Les 1 - Biochemie deel 2

HOOFDSTUK 15 — ORGANISCHE VERBINDINGEN

15.5 Homologe reeksen

en functionele groepen

Alkanen • alkenen • alkynen • functionele groepen


niveau 3, 4

1 / 22
next
Slide 1: Slide
New lesson editorBiologieMBOStudiejaar 2

This lesson contains 22 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 60 min
Report this lesson

Items in this lesson

HOOFDSTUK 15 — ORGANISCHE VERBINDINGEN

15.5 Homologe reeksen

en functionele groepen

Alkanen • alkenen • alkynen • functionele groepen


niveau 3, 4

AAN HET EIND VAN DEZE LES

Leerdoelen

1

Je kunt uitleggen wat een homologe reeks is en herkent de rol van de methyleengroep (–CH₂–).

2

Je kunt alkanen, alkenen en alkynen van elkaar onderscheiden aan de hand van hun algemene formule en type binding.

3

Je kunt structuurformules tekenen en namen geven aan eenvoudige alkanen, alkenen en alkynen.

4

Je kunt reactievergelijkingen opstellen voor volledige verbranding, onvolledige verbranding en verbranding met roetvorming.

5

Je herkent functionele groepen (halogeen, hydroxyl-, aldehyde-, carboxyl- en aminogroep) en weet dat deze de eigenschappen van een stof bepalen.

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

BEGRIP

Wat is een homologe reeks?

Een homologe reeks is een groep koolstofverbindingen waarvan de opeenvolgende moleculen alleen verschillen in ketenlengte.

De keten wordt steeds langer door het invoegen van een methyleengroep: een C-atoom met twee H's, –CH₂–.

Moleculen binnen één homologe reeks verschillen dus steeds met precies –CH₂– van elkaar.

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

Wat is een homologe reeks?

A

Een reeks stoffen met dezelfde molecuulformule, maar een andere structuur.

B

Een reeks stoffen met dezelfde functionele groep, waarbij opeenvolgende stoffen één CH₂-groep van elkaar verschillen.

C

Een reeks stoffen die alleen uit koolstofatomen bestaat.

D

Een reeks stoffen met dezelfde massa en dezelfde eigenschappen.

1. VERZADIGDE KOOLWATERSTOFFEN

Alkanen

  • De eenvoudigste homologe reeks: lineaire, verzadigde koolwaterstoffen.

  • Alkanen worden gedestilleerd uit aardolie.

  • Een alkaanmolecuul bestaat alleen uit koolstof- en waterstofatomen, met uitsluitend enkelvoudige bindingen.


Algemene formule

CₙH₂ₙ₊₂

n = 1, 2, 3, ...

Voorbeeld: butaan (n = 4) → C₄H₂×₄₊₂ = C₄H₁₀

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

TABEL 15.2

Deze tien alkanen moet je uit je hoofd kennen

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

  • Wat moet je kennen?

    • Structuurformule

    • Molecuulformule

TABEL 15.3

Naamgeving alkanen vanaf pentaan


Vertakkingen: alkylgroepen

Zit er een alkaan als zijgroep aan een ander alkaan vast, dan noem je dit een vertakking.

Zo'n zijgroep heet een alkylgroep.

De naamgeving met telwoorden (penta-, hexa-, ...) volgt vanaf pentaan de bekende volgorde.

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

Hoe heet de alkaan met molecuulformule C₈H₁₈?

A

C₈H₁₈ = heptaan

B

C₈H₁₈ = decaan

C

C₈H₁₈ = octaan

D

C₈H₁₈ = nonaan

Wat is de molecuulformule van nonaan?

A

nonaan = C₉H₁₂

B

nonaan = C₉H₁₈

C

nonaan = C₉H₂₀

D

nonaan = C9H22

TOEPASSINGEN

Alkanen in het dagelijks leven



C3–C4

propaan / butaan

gasfles / camping



C5–C10

benzine

brandstof



C7–C12

terpentine

oplosmiddel / verf



C5–C20

lampolie (paraffineolie)

verlichting



C15–C40

motorolie

smeermiddel



C20–C40

vaseline

huidverzorging



>C25

paraffine

kaarsen

Hoe langer de koolstofketen, hoe hoger het smelt- en kookpunt.

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

CHEMISCHE EIGENSCHAP

Brandbaarheid: verbranding van alkanen



Volledige verbranding

voldoende O₂

2 C₄H₁₀ + 13 O₂ → 8 CO₂ + 10 H₂O



Onvolledige verbranding

onvoldoende O₂

2 C₄H₁₀ + 9 O₂ → 8 CO + 10 H₂O



Verbranding met roetvlam

nog minder O₂

2 C₄H₁₀ + 5 O₂ → 8 C + 10 H₂O

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

Invuloefening

Als er voldoende zuurstof aanwezig is, verbrandt een alkaan volledig. Er ontstaan dan koolstofdioxide en water. Is er te weinig zuurstof, dan verloopt de verbranding onvolledig. Er ontstaat dan het giftige gas koolstofmono-oxide. Is er nog minder zuurstof beschikbaar, dan verbrandt de stof met een roetvlam. Hierbij ontstaat naast water ook vaste koolstof(roet).

voldoende
koolstofdioxide
onvolledig
koolstofmono-oxide
roetvlam
koolstof

2. ONVERZADIGDE KOOLWATERSTOFFEN

Alkenen

  • Lineaire, onverzadigde koolwaterstoffen met één dubbele binding tussen twee C-atomen.

  • Naam: overeenkomstige alkaannaam, uitgang –aan wordt –een.

  • Twee waterstofatomen minder dan het alkaan met evenveel C-atomen.

  • Vanaf buteen is een plaatsnummer nodig: but-1-een of but-2-een.


Algemene formule

CₙH₂ₙ

n = 2, 3, 4, ...

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

Voorbeeld: propeen (n = 3) → C3H2×3 = C₄H6

Wat is de molecuulformule van octeen?

A

C₈H₁₆

B

C₈H₁₈

C

C₈H₁₄

D

C₉H₁₈

REACTIVITEIT

Onverzadigd = reactief: de additiereactie

In de dubbele binding is één van beide bindingen zwak en vatbaar voor reacties. Bij een additiereactie wordt de dubbele binding verbroken en ontstaan nieuwe bindingen op die C-atomen.


onverzadigd

→ verzadigd

Additie van waterstof

C=C + H₂ → –C–C– (met extra H op elk C)


onverzadigd

→ verzadigd

Additie van waterstofchloride

C=C + HCl → –C–C– (met H en Cl)

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

3. ONVERZADIGDE KOOLWATERSTOFFEN

Alkynen

  • Koolstofverbinding met een drievoudige binding tussen twee C-atomen.

  • Twee waterstofatomen minder dan het overeenkomstige alkeen.

  • Alkynen zijn nog reactiever (minder stabiel) dan alkenen.

  • Ethyn (acetyleen) is het bekendste alkyn: zeer brandbaar, levert een heel hoge vlamtemperatuur — wordt gebruikt om onder water te lassen.


Algemene formule

CₙH₂ₙ₋₂

n = 2, 3, 4, ...

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

Voorbeeld: heptyn (n = 7) → C7H2×7 - 2 = C₄H12

Wat is de molecuulformule van hexyn (n = 6)?

A

C₆H₁₀

B

C₆H₁₂

C

C8H10

D

C₈H₁₆

SUBSTITUENTEN

Functionele groepen

Een functionele groep is een atoom of atoomgroep die een waterstofatoom in een koolwaterstof vervangt (substitueert). Een functionele groep is vaak veel bepalender voor de eigenschappen van een stof dan de koolstofketen zelf.

Homologe reeksen en functionele groepen

§15.5

Ethanol heeft de structuurformule CH₃–CH₂–OH. Welke functionele groep heeft ethanol?

A

Hydroxylgroep

B

Carboxylgroep

C

Halogeenatoom

D

Aminogroep

SAMENVATTING

Homologe reeksen op een rij

  • Hoe langer de keten, hoe hoger het smelt- en kookpunt.

  • Onverzadigde koolwaterstoffen (alkenen, alkynen) zijn reactiever dan alkanen door hun zwakke extra binding — denk aan de additiereactie.

  • Een functionele groep (–OH, –CHO, –COOH, –NH₂, halogeen) vervangt een H-atoom en bepaalt in grote mate de eigenschappen van een stof.


AAN DE SLAG

Aan de slag: opdrachten

  • Lees § 15.5 uit Basischemie nog eens rustig door.

  • Maak het werkblad met opdrachten (los uitgedeeld document).

  • Het werkblad bevat kennisvragen, rekenopdrachten en tekenopdracht.

  • Over 15 minuten bespreken we de opdrachten, als daar tijd voor is!

Biochemie I · KW1C Laboratoriumtechniek · LJ2 OP1

18

15

minute

00

second

Vragen?