladzijde 244
tot en met 247
Begeleid werken: bij opgave 25 staan de driehoeken in verschillende standen en eenheden. Wie A26 foutloos maakt, beheerst het leerdoel. Opgave 28 gaat over daken en zonnepanelen, net als de denkvraag: let op de halve breedte.
Antwoorden uit het antwoordenboek: opgave A26: ∠R = 56°; opgave L4: ∠A = 53°.
5.4 Hoek berekenen met tangens
Leerdoelencheck
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Tangens opschrijven
Hoek met tan⁻¹
Hellingshoek berekenen
Ik kan ze allemaal
Gebruik de uitslag om te kiezen wat je herhaalt. In het boek hoort bij elk leerdoel een opgave L; wie een doel nog lastig vindt, bestudeert de theorie nog eens en maakt die opgave.
5.4 Hoek berekenen met tangens
Volgende les
Volgende les: 5.5 Hoek berekenen met goniometrie
Je kent nu sinus, cosinus en tangens.
Maar welke kies je bij een opgave?
Volgende les leer je kiezen met SOS CAS TOA.
Vooruitblik: in 5.5 staan de drie verhoudingen door elkaar en moet je zelf kiezen. Ook leer je hoeken te noemen met drie letters. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.4
Hoek berekenen met tangens
Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff