Starten met tekenen

Starten met tekenen

1 / 37
next
Slide 1: Slide
New lesson editorTekenenMiddelbare schoolmavoLeerjaar 1

This lesson contains 37 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 60 min
Report this lesson

Items in this lesson

Starten met tekenen

Open de les als kennismaking met het vak. Leg kort uit dat tekenen een onderdeel is van beeldend werken en dat het gaat om kijken, kiezen en zichtbaar maken.

Leerdoel

Ik kan uitleggen wat het vak tekenen inhoudt en ken de basisbegrippen en werkwijze van beeldend werken.

This item has no instructions

Welk woord past voor jou bij tekenen?

Gebruik deze woordwolk als start: haal voorkennis op rond materialen, tekenen, kijken en creativiteit.

Wat is tekenen?

Tekenen is een vorm van beeldend werken.


Je maakt met lijnen, vlakken en tonen een beeld op papier of een ander vlak. Je gebruikt daarbij je ogen, je hand en je keuzes als maker.

Benadruk dat tekenen niet alleen 'mooi natekenen' is, maar ook onderzoeken, oefenen en ideeën zichtbaar maken.

Tekenen binnen beeldend werken

  • Beeldend werken is werken met beeld

  • Daaronder vallen meerdere technieken

  • Tekenen is één van die technieken

  • In tekenen werk je vaak direct op papier

  • Je bouwt een beeld op met eenvoudige middelen

Noem eventueel kort andere onderdelen van beeldend werken, zoals schilderen, collage of ruimtelijk werk, zonder daar diep op in te gaan.

Hoe verschilt tekenen?

  • Tekenen gebruikt vooral lijn en toon

  • Schilderen werkt vaker met verf en kleurvlakken

  • Ruimtelijk werk maak je in 3D

  • Bij tekenen zie je snel een eerste opzet

  • Daarom is tekenen handig om te oefenen en te onderzoeken

Maak het verschil concreet: bij tekenen kun je snel schetsen, aanpassen en opnieuw proberen.

Waar gebruik je tekenen voor?

  • idee uitproberen

  • iets goed observeren

  • een ontwerp voorbereiden

  • een gevoel of fantasie verbeelden

  • vaardigheden trainen

Laat zien dat tekenen zowel een eindwerk als een hulpmiddel kan zijn.

Materialen en gereedschappen

Bij tekenen kies je materiaal dat past bij je doel. Een hard potlood geeft andere sporen dan houtskool of fineliner. Ook een gum is niet alleen om fouten weg te halen, maar kan je tekening helpen opbouwen.

Gebruik hier liefst echte materialen in de klas om het verschil zichtbaar te maken.

Wat hoort bij tekenen als onderdeel van beeldend werken?

A

Werken met lijn

B

Boetseren in klei

C

Bouwen in 3D

D

Mengen van verf

De juiste keuze sluit aan bij de uitleg dat tekenen vooral met lijn en toon werkt, in tegenstelling tot verf of ruimtelijk werk.

Vul de juiste woorden in

Tekenen is een vorm van beeldend werken. Je kunt het gebruiken om een idee uit te proberen of iets goed te observeren.

beeldend werken
idee
observeren
schilderen
kleur
knippen
versieren

Alle woorden komen letterlijk of bijna letterlijk terug uit de eerste uitlegslides over wat tekenen is en waar je het voor gebruikt.

Veelgebruikte tekenspullen

Gum - lichter maken of verbeteren

Papier - glad of ruw geeft ander effect

Puntenslijper - voor scherpe of stompe punt

Potlood - voor schetsen, lijnen en tonen

Houtskool - zacht, donker en snel

Fineliner - strakke, duidelijke lijnen

Corrigeren en sturen

Tekenen

Leg het effect van materiaalkeuze uit: niet elk gereedschap geeft hetzelfde resultaat.

Wat doet elk materiaal?

  • potlood: goed voor opbouw en details

  • houtskool: sterk licht-donker effect

  • fineliner: geen gum, dus bewust werken

  • gum: ook bruikbaar om highlights te maken

Wijs op het verschil tussen uitwisbare en niet-uitwisbare materialen. Dat beïnvloedt hoe voorzichtig of vrij leerlingen werken.

Kiezen van materiaal

  • snelle schets → potlood of houtskool

  • nette contour → fineliner

  • zachte overgangen → potlood of houtskool

  • precies verbeteren → gum en potlood

  • materiaalkeuze beïnvloedt sfeer en uitstraling

Laat leerlingen begrijpen dat materiaalkeuze een beeldende keuze is, niet alleen praktisch.

Welk materiaal geeft strakke, duidelijke lijnen?

A

Houtskool

B

Gum

C

Fineliner

D

Papier

Controleer of leerlingen materiaal koppelen aan effect, niet alleen aan de naam van het voorwerp.

Kies het passende materiaal

Voor een snelle schets gebruik je vaak potlood of houtskool. Voor een nette contour kies je eerder een fineliner. Een gum helpt ook om lichter te maken.

potlood
houtskool
fineliner
gum
verf
liniaal
kwast
stift

De volgorde is betekenisvol en sluit aan bij de dia over materiaal kiezen.

Basisbegrip: lijn

  • een lijn kan dun, dik, licht of donker zijn

  • een lijn kan rustig, druk, strak of los zijn

  • lijnen laten richting en beweging zien

  • contourlijnen geven de buitenkant van een vorm aan

Laat eventueel voorbeelden zien van verschillende soorten lijnen in één objecttekening.

Basisbegrip: vorm en vlak

  • Vorm is wat je herkent, zoals een beker of blad

  • Vlak is een gesloten ruimte in je tekening

  • eenvoudige vormen helpen bij het opbouwen

  • veel objecten beginnen met cirkel, vierkant of ovaal

Benadruk dat leerlingen complexe dingen beter kunnen tekenen als ze eerst simpele vormen zien.

Basisbegrip: licht-donker

Licht en donker maken volume zichtbaar. Door schaduw lijkt iets ronder, zwaarder of dichterbij. Zonder verschil in toon blijft een tekening vaak vlak.

Noem eventueel de lichtbron: waar het licht vandaan komt, bepaalt waar schaduw valt.

Basisbegrip: verhoudingen

  • verhoudingen gaan over maat en onderlinge grootte

  • je vergelijkt hoogte, breedte en afstand

  • klopt de verhouding niet, dan lijkt iets vreemd

  • goed kijken helpt meer dan snel tekenen

Voorbeeld: ogen staan niet bovenaan in een hoofd, maar ongeveer halverwege.

Basisbegrip: compositie

  • compositie is de plaats van vormen op het vlak

  • je kiest wat centraal staat

  • je let op balans, richting en ruimte

  • een goede compositie stuurt waar je kijkt

Leg uit dat compositie niet pas aan het eind komt; het begint al bij de eerste plaatsing op papier.

Waardoor lijkt een tekening minder vlak?

A

Door schaduw

B

Door gumsporen

C

Door meer papier

D

Door een fineliner

Hier toets je het begrip licht-donker: schaduw maakt volume zichtbaar.

Begrippen in de tekening

Met contourlijnen geef je de buitenkant van een vorm aan. Verhoudingen gaan over maat en onderlinge grootte. Compositie is de plaats van vormen op het vlak.

contourlijnen
Verhoudingen
Compositie
houtskool
fantasie
papier
kleur

Deze invuloefening bundelt drie kernbegrippen uit het blok lijn, verhoudingen en compositie.

Schetsen

  • snel en eenvoudig opzetten

  • helpt om ideeën te proberen

  • fouten mogen zichtbaar zijn

  • vaak de eerste stap van een tekening

Normaliseer losse en onaffe schetsen. Veel leerlingen denken dat een schets meteen netjes moet zijn.

Observerend tekenen

  • je tekent wat je echt ziet

  • je let op vorm, richting en verhouding

  • nauwkeurig kijken is belangrijker dan snelheid

  • details komen pas na de grote vormen

Benadruk dat observerend tekenen gaat om waarnemen, niet om tekenen uit gewoonte of symboolvormen.

Fantasietekenen

  • je gebruikt verbeelding en eigen ideeën

  • vormen hoeven niet uit de werkelijkheid te komen

  • ook hier helpen lijn, vorm en compositie

  • vrij tekenen vraagt nog steeds bewuste keuzes

Laat zien dat fantasietekenen niet 'zomaar iets tekenen' is; beeldende begrippen blijven belangrijk.

Tekenvormen naast elkaar

  • Schetsen: snel onderzoeken

  • Observerend tekenen: kijken en vergelijken

  • Fantasietekenen: verbeelden en ontwerpen

  • één tekenaar gebruikt vaak meerdere vormen naast elkaar

Maak duidelijk dat deze vormen elkaar aanvullen en niet los van elkaar staan.

De werkwijze van beeldend werken

Kijken → kiezen → tekenen → verbeteren.


Je observeert eerst, kiest materiaal en aanpak, zet de tekening op en past aan waar nodig. Zo werk je bewust in plaats van zomaar te beginnen.

Gebruik de pijlen alleen hier omdat de volgorde zelf de kern van de slide is.

Goed leren tekenen

  • aandachtig kijken

  • rustig opbouwen

  • vergelijken en meten

  • durven oefenen

  • verbeteren hoort erbij

Bespreek kort dat tekenen een vaardigheid is die groeit door herhaling en bewuste aandacht.

Beeldende begrippen bewust gebruiken

Als je tekent, maak je keuzes met lijn, vorm, vlak, licht-donker, verhoudingen en compositie. Deze begrippen helpen je om te zien wat je doet en om je werk beter te bespreken.

Dit is het landingspunt van de les: tekenen is doen én begrijpen wat je doet.

Wat past het best bij observerend tekenen?

A

Vrij verzinnen

B

Snel afwerken

C

Goed waarnemen

D

Donker kleuren

De afleiders sluiten aan bij andere tekenvormen of losse handelingen, maar niet bij de kern van observerend tekenen.

De werkwijze van beeldend werken

Bij beeldend werken kijk je eerst goed. Daarna kies je materiaal en aanpak. Dan ga je tekenen en waar nodig verbeteren je je werk.

kies
tekenen
verbeteren
wissen
kleuren
knippen
plakken

Laat leerlingen de vaste volgorde uit de les herkennen: kijken, kiezen, tekenen, verbeteren.

Wat helpt jou het meest om beter te leren tekenen?

Bespreek antwoorden als: rustig opbouwen, goed kijken, vergelijken, meten, oefenen, verbeteren en bewust begrippen gebruiken.

Wat heb jij vandaag geleerd over tekenen?

Laat leerlingen kort benoemen wat ze als belangrijkste inzicht meenemen, bijvoorbeeld materiaalkeuze, begrippen of werkwijze.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

Gebruik dit als reflectie op het leerproces. Mogelijke thema’s: licht-donker, verhoudingen, compositie of materiaal kiezen.

Wat hielp jou het best bij het begrijpen?

Stuur aan op concrete leerstrategieën, zoals voorbeelden zien, oefenen, stap voor stap werken of goed kijken.

Begrippenlijst

beeldend werken - werken met beeld, materiaal en vorm

tekenen - een beeld maken met lijnen, vlakken en tonen

lijn - een spoor dat richting of contour laat zien

vorm - de herkenbare gedaante van iets

vlak - een begrensde ruimte op het papier

licht-donker - verschil tussen lichte en donkere tonen

verhoudingen - de maatverhouding tussen delen

This item has no instructions

Begrippenlijst

compositie - de plaatsing van vormen op het vlak

schets - een snelle eerste opzet

observerend tekenen - tekenen naar wat je ziet

fantasietekenen - tekenen vanuit verbeelding

houtskool - zacht tekenmateriaal met diepe donkere toon

fineliner - pen voor dunne, strakke lijnen

gum - gereedschap om weg te halen of lichter te maken

This item has no instructions