Mentale gezondheid
Mentale gezondheid
Open vanuit herkenning: iedereen ervaart stress, emoties en moeilijke momenten. Deze les laat zien hoe je mentale gezondheid kunt begrijpen met vier kapstokken: draaglast en draagkracht, de 3 G's, copingstrategie en hulpapps.
Lesdoelen
Ik kan uitleggen:
wat draaglast en draagkracht is
hoe ik mijn mentaal welzijn in balans kan houden
wat de 3 G's zijn
wat copingstrategieën zijn
welke hulpapps mentaal (sociaal en fysiek) welzijn ondersteunen
This item has no instructions
Hoe goed voel je je vandaag?
This item has no instructions
Waarom voel je je zo vandaag?
This item has no instructions
Wat geeft jou vaak stress of spanning? Duid er drie aan die jou het meest stress geeft.
thuis (ouders, zus, broer)
school
vrienden / klasgenoten
liefdesperikelen (lief, ex, verliefd, onbeantwoorde liefde)
iets anders
sociale media
This item has no instructions
Wat geeft je kracht? Waar word jij gelukkig van?
This item has no instructions
Geestelijk gezond
persoonlijke groei mogelijk
bevredigende menselijke relaties 'gesaved'
toekomst voor jezelf en je omgeving
is een veranderlijk gegeven, het ene moment voel je je beter dan het andere.
Oké om eens niet oké te zijn!
Dipjes zijn helemaal oké.
This item has no instructions
Enkele feiten
Vlaanderen heeft een van de hoogste zelfdodingscijfers van Europa. Vlaanderen bevindt zich hiermee 1,5 keer hoger dan het Europese gemiddelde. België zit met drie zelfdodingen per dag in de top drie van Europa.
Als je willekeurig 3 Belgen rond een tafel plaatst, zal gemiddeld één van hen doorheen zijn leven ooit geconfronteerd worden met een psychische stoornis.
In België ziet 46% van de personen met een ernstige aandoening een arts, maar krijgt geen medicatie noch therapie.
30 tot 70% van de kinderen van ouders met een psychische stoornis, ontwikkelen zelf een psychische stoornis.
This item has no instructions
Enkele feiten
38% van de jongeren voelt zich zo slecht dat het hun functioneren belemmert.
60% van de jongeren heeft het gevoel niet aan de verwachtingen te kunnen voldoen.
80% van de jongeren wil anderen zo weinig mogelijk met zijn problemen belasten.
1 op de 5 jongeren kampt met een psychische problematiek en met emotionele problemen: 10% heeft angstproblemen, 15% vertoont tekenen van depressieve gevoelens en 30% meldt slaapproblemen.
This item has no instructions
Van welk feit schrik je? Wat had je niet verwacht?
This item has no instructions
Geestelijke gezondheid in evenwicht
This item has no instructions
Draaglast en draagkracht
Mentale gezondheid gaat niet alleen over problemen hebben of niet. Vaak draait het om het evenwicht tussen:
wat je aankan en
de last die je op je schouders draait.
Draaglast: alles wat spanning of stress geeft
Draagkracht: alles wat helpt om met die spanning om te gaan
Benadruk dat dezelfde situatie voor de ene persoon zwaar kan zijn en voor de andere minder zwaar. Het verschil zit vaak in de beschikbare draagkracht.
Is het een voorbeeld van draaglast of draagkracht? Sleep van links naar rechts
Draaglast
Draagkracht
verlies van oma
Winkeldate met vriendin
relatiebreuk
papa vliegt snel uit
This item has no instructions
Sleepvraag
draaglast
draagkracht
bipolaire stoornis bij ouder
bellen naar bestie
slechte punten
lekker meer dan 8 uren geslapen
This item has no instructions
Nog voorbeelden
schooldruk
conflicten thuis of met vrienden
zorgen over geld
te weinig slaap
ingrijpende gebeurtenissen
Draaglast
steun van anderen
rust en herstel
zelfvertrouwen
goede gewoontes
hulp durven zoeken
Draagkracht
Maak duidelijk dat sommige factoren in beide richtingen kunnen werken. Bijvoorbeeld school kan stress geven, maar ook structuur bieden.
Als de balans scheef raakt
Wanneer draaglast groter is dan draagkracht, kunnen klachten ontstaan:
sneller prikkelbaar
piekeren
vermoeidheid
minder concentratie
somber of gespannen voelen
Noem dat deze signalen niet meteen betekenen dat iemand een stoornis heeft. Het zijn vaak signalen dat de balans aandacht nodig heeft.
Balans kan veranderen
De verhouding tussen draaglast en draagkracht is niet vast.
Meer stress, weinig slaap of ruzie kunnen de draaglast verhogen.
Steun, rust, structuur en passende hulp kunnen de draagkracht versterken.
Daarom kan mentaal welzijn van week tot week verschillen.
Leg het verschil uit tussen tijdelijke uit balans zijn en langdurige overbelasting. Dat helpt later bij coping en hulp zoeken.
Wanneer stress te lang duurt of teveel wordt...
This item has no instructions
Hoe merk jij aan je lichaam, gedachten, gedrag, emoties dat je stress hebt?
This item has no instructions
Wanneer raakt de balans uit evenwicht?
Als draagkracht groter is
Als draaglast groter is
Als draagkracht even groot is als draaglast
Als er te lang of teveel stress is
De kern uit dit blok: klachten kunnen ontstaan wanneer draaglast groter wordt dan draagkracht. De andere opties noemen gevolgen of losse onderdelen, geen juiste balansdefinitie.
Draaglast en draagkracht
Mentale gezondheid draait vaak om de balans tussen wat op je afkomt en wat je aankunt. Draaglast is alles wat spanning of druk geeft. Draagkracht is alles wat helpt om met die druk om te gaan. Die verhouding is niet vast en kan per week verschillen.
De lege woorden zijn de kernbegrippen van het eerste subtopic en komen letterlijk terug op de inhoudsslides.
Hoeveel stress geeft volgende situatie: een spreekbeurt geven
geen
beetje
wel wat
veel
enorm veel, eigenlijk niet te doen
This item has no instructions
Hoeveel stress geeft volgende situatie: ruzie met beste vriendin
geen
beetje
wel wat
veel
enorm veel, eigenlijk niet te doen
This item has no instructions
Hoeveel stress geeft volgende situatie: ruzie met ouder(s)
geen
beetje
wel wat
veel
enorm veel, eigenlijk niet te doen
This item has no instructions
Hoeveel stress geeft volgende situatie: ruzie tussen ouders
geen
beetje
wel wat
veel
enorm veel, eigenlijk niet te doen
This item has no instructions
Hoeveel stress geeft volgende situatie: de dag van het rapport
geen
beetje
wel wat
veel
enorm veel, eigenlijk niet te doen
This item has no instructions
Hoeveel stress geeft volgende situatie: examen wiskunde
geen
beetje
wel wat
veel
enorm veel, eigenlijk niet te doen
This item has no instructions
Hoeveel stress geeft volgende situatie: bad hair day
geen
beetje
wel wat
veel
enorm veel, eigenlijk niet te doen
This item has no instructions
Hoeveel stress geeft volgende situatie: les met model voor voetverzorging
geen
beetje
wel wat
veel
enorm veel, eigenlijk niet te doen
This item has no instructions
Hoeveel stress geeft volgende situatie: laptop vergeten meebrengen
geen
beetje
wel wat
veel
enorm veel, eigenlijk niet te doen
This item has no instructions
This item has no instructions
De 3 G's
Gevoelens worden beïnvloed door hoe we de gebeurtenissen ervaren (gedachten). Ook wat je doet (gedrag)beïnvloedt wat je denkt (gedachten). En hoe je je voelt, beïnvloedt wat je doet en wat je denkt.
Gevoel: wat je voelt
Gedachte: wat je denkt
Gedrag: wat je doet
Koppel dit terug aan mentale gezondheid: de 3 G's laten zien waarom twee mensen anders kunnen reageren op dezelfde situatie.
Eén situatie, verschillende reacties
Situatie: je krijgt een laag cijfer terug.
De situatie is hetzelfde, maar je gedachten kunnen verschillen. Daardoor veranderen ook je gevoelens en je gedrag.
Gebruik dit als opstap naar de volgende slide met concrete uitwerking van dezelfde situatie.
Hoe de 3 G's samenhangen
Gedachte: 'Dit is jammer, maar ik kan oefenen.'
Gevoel: teleurgesteld maar hoopvol
Gedrag: hulp vragen, opnieuw plannen
Voorbeeld 2
Gedachte: 'Ik kan dit toch niet.'
Gevoel: onzeker, gespannen
Gedrag: vermijden, opgeven
Voorbeeld 1
Benadruk dat gedachten invloed hebben, maar niet altijd bewust gekozen zijn. Het doel is herkennen, niet schuld geven.
Waarom de 3 G's belangrijk zijn
Je kan een invloed hebben op je denken, je gedachten, je emoties en gedrag.
Je kunt niet altijd de situatie veranderen, maar soms wel je gedachtenpatroon of je gedrag. Dat kan gevoelens verzachten en je draagkracht vergroten.
Hier landt de link met het eerste onderdeel: inzicht in de 3 G's kan een beschermende factor worden binnen draagkracht.
Welke gedachte helpt je bij een laag cijfer weer vooruit?
Bespreek dat een helpende gedachte niet perfect positief hoeft te zijn. Goede antwoorden benoemen iets als: oefenen, hulp vragen, opnieuw proberen, plannen maken, perspectief houden.
This item has no instructions
This item has no instructions
Copingstrategie
de manier waarop je omgaat met stress, spanning of moeilijke situaties.
Coping is dus niet de stress zelf, maar je reactie erop.
This item has no instructions
Wat helpt jou om met een moeilijke situatie of negatieve emoties om te gaan?
This item has no instructions
Voorbeelden van coping
praten met iemand
plannen maken
focus op wat kan of moet
ontspanning zoeken
bewegen of wandelen
professionele hulp inschakelen
je gevoel accepteren, observeren, beschrijven
laat los wat je niet kan veranderen
alles opkroppen
problemen blijven vermijden
impulsief reageren
opgeven
agressie
fout volledig bij jou leggen
extreem terugtrekken
ongezonde gewoontes inzetten tegen stress
piekeren
Meer helpend
Minder helpend
Zeg niet dat coping simpelweg goed of fout is; sommige strategieën werken kortdurend, maar lossen het probleem niet op op langere termijn.
Coping beïnvloedt je balans
Een helpende copingstrategie kan:
stress verlagen
overzicht geven
steun vergroten
herstel mogelijk maken
Zo kan coping je draagkracht versterken.
Verbind dit expliciet met draaglast en draagkracht: coping verandert niet altijd de oorzaak, maar wel hoe zwaar die oorzaak doorwerkt.
Wat is een copingstrategie?
Een vorm van stress
Een heftige emotie
Een reactie op stress
Een plots signaal
Coping is niet de stress zelf, maar de manier waarop je ermee omgaat.
Coping begrijpen
Een copingstrategie is de manier waarop je omgaat met stress of moeilijke situaties. Een helpende strategie kan overzicht geven en je draagkracht versterken. De gekozen aanpak wordt zichtbaar in je gedrag.
Deze invuloefening verbindt de definitie van coping aan het effect op balans en aan de 3 G's.
Hulpapps voor mentaal welzijn
Digitale hulpmiddelen kunnen ondersteuning bieden bij mentaal welzijn.
Ze vervangen niet altijd persoonlijke hulp, maar kunnen wel helpen bij inzicht, structuur en ontspanning.
Blijf algemeen; noem geen specifieke commerciële appnamen als dat niet nodig is. Het gaat om functies en verantwoord gebruik.
Waarvoor kunnen apps helpen?
stemming bijhouden
ademhaling of ontspanning oefenen
herinneringen voor rust en routine
informatie over stress en emoties
Mogelijke functies
Mogelijke opbrengst
patronen herkennen
eerder signalen opmerken
meer grip ervaren
sneller steun zoeken
Maak de koppeling met de 3 G's: stemming bijhouden helpt gevoelens herkennen, reflectie helpt gedachten zien, reminders kunnen gedrag ondersteunen.
Apps als aanvulling
Een app is vooral nuttig als extra steun.(zie Take off p.46)
Bij ernstige, langdurige of toenemende klachten is echte ondersteuning van vertrouwenspersonen of professionals belangrijk.
Formuleer zorgvuldig: apps kunnen laagdrempelig zijn, maar zijn geen volledige oplossing wanneer problemen zwaar of hardnekkig zijn.
Alles hangt samen
Mentale gezondheid kun je bekijken als een samenhang:
Draaglast geeft druk. Draagkracht helpt je die druk dragen. De 3 G's laten zien hoe je een situatie beleeft. Copingstrategieën en hulpapps kunnen ondersteuning bieden en je draagkracht versterken.
Gebruik deze slide als inhoudelijke afronding vóór de begrippenlijst. Hier wordt de centrale vraag beantwoord: mentaal welzijn hangt af van balans, beleving en omgaan met stress.
Wanneer is alleen een app niet genoeg?
Bij lichte spanning
Bij korte stress
Bij nieuwe routine
Bij ernstige klachten
De slides maken duidelijk dat apps extra steun kunnen zijn, maar geen volledige oplossing bij ernstige, langdurige of toenemende klachten.
Wat uit deze les ga je het best onthouden?
This item has no instructions
Welk deel vond je nog lastig of onduidelijk?
This item has no instructions
Waarover wil je nog meer weten?
This item has no instructions
Begrippen
mentale gezondheid - hoe iemand zich psychisch voelt en omgaat met emoties, stress en het dagelijks leven.
draaglast - alles wat spanning, druk of stress veroorzaakt.
draagkracht - alles wat iemand helpt om met spanning en stress om te gaan.
3 G's - het verband tussen gevoel, gedachte en gedrag.
gevoel - wat je emotioneel ervaart in een situatie.
gedachte - wat je denkt over een situatie.
gedrag - wat je doet als reactie op een situatie.
This item has no instructions
Begrippen
copingstrategie - de manier waarop iemand omgaat met stress of moeilijke situaties.
mentaal welzijn - een toestand waarin iemand zich psychisch redelijk in balans voelt.
stress - spanning die ontstaat wanneer iets veel energie of aandacht vraagt.
signalen - kenmerken waaraan je kunt merken dat iemand uit balans raakt.
steun - hulp of betrokkenheid van anderen die iemand sterker maakt.
This item has no instructions