Herhalen thema 10/ 11 BS 1 tot en met BS 5

• Biologie
• Middelbare school
• vmbo lwoo, k
• Leerjaar 4

Gelukkig nieuwjaar!

Vooraankondiging:

Week SE2 19 t/m 23 jan. 2026

Tentamen 2 biologie

Thema's Kader: 1, 2, 4, 6, 8, 9, 10, 11

Thema's Basis: 1, 2, 3, 5, 7, 8, 9, 10

Thema 10/11: voeding & vertering

BS 1 Stofwisseling

In alle cellen van organismen vindt stofwisseling 

(scheikundige reacties) plaats. Dit betekent dat in de cel stoffen worden omgezet naar andere stoffen

bv: fotosynthese en verbranding

Door: Speciale eiwitten, die we enzymen noemen.

Water + CO2 + Licht --> zuurstof + glucose

Glucose + zuurstof --> Energie + CO2 + water

Dit enzym werkt als een schaar: afbreken.

Dit enzym werkt als lijm: opbouwen.

Enzymen zijn specifiek: 1 enzym versnelt 1 reactie.

Je hebt in een cel verschillende enzymen.

Werking van een enzym:

Enzymen worden zelf niet gebruikt.

Voedsel conserveren door:

Manieren om te conserveren:

1. Invriezen / Koelkast
2. Pasteuriseren
3. Steriliseren
4. Drogen
5. Luchtdicht verpakken
6. Conserveringsmiddelen toevoegen

BS 2 6 groepen voedingsstoffen en 4 functies:

Functies van de voedingsstoffen:

1. Bouwstoffen

2. Reservestoffen

3. Brandstoffen

4. Beschermende stoffen

Wat heeft welke functie?

Eiwitten: bouwstof, soms als brandstof. Denk aan cellen, cytoplasma, DNA, hormonen enzymen.

Koolhydraten: brandstof en reservestof (bijv. suiker, glucose, zetmeel en cellulose).

Vetten: brandstof, die kan worden opgeslagen als reservestof en bouwstof.

Water: bouwstof.

Mineralen: bouwstof en beschermende stof (bv. calcium, ijzer en fluoride).

Vitaminen: beschermende stof; worden aangeduid met een letter/nummer. (bijv. vitamine B12).

BS 3

Adviezen van het Voedingscentrum voor een gezonde leefstijl:

– Eet gezond.

– Blijf op gezond gewicht.

– Beweeg regelmatig.

– Rook niet.

– Ontspan voldoende.

Grondstofwisseling

= de stofwisseling van het lichaam in rust

Grondstofwisseling is afhankelijk van:

• Geslacht
  
• Leeftijd
  
• Lengte
• Temperatuur van de omgeving

= De hoeveelheid energie die je lichaam in rust verbruikt.

Adviezen voor gezonde voeding

1. Eet gevarieerd
   
2. Eet niet te veel en beweeg
   
3. Eet minder verzadigd vet
   
4. Eet veel groente en fruit en brood
   
5. Ga veilig om met voedsel
   

Obesitas

overvoeding

overgewicht

Gevolgen van ernstig

Ondergewicht

vermageren

ondervoeding

Een eetstoornis 

• Een eetstoornis is een psychische aandoening, je kiest hier niet zelf voor.
  
• Mensen met een eetstoornis hebben een verstoord eetgedrag.
• Hierdoor krijgen ze of te weinig of te veel voedingsstoffen binnen

Eetstoornissen

• Anorexia nervosa

• Boulimia nervosa

• Eetbuistoornis (binge eating disorder)

BS 4 Vertering

= het afbreken van voedingsstoffen die niet door de darmwand heen kunnen --> tot stoffen die wel door de darmwand heen kunnen.

Kan niet door darmwand

Kan wel door darmwand

Stoffen die verteerd moeten worden:

• Eiwitten
• Koolhydraten
• Vetten

Wel klein genoeg om opgenomen te worden in het bloed:

Glucose, mineralen, vitaminen, water

Zijn te groot om meteen opgenomen te worden in het bloed!

Verteringssappen

• Vertering vindt plaats m.b.v. verteringssappen.
  
• Deze worden gemaakt door verteringsklieren:

1. speekselklieren (vertering start van koolhydraten-zetmeel)
2. maagsapklieren
   
3. lever
   
4. alvleesklier
   
5. darmsapklieren (in dunne darm)

Komt voedsel binnen

Maken speeksel + enzym amylase

Mengt speeksel met voedsel

Verbinding tussen mond en maag

Slaat gal op

Maakt gal

Maakt maagsap (erg zuur)

Maakt alvleessap

Hier komen gal en alvleessap bij voedsel

Darmsap bij voedsel en wordt voedsel opgenomen in bloed

Neemt water op uit voedselbrij

Einde van dikke darm: poep van onverteerde resten

Afsluiting van dikke darm

Darmperistaltiek

• Het afwisselend samentrekken en ontspannen van kringspieren en lengtespieren in de wand van het (hele) darmkanaal.

• Functies: verplaatsen, kneden en vermengen met verteringssappen.

• Voedingsvezels in plantaardige voedingsmiddelen prikkelen vooral de spieren van je dikke darm en zo verloopt je stoelgang goed.

Aan het werk:

Ga naar biologiepagina.nl- VMBO4-voeding en vertering-oefenen. Maak de volgende 

oefeningen (*en maak screenshot): 

1 *functies van voedingsstoffen

2 oefenen spijsverteringsorganen

3 *oefenen verteringssappen

4 oefening schijf van vijf

Muizenpracticum

Voor de liefhebbers, demo en/of zelf doen

Organen van dode muis bekijken- kun je tegen bloed?

Rest gaat voorbereiden op toets

Opdrachten thema 10/ 1 1 gemaakt?

Basis: thema 10:

BS 1: 1, 2, 3, 4, 5

BS 2: 1, 2, 4, 5, 6

BS 3: 1, 2, 3, 4, 5

BS 4: 1, 2, 3, 4, 5, 6

BS 5: 1, 2, 3, 4, 5, 8

Kader: thema 11:

BS 1: 1, 2, 3, 5

BS 2: 1, 2, 3, 5, 7

BS 3: 1, 2, 5, 6

BS 4: 1, 2, 3, 5, 6

BS 5: 1, 2, 3, 5, 6

Toets thema 10/11 do 15 nov.