Hoofdstuk 9 Geluid B4

Hoe werkt geluid?

1 / 71
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNatuurkunde / ScheikundeMiddelbare schoolvmbo bLeerjaar 4

This lesson contains 71 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 400 min
Report this lesson

Items in this lesson

Hoe werkt geluid?

Open bij een herkenbaar voorbeeld, zoals praten, muziek of een dichtslaande deur. Leg nog niets diep uit; de les bouwt van ontstaan naar waarnemen en meten.

Dit leer ik

Ik kan uitleggen hoe geluid ontstaat, zich voortplant en wordt waargenomen, en ik kan uitleggen waarvoor je geluid gebruikt

This item has no instructions

Waar denk je aan bij geluid?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen, zoals trillen, muziek, oor, hard, zacht, hoog, laag of decibel.

Geluid ontstaat door trillingen

  • Een voorwerp maakt geluid als het trilt. We noemen dat een geluidsbron.

  • Denk aan een luidspreker, stemvork of gitaarsnaar.

  • Zonder trilling ontstaat er geen geluid.

Benadruk dat de trilling vaak te klein of te snel is om goed te zien, maar wel echt plaatsvindt.

Trillen geeft de lucht een duw

Een trillend voorwerp duwt de lucht eromheen steeds een beetje weg. Daardoor ontstaan afwisselend plekken met iets meer en iets minder druk. Die verstoring gaat verder door de lucht en dat noemen we geluid.

Gebruik eenvoudige taal: het voorwerp botst als het ware steeds tegen de luchtdeeltjes aan. Vermijd te veel detail over longitudinale golven als de klas dat nog niet kent.

Niet elk voorwerp klinkt hetzelfde

  • Een dunne snaar trilt anders dan een dikke snaar.

  • Een kleine bel klinkt anders dan een grote bel.

  • De manier van trillen bepaalt wat je hoort.

Koppel dit alvast aan toonhoogte en geluidsgolf, maar werk die begrippen pas later echt uit.

Waardoor ontstaat geluid?

A

Door trillen

B

Door licht

C

Door kleur

D

Door warmte

Sluit aan op slides 2-4: geluid ontstaat door trillingen. Veel leerlingen noemen een voorwerp of instrument, maar de kern is de trilling.

Maak de tekst compleet

Geluid ontstaat door een trilling van een voorwerp. Dat trillende voorwerp duwt de lucht een beetje weg. De manier van trillen bepaalt wat je hoort.

trilling
lucht
trillen
water
warmte
kijken
toonhoogte

De twee begrippen trilling en trillen horen op verschillende plekken door de zin. Laat leerlingen het verschil in woordsoort zien.

Geluid heeft een stof nodig

  • Geluid plant zich voort via een stof.

  • Dat kan lucht, water of een vaste stof zijn.

  • Zonder stof kan geluid zich niet verplaatsen.

Hier mag je kort noemen dat geluid in een vacuüm niet kan reizen, omdat er geen deeltjes zijn om de trilling door te geven.

Voortplanting in verschillende stoffen

Belangrijk idee

Voorbeelden

De trilling wordt van deeltje naar deeltje doorgegeven. Het geluid gaat dus niet mee als een voorwerp, maar als een trilling door de stof.

Lucht - praten, muziek, verkeer

Water - geluid onder water

Vaste stof - trilling door een muur, tafel of spoor

Een veelvoorkomende misvatting is dat lucht zelf van de bron naar het oor reist. Leg uit dat vooral de trilling wordt doorgegeven.

Van bron naar oor

Trillend voorwerp → trilling in de stof → trilling bereikt het oor → je hoort geluid.

Dit is de kernketen van de les. Herhaal hier de woorden bron, trilling, stof en oor.

Hoe hoor je geluid?

  • Het oor vangt de trilling op.

  • Het trommelvlies gaat meetrillen.

  • Zo wordt de trilling doorgegeven in het oor.

Houd het eenvoudig en functioneel. De nadruk ligt op de weg van trilling naar gehoor, niet op alle onderdelen van het oor.

Van trilling naar gehoor

Geluid is eerst een trilling buiten het lichaam. Het oor vangt die trilling op en geeft die verder door. Daardoor merk je de trilling als een geluid dat je kunt horen.

Als gewenst kun je noemen dat de hersenen het uiteindelijk verwerken, maar dat hoeft op dit niveau niet centraal te staan.

Waarvoor gebruik je geluid

  • Cummunicatiemiddel

  • Soms is het plezier, soms is het hinderlijk

This item has no instructions

Maak de tekst compleet

Geluid komt van een voorwerp die geluid maakt, wij noemen dat een geluidsbronheeft een stof nodig om zich te verplaatsen. Die trilling kan door lucht, water of een vaste stof gaan. Daarna bereikt de trilling het oor.

geluidsbron
stof
lucht
oor
licht
oog
kleur
communicatiemiddel

Controleert de keten uit slides 5-9: stof nodig, voorbeelden van stoffen, en eindpunt oor.

Maakopdracht

Maak vraag 1 t/m 22 van paragraaf 9.1

Leerdoelen:

Je kunt uitleggen hoe geluid ontstaat.

Je kunt uitleggen hoe je geluid hoort

Je kunt uitleggen waarvoor je geluid gebruikt.

This item has no instructions

Je staat op de maan. Je vriend staat 10 meter verderop en roept jouw naam. Jij ziet zijn mond bewegen, maar je hoort helemaal niets. Hoe kan dat? En hoe zou je toch met je vriend kunnen communiceren?


Zou je elkaar op de maan wél kunnen horen als jullie allebei een helm met lucht in hebben? Leg uit waarom.


Startopdracht: Denkvraag

This item has no instructions

Dit leer ik

Ik kan rekenen met geluidssnelheid

Ik kan uitleggen wat echo is en waar je een echo voor gebruikt

Ik kan rekenen met echo


This item has no instructions

Geluidssnelheid

This item has no instructions

Geluidssnelheid

This item has no instructions

rekenen met geluidssnelheid


v = s : t of v = s/v

t = s : v of t = s/v

Tabel 20 Binas

This item has no instructions

Berekenen van de geluidssnelheid (= v)



Twee walvissen zwemmen 7550 m uit elkaar. Ze communiceren met elkaar. Het geluid doet er 5 seconden over van de ene naar de andere walvis. Bereken de geluidssnelheid door zeewater.

1.Gegevens:

2.Gevraagd:

3.Formule:

4Berekening:

5Antwoord met eenheid:

This item has no instructions

Hoe?

Opdracht

1.Gegeven:


2.Gevraagd:


3.Formule:


4.Berekenen:


5.Antwoord met eenheid:

This item has no instructions

Bereken de afstand van Jesse tot de bliksem.

This item has no instructions

Uitwerking opdracht 

Gegeven:

     v = 343 m/s

     t = 5 s

Gevraagd:

     s

Formule:

     s = v x t

Berekenen:

     s = 343 x 5

     s = 1715

Antwoord:

     s = 1715 m

This item has no instructions

Opdracht

Maken vraag 1 t/m 16 van paragraaf 9.2

This item has no instructions

Startopdracht: Berekening van tijd die geluid over een afstand doet

Twee eksters zitten 200 m van elkaar af in het bos. Ze schreeuwen naar elkaar. Berekenen hoelang het geluid over deze afstand doet.

  1. gegeven

  2. gevraagd

  3. formule

  4. berekening

  5. antwoord met eenheid


This item has no instructions

echo


Een hard, glad oppervlak kaatst geluid terug. Daardoor hoor je het geluid nog een keer. 


De eerste keer hoor je het geluid van de geluidsbron. De tweede keer hoor je het teruggekaatste geluid. 


Het teruggekaatste geluid noem je een echo.

This item has no instructions

Waar kan je een echo krijgen?

• in de bergen


• in een lege zaal


• in een echoput


• tussen hoge gebouwen


• in een tunnel of onder een viaduct

This item has no instructions

Absorberen

In een kamer met meubels, vloerbedekking en gordijnen hoor je geen echo.


Zachte materialen dempen het geluid. 


De trillingen van geluid verdwijnen in de zachte materialen. 


Je kunt ook zeggen: zachte materialen absorberen geluid.

This item has no instructions

Sonar

Schepen gebruiken ook een echo om te zoeken naar objecten, vissen, wrakken of andere schepen rondom het vaartuig.


Onder het schip hangt een apparaat dat geluid alle kanten op stuurt. Als dit ergens tegenaan komt, wordt het geluid teruggekaatst. De tijd die ertussen zit wordt gemeten.



This item has no instructions

Echolood

Als je met sonar de diepte van de zeebodem meet, dan maak je een echolood.


Onder het schip hangt een apparaat dat geluid naar de zeebodem stuurt.


De zeebodem kaatst het geluid terug naar het schip. Een ontvanger onder het schip vangt de echo op. Een computer meet hoelang het geluid onderweg is geweest. 


This item has no instructions

Het echolood van een schip stuurt een geluid naar de zeebodem. De ontvanger meet de echo na 0,2 s. Bereken hoe diep de zee is op die plaats. Denk aan de 5 stappen: gegeven, gevraagd, formule, berekening en antwoord met eenheid.

This item has no instructions

Opdracht

Maak vraag 18 t/m 29 van paragraaf 9.2

This item has no instructions

Startopdracht



Pak een antwoordenboek en kijk je vragen na van paragraaf 9.1 en 9.2.

Verbeter met andere kleur pen.

Zet een vraagteken bij de vragen die je niet begrijpt.


This item has no instructions

Dit leer ik

Ik kan de geluidssterkte meten.

Ik kan aangeven in welke zone de sterkte van het geluid zit.

Ik kan uitleggen hoe gehoorbeschadiging ontstaat

Ik kan manieren noemen om geluidsoverlast te verminderen.

This item has no instructions

Geluidssterkte en wat je hoort

Als een trilling groter of sterker is, klinkt het geluid harder. Als de trilling kleiner of zwakker is, klinkt het geluid zachter. Geluidssterkte zegt dus iets over hoe hard een geluid klinkt.

Maak hier het onderscheid met toonhoogte duidelijk: hard/zacht is iets anders dan hoog/laag.

Hard en zacht geluid

  • Hard geluid heeft een sterke trilling.

  • Zacht geluid heeft een zwakkere trilling.

  • Dit noemen we de geluidssterkte.

  • We meten de geluidssterkte met een decibelmeter

  • De eenheid van geluidssterkte is decibel (dB)

Vermijd hier het woord volume als technisch begrip; gebruik consequent geluidssterkte.

Gehoorgevoeligheid

Tabel 21 in basisbinas

Verdeling gaat van gehoordrempel tot pijngrens.


This item has no instructions

Hoe versterk je geluid

  • via klankkast

  • via elektrisch signaal naar geluidsbox

  • via verdubbeling van geluidsbronnen

This item has no instructions

Versterken van geluid via verdubbeling van geluidsbronnen


Regel: bij verdubbeling aantal

geluidsbronnen neemt geluids-

sterkte met 3 dB toe.

1 trekker 90 dB

2 trekkers 93 dB

4 trekkers 96 dB

8 trekkers 99 dB etc.



This item has no instructions

Opdracht

maken vraag 1 t/m 20 van paragraaf 9.3

This item has no instructions

Startopdracht

Tijdens de jaarwisseling laat je vuurwerk knallen. Je hebt een thunderking gekocht. Een knal van dit vuurwerk heeft een geluidssterkte van 120 dB op 8 meter afstand. Als je de thunderking hebt aangestoken, gaat er iets mis. Alle 16 ladingen knallen allemaal tegelijk. Wat is dan de geluidssterkte waar je oren aan mee te maken krijgen?

This item has no instructions

Gehoorbeschadiging

Basisbinas: tabel 21 en 22 en 23


Gehoorschade geneest niet, het telt op bij de schade die je al hebt.


Gehoorschade is een groeiend probleem in de maatschappij

This item has no instructions

Hoe geluidsoverlast verminderen?



Geluidsoverlast verminderen door:

  • bij de bron

  • bij de ontvanger

  • tussen bron en ontvanger (absorberen en terugkaatsen)

This item has no instructions

Opdracht

Maken opdracht 21 t/m 38 van paragraaf 9.3

This item has no instructions

Startopdracht

Pak een antwoordenboek en kijk met een andere kleur pen je vragen van paragraaf 9.3 na. Verbeter je foute antwoorden. Daar leer je van.

This item has no instructions

Kennen en Kunnen paragraaf 9.4

  • Je kunt aangeven wat de hoogte van een toon bepaalt

  • Je kunt aangeven welke tonen de mens kan horen

  • Je kunt uitleggen hoe hard een toon moet klinken om deze te kunnen horen.

This item has no instructions

Hoge en lage tonen

  • Een hoge toon komt door snel trillen.

  • Een lage toon komt door langzaam trillen.

  • Dit noem je de toonhoogte.

  • De eenheid van toonhoogte is Hertz (Hz)

Gebruik eventueel een simpel voorbeeld: een kleine fluit geeft vaak hogere tonen dan een grote trom.

Toonhoogte is niet geluidssterkte

  • Toonhoogte gaat over hoog of laag.

  • Geluidssterkte gaat over hard of zacht.

  • Een toon kan hoog én zacht zijn, of laag én hard.

Dit onderscheid is belangrijk omdat leerlingen deze twee eigenschappen vaak door elkaar halen.

Wat zegt geluidssterkte?

A

Hoe hoog

B

Hoe snel

C

Hoe hard

D

Hoe lang

Sluit aan op slides 10-11. Laat zo nodig het verschil met toonhoogte nog eens benoemen.

Welke toon hoort bij snel trillen?

A

Lage toon

B

Zachte toon

C

Harde toon

D

Hoge toon

Gebaseerd op slides 12-13. De afleiders hard en zacht testen of leerlingen toonhoogte en geluidssterkte verwarren.

Toonhoogte bij snaarinstrument

  • dikte van de snaar

  • spankracht van de snaar

  • lengte van de snaar

This item has no instructions

Toonhoogte bij blaasinstrument

  • lengte van de luchtkolom

This item has no instructions

Toonhoogte bij slaginstrument

  • dikte en lengte

  • spankracht

This item has no instructions

Welke tonen horen?

Gehoorbereik Mens: 20 t/m 20.000 Hertz

20 Hz is onderste gehoordrempel

20.000 Hz is de bovenste gehoordrempel

Boven de 20.000 Hz noemen we Ultrasoon geluid


Menselijke stem is van 18 t/m 5000 Hz

Dieren hebben ander gehoorbereik, zie tabel.

This item has no instructions

Gehoordrempel

De gehoordrempel geeft aan hoe hard het geluid moet zijn voordat je het kan horen.

De mens hoort het best de tonen van 4000 Hz.

De pijngrens is ook niet voor alle tonen gelijk.

De pijngrens logt het laagst bij tonen tussen 2000 en 5000 Hz

This item has no instructions

Invloed van leeftijd op gehoorgrens

Bij het ouder worden hoor je de hoge tonen niet meer zo goed.

Zie tabel 22 basisbinas

De bovenste gehoorgrens wordt lager. Je krijgt een steeds kleiner gehoorbereik.


Hoe goed je hoort kun je testen met een toongenerator. Dit apparaat kan allerlei tonen laten horen hard, zacht, hoog en laag.

This item has no instructions

Opdracht

Maken vraag 1 t/m 22 paragraaf 9.4

This item has no instructions

Startopdracht

Je bepaalt met een echolood de diepte van een vaargeul. Na 0,030 s vangt een microfoon de echo van het uitgezonden geluid op. De gemiddelde snelheid van geluid in het water is op die plaats 1500 m/s. Hoe diep is de vaargeul?


Maken vraag 23 t/m 32

This item has no instructions

Opdracht

  • Maak alles af van paragraaf 9.4

  • Kijk na de vragen van hoofdstuk 9

This item has no instructions

Kennen en kunnen paragraaf 9.5

  • Je kunt aangeven hoe je een beeld van een geluid maakt.

  • Je kunt aan het beeld van een toon zien of de toon hard, zacht, laag of hoog is.

This item has no instructions

Tonen op een scherm

Trillingen hebben toppen en dalen.

Trillingstijd is de tijd van 1 top en 1 dal. Dit zegt iets over de toonhoogte.

De amplitude of uitwijking zegt iets over de geluidssterkte.

Elk hokje horizontaal geeft bepaalde tijd aan, b.v. 1 ms

This item has no instructions

Hoe maak je een beeld van geluid?

  • Geluidsbron (b.v. toongenerator) maakt trilling.

  • Trilling wordt opgevangen door microfoon

  • Microfoon geeft elektrisch signaal door aan oscilloscoop of computer.

  • Deze maken de trilling zichtbaar in een scherm.

This item has no instructions

Toonhoogte en geluidssterkte


Hoeveelheid trillingen zegt iets over de frequentie dus de toonhoogte

De uitwijking van de trilling zegt iets over de geluidssterkte, dus hoe hard het geluid klinkt.

This item has no instructions

Welke toon is het hoogst?

A

links boven

B

rechts boven

C

links onder

D

rechts onder

This item has no instructions

Welke toon is het hardst?

A

links boven

B

rechts boven

C

links onder

D

rechts onder

This item has no instructions

Opdracht

Nakijken vragen paragraaf 9.4

Maken vragen 1 t/m 17 van paragraaf 9.5

This item has no instructions

Startopdracht

Twee eksters communiceren met elkaar.

Ze zitten 0,5 km uit elkaar.

Hoe lang doet het geluid erover van de ene ekster naar de andere ekster.

This item has no instructions

Opdracht

Klassikaal nakijken oefentoets

Zelfstandig nakijken vragen paragraaf 9.5

This item has no instructions

Rekenen bij digitale toetsen

Later in het jaar behandelen

This item has no instructions