Conflicten en agressie in de zorg

Conflicten en agressie in de zorg

1 / 42
next
Slide 1: Slide
New lesson editorWelzijnMBOStudiejaar 3

This lesson contains 42 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 60 min
Report this lesson

Items in this lesson

Conflicten en agressie in de zorg

Open met de casus van meneer De Haas als rode draad: een oplopende spanningssituatie waarin Eline professioneel blijft. Noem dat de les draait om herkennen, duiden en veilig reageren.

Dit ga ik kunnen

Ik kan uitleggen wat een conflict is, verschillende conflictstijlen en signalen van agressie herkennen, en passend en assertief reageren met behoud van mijn grenzen en veiligheid.

This item has no instructions

Wat is een conflict?

Een conflict ontstaat wanneer belangen, doelen, meningen of gevoelens botsen.


In de zorg gaat het vaak niet alleen om inhoud, maar ook om afhankelijkheid, spanning en emoties.

Een conflict is niet altijd negatief, maar kan wel escaleren als het niet goed wordt aangepakt.

Benadruk dat in de zorg de relatie vaak doorloopt: je loopt niet zomaar weg uit het contact. Daardoor is professioneel reageren extra belangrijk.

Drie soorten conflicten

  • Belangenconflict: wensen of belangen lopen uiteen

  • Inhoudelijk conflict: verschil van mening over wat juist of nodig is

  • Sociaal-emotioneel conflict: gevoelens, toon of onderlinge relatie staan onder spanning


In de praktijk lopen deze vormen vaak door elkaar heen.

Laat studenten zien dat een inhoudelijk meningsverschil snel sociaal-emotioneel kan worden als iemand zich niet gehoord voelt.

Voorbeelden uit de zorg

Belangenconflict

In de ouderenzorg wil een bewoner zelfstandig naar buiten, terwijl het team zich zorgen maakt over valgevaar.


Inhoudelijk conflict

In de psychiatrie verschillen een cliënt en begeleider van mening over de noodzaak van medicatie of dagstructuur.

Sociaal-emotioneel conflict

In de gehandicaptenzorg voelt een cliënt zich niet serieus genomen en reageert boos op de toon van een begeleider.

De inhoud lijkt klein, maar de relatie en emotie maken het conflict groot.

Noem dat bij sociaal-emotionele conflicten de aanleiding soms klein is, maar de ervaren afwijzing of spanning groot.

Casus: meneer De Haas

Meneer De Haas raakt geïrriteerd wanneer Eline zegt dat hij nog niet mag roken.


  • Zijn belang: direct een sigaret willen

  • Het inhoudelijke punt: de afgesproken regels

  • Het sociaal-emotionele punt: zich beperkt of niet begrepen voelen


Zo zie je hoe één situatie meerdere conflictlagen kan hebben.

Koppel terug naar de centrale vraag: wat doet Eline goed in het herkennen van de laag onder het gedrag?

Welk voorbeeld is vooral een sociaal-emotioneel conflict?

A

Ruzie over medicatie

B

Boos door toon

C

Twijfel over dagstructuur

D

Discussie over rookregels

Het gaat om spanning in toon, relatie en gevoelens. De andere opties passen eerder bij inhoud of belang, al kunnen conflicten in de praktijk door elkaar lopen.

Twee klasgenoten willen allebei als eerste de enige schaar gebruiken voor hun opdracht. Welk conflicttype is dit?

A

Sociaal-emotioneel conflict

B

Belangenconflict

C

Inhoudelijk conflict

D

Geen conflict

De kern is schaarste: allebei hebben ze hetzelfde middel nodig op hetzelfde moment. Dat wijst op een belangenconflict.

Conflicten herkennen

Een conflict ontstaat wanneer belangen, doelen, meningen of gevoelens botsen. In de zorg spelen vaak ook emoties mee. Bij meneer De Haas zie je een belangenconflict rond roken, maar ook een sociaal-emotionele laag doordat hij zich beperkt kan voelen.

belangen
emoties
belangenconflict
medicatie
afstand
compromis
waarschuwing

Controleer of studenten de kernwoorden uit de eerdere slides herkennen: belangen, emoties en belangenconflict.

In de klas voelt Jay zich gekwetst omdat Sem hem expres lijkt uit te lachen. Welk conflicttype past het best?

A

Belangenconflict

B

Inhoudelijk conflict

C

Sociaal-emotioneel conflict

D

Geen conflict

Hier draait het vooral om gekwetstheid en de relatie tussen leerlingen, niet om een keuze of verdeling.

Bij een praktijkopdracht wil de één eerst meten en de ander eerst het materiaal klaarzetten. Welk conflicttype is dit?

A

Belangenconflict

B

Sociaal-emotioneel conflict

C

Geen conflict

D

Inhoudelijk conflict

De botsing gaat over de beste aanpak. Dat is de kern van een inhoudelijk conflict.

Conflictstijlen

Mensen reageren niet allemaal hetzelfde in een conflict.


Een conflictstijl laat zien hoe iemand omgaat met eigen belangen én die van de ander.


Geen enkele stijl is altijd goed; de context bepaalt wat passend is.

Introduceer de twee assen impliciet: opkomen voor jezelf en rekening houden met de ander. Dat helpt straks bij het onderscheiden van de vijf stijlen.

Doordrukken en vermijden

  • Houding: ik ga het conflict uit de weg

  • Handig als emoties eerst moeten zakken

  • Risico: het probleem blijft liggen


Voorbeeld: een begeleider stelt een lastig gesprek met een boze cliënt kort uit om escalatie te voorkomen.

Vermijden

  • Houding: ik wil mijn zin krijgen

  • Past bij hoge druk of direct gevaar

  • Risico: de relatie verslechtert


Voorbeeld: in de verslavingszorg stopt een begeleider een onveilige situatie direct en geeft een duidelijke instructie.

Doordrukken

Maak duidelijk dat vermijden iets anders is dan professioneel temporiseren: uitstellen kan functioneel zijn als je het conflict later wel oppakt.

Toegeven en compromis

  • Houding: de ander gaat voor

  • Kan helpend zijn voor rust of relatiebehoud

  • Risico: je eigen grens vervaagt


Voorbeeld: in de ouderenzorg stemt een medewerker in met een kleine wens van een bewoner om spanning te verlagen.

Toegeven

Compromis sluiten

  • Houding: we leveren allebei iets in

  • Praktisch als snelle werkafspraak nodig is

  • Risico: niemand is echt tevreden


Voorbeeld: in de gehandicaptenzorg spreekt men af dat een cliënt later op de avond wél, maar onder begeleiding, naar buiten gaat.

This item has no instructions

Samenwerken

  • Houding: jouw belang én mijn belang tellen mee

  • Gericht op duurzaam contact en gezamenlijke oplossing

  • Vraagt rust, luisteren en duidelijkheid


Voorbeeld: in de psychiatrie onderzoekt een begeleider samen met de cliënt wat nodig is om spanning rond medicatie te verminderen.

Benadruk dat samenwerken vaak de voorkeursstijl is in langdurige zorgrelaties, maar niet haalbaar is in elke acute situatie.

This item has no instructions

Wat past bij meneer De Haas?

Eline hoeft niet te winnen, maar wil veiligheid, duidelijkheid en contact behouden.


In deze casus past vooral:

  • rust bewaren

  • grenzen aangeven

  • waar mogelijk samenwerken


Bij oplopende spanning kan tijdelijk meer begrenzen nodig zijn.

Leg uit dat conflictstijlen kunnen wisselen binnen één situatie: eerst begrenzen, daarna weer naar samenwerken.

Welke stijl past het best bij: we zoeken samen een oplossing?

A

Toegeven

B

Vermijden

C

Samenwerken

D

Doordrukken

Samenwerken betekent dat het belang van beide kanten meetelt. Dit sluit aan bij duurzame zorgrelaties.

Maak de samenvatting compleet

Bij een inhoudelijk conflict gaat het om een mening, keuze of aanpak. Bij een sociaal-emotioneel conflict staan gevoelens en vertrouwen centraal. Bij een belangenconflict botsen behoeften om tijd, ruimte of voordeel.

inhoudelijk conflict
sociaal-emotioneel conflict
belangenconflict
misverstand
afspraak
discussie

Laat leerlingen vooral letten op de kernwoorden: aanpak, gevoelens/vertrouwen en behoeften/ruimte/voordeel.

Zo herken je het verschil

  • Waar gaat de botsing over?

  • Over een idee of aanpak → inhoudelijk conflict

  • Over gevoelens of vertrouwen → sociaal-emotioneel conflict

  • Over iets willen, nodig hebben of verdelen → belangenconflict


Kijk naar de kern van de situatie, niet alleen naar de woorden die iemand gebruikt.

Dit is de beslisregel van de les. Laat leerlingen bij elke casus eerst benoemen wat precies botst.

Casus 1

Tijdens een groepsopdracht wil Amir eerst informatie opzoeken, maar Fenna wil meteen beginnen met het maken van de poster. Ze vinden allebei hun aanpak het best.


Welk conflicttype past hier het best?

  • A. Inhoudelijk conflict

  • B. Sociaal-emotioneel conflict

  • C. Belangenconflict

Correct antwoord: inhoudelijk conflict. De kern is verschil in aanpak, niet gekwetste gevoelens of botsende belangen over middelen.

Casus 2

Sara is boos op Lotte omdat Lotte haar de hele dag negeert. Sara voelt zich buitengesloten en vertrouwt Lotte minder sinds dat gebeurde.


Welk conflicttype past hier het best?

  • A. Inhoudelijk conflict

  • B. Sociaal-emotioneel conflict

  • C. Belangenconflict

Correct antwoord: sociaal-emotioneel conflict. De kern zit in gevoelens, relatie en vertrouwen.

Casus 3

Twee leerlingen willen in de pauze tegelijk de enige stille werkplek gebruiken om hun toets voor te bereiden. Er is maar één plek beschikbaar.


Welk conflicttype past hier het best?

  • A. Inhoudelijk conflict

  • B. Sociaal-emotioneel conflict

  • C. Belangenconflict

Correct antwoord: belangenconflict. Het gaat om schaarse ruimte en botsende behoeften.

Casus 4

Bij het voorbereiden van een presentatie zegt Noor dat er meer plaatjes in moeten. Milan vindt dat er juist minder plaatjes en meer uitleg nodig zijn. Ze verschillen van mening over wat beter werkt.


Welk conflicttype past hier het best?

  • A. Inhoudelijk conflict

  • B. Sociaal-emotioneel conflict

  • C. Belangenconflict

Correct antwoord: inhoudelijk conflict. Deze casus laat opnieuw zien dat een verschil van mening over de beste keuze inhoudelijk is.

Subassertief, assertief, agressief

  • Subassertief: je zegt te weinig, wijkt terug, bewaakt je grens onvoldoende

  • Assertief: je bent duidelijk en respectvol, voor jezelf én de ander

  • Agressief: je overschrijdt de ander met dreiging, druk of harde toon


Assertief gedrag is in de zorg meestal het meest professioneel.

Maak onderscheid tussen stevig en agressief: stevig begrenzen kan juist heel rustig en professioneel zijn.

Hoe klinkt dat in de praktijk?

"Ik zie dat u boos bent. Ik wil naar u luisteren, maar ik ga niet verder als u blijft schreeuwen. Als u rustiger praat, help ik u verder."


Deze zin combineert begrip, grens en keuze.

Subassertief

"Laat maar, ik zeg er niks van."


Agressief

"Nu moet u ophouden, anders zet ik u eruit!"

Minder helpend

Professioneel assertief

Wijs expliciet op de opbouw van een goede grenszin: waarneming, grens, vervolg.

Welke reactie is assertief?

A

Ik zeg maar niks

B

Nu stopt u meteen

C

Ik luister, maar niet bij geschreeuw

D

Doe maar wat u wilt

Assertief combineert begrip, een duidelijke grens en respect. De juiste optie vat de voorbeeldzin van de content compact samen.

Gedrag onderscheiden

Bij subassertief gedrag zeg je te weinig en bewaak je je grens onvoldoende. Assertief gedrag is duidelijk en respectvol. Bij agressief gedrag overschrijd je de ander met druk of dreiging.

subassertief
Assertief
agressief
vermijdend
begrenzend
samenwerkend
veilig

Laat studenten letten op het verschil tussen te weinig opkomen voor jezelf, professioneel begrenzen en de ander overschrijden.

Agressie herkennen

Agressie komt vaak niet zomaar uit het niets.


Achter agressie schuilt regelmatig een behoefte, emotie of overbelasting.


Wie dat herkent, kan eerder en passender reageren.

Voorkom dat agressie wordt genormaliseerd; begrip tonen betekent niet dat grensoverschrijdend gedrag acceptabel is.

Mogelijke oorzaken van agressie

  • Angst: iemand voelt zich bedreigd of verliest overzicht

  • Frustratie: iets lukt niet of mag niet

  • Machteloosheid: geen grip ervaren op de situatie

  • Pijn of lichamelijk ongemak

  • Onbegrepen gedrag

  • Verslaving of onthoudingsverschijnselen

  • Psychiatrische problematiek

  • Verstandelijke beperking en moeite met prikkelverwerking

Benadruk dat dit verklaringen kunnen zijn, maar geen excuus vormen voor onveilig gedrag.

Signalen van oplopende spanning

Deze signalen wijzen vaak op toenemende spanning.


Hoe eerder je ze opmerkt, hoe groter de kans dat je de situatie nog kunt de-escaleren.

  • stemverheffing

  • korte of felle reacties

  • onrustig bewegen

  • dreigende lichaamstaal

  • schelden of wantrouwen

  • niet meer goed luisteren

Wat het kan betekenen

Wat je kunt zien of horen

Laat zien dat signalen per cliënt verschillen; voorkennis van iemands patroon is waardevol.

Meneer De Haas: wat speelt mee?

Bij meneer De Haas kan agressie samenhangen met:

  • frustratie omdat iets niet mag

  • machteloosheid door afhankelijkheid van zorg

  • mogelijk spanning of gewoontegedrag rond roken


Eline doet goed werk als zij niet alleen het gedrag ziet, maar ook probeert te begrijpen wat eronder zit.

Als je de exacte casusdetails kent, koppel die hier concreet aan. Houd de kern overeind: onder gedrag ligt vaak een behoefte of emotie.

Wat is een vroeg signaal van oplopende spanning?

A

Rustige ademhaling

B

Open houding

C

Stemverheffing

D

Goed luisteren

De juiste keuze komt rechtstreeks uit de signalenslide. De afleiders zijn juist kenmerken die niet passen bij oplopende spanning.

Omgaan met agressie

Bij agressie staat altijd één uitgangspunt voorop: eigen veiligheid en die van anderen.


Daarna helpt het om:

  • rustig en beheerst te blijven

  • begrip te tonen

  • duidelijk grenzen aan te geven

  • op tijd hulp in te schakelen

Noem dat nabijheid, vluchtroute en positie in de ruimte ook deel zijn van veiligheid, zonder de slide te vol te maken.

De stoplichtmethode

Groen - spanning is laag; contact is mogelijk


Oranje - spanning loopt op; signalen van onrust of boosheid worden zichtbaar


Rood - agressie of direct gevaar; veiligheid krijgt absolute prioriteit


De kleur helpt je bepalen wat je herkent en hoe je je grens bewaakt.

Gebruik het stoplicht als eenvoudig denkkader: herkennen, inschatten, handelen.

Groen en oranje

  • stem, houding of onrust verandert

  • emoties nemen toe

  • discussie helpt vaak minder


Jouw aanpak: rustiger praten, minder prikkels, korte zinnen, afstand bewaken.

Groen

Oranje

  • cliënt is aanspreekbaar

  • spanning is nog hanteerbaar

  • jij maakt contact en blijft duidelijk


Jouw grens: vroeg begrenzen en afspraken helder houden.

Benadruk dat oranje hét moment is om escalatie te voorkomen; veel winst zit in vroeg signaleren.

Rood: veiligheid eerst

Bij rood herken je direct dreigend of agressief gedrag.


Dan geldt:

  • ga niet in discussie

  • houd afstand en zorg voor een uitweg

  • stel een korte, duidelijke grens

  • schakel direct hulp in volgens afspraak


Je hoeft het niet alleen op te lossen.

Koppel aan teamafspraken en protocol van de instelling. Dat is essentieel in de zorgcontext.

Wat doet Eline goed?

Eline handelt professioneel als zij:

  • rustig blijft

  • de spanning herkent

  • begrip toont zonder het gedrag goed te keuren

  • haar grens duidelijk aangeeft

  • veiligheid voorop zet en hulp inschakelt als dat nodig is


Dat is de kern van de-escalerend werken.

Laat de klas de rode draad samenvatten rond Eline: herkennen, begrenzen, veiligheid.

Wat doe je in de rode fase als eerste?

A

In discussie gaan

B

Veiligheid bewaken

C

Lang uitleggen

D

Compromis zoeken

In rood heeft veiligheid absolute prioriteit. Daarna volgen afstand houden, kort begrenzen en hulp inschakelen volgens afspraak.

Stoplichtmethode toepassen

Bij groen is contact nog goed mogelijk en begrens je vroeg. Bij oranje loopt de spanning op en helpen korte zinnen en minder prikkels. Bij rood staat veiligheid voorop en schakel je hulp in.

groen
oranje
rood
geel
blauw
wit
paars

Controleer of studenten de fasen niet alleen kennen, maar ook koppelen aan passend handelen.

Begrippenlijst

conflict - botsing van belangen, doelen, meningen of gevoelens

belangenconflict - conflict waarbij wensen of belangen uiteenlopen

inhoudelijk conflict - conflict over wat juist, nodig of waar is

sociaal-emotioneel conflict - conflict waarbij relatie, toon of gevoelens centraal staan

conflictstijl - vaste manier waarop iemand in een conflict reageert

assertief gedrag - duidelijk en respectvol opkomen voor jezelf en de ander

agressie - gedrag waarbij spanning omslaat in dreiging, verbale of fysieke grensoverschrijding

This item has no instructions

Begrippenlijst

subassertief - te weinig opkomen voor jezelf of je grenzen

agressief gedrag - opkomen voor jezelf ten koste van de ander

de-escaleren - spanning verminderen zodat de situatie veiliger wordt

stoplichtmethode - indeling in groen, oranje en rood om spanning te herkennen en passend te handelen

grens aangeven - duidelijk benoemen welk gedrag niet acceptabel is en wat wel nodig is

veiligheid - bescherming van jezelf, de cliënt en de omgeving bij spanning of agressie

This item has no instructions