Hoofdstuk 6.1 Overheidsingrijpen

• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Overheidsingrijpen

Leerdoel: je weet hoe de overheid kan ingrijpen op markten

Individuele goederen

Dit zijn de goederen die 'via de markt' leverbaar zijn: producten die je zelf koopt. Mensen die er geen gebruik van maken, betalen er dus ook niet voor. 

Collectieve goederen

• Collectieve goederen - Goederen die door de overheid geleverd worden. De prijs is niet vast te stellen en niemand kan uitgesloten worden van gebruik. Bijv: politie, defensie, straatverlichting.
• Quasi-collectieve goederen - wanneer de overheid een individueel product aanbiedt, zoals onderwijs of zorg, maar je wel kunt kiezen om er gebruik van te maken. (prijs bljift laag)

Leg het verschil uit tussen individuele goederen en collectieve goederen.

Externe effecten, overheidsingrijpen

Extern effect: 

effect als gevolg van 

productie en/of consumptie voor 

de welvaart van anderen  --> 
Niet bij de prijs inbegrepen 
Maatschappelijke kosten

Negatieve externe effecten &  positieve externe effecten

Externe effecten

Extern effect: Een gevolg van vraag of aanbod waar geen prijs voor wordt betaald. 

Wanneer mensen naar PSV-Feyenoord gaan, ontstaan er mogelijk rellen. Cafe's hebben schade, politie moet ingrijpen. Al deze kosten zitten niet bij de ticketprijs in.

Maatschappelijke kosten: Politie moet betaald worden, schade hersteld. Dus kosten voor de hele maatschappij (Belasting)

Wat is GEEN gevolg van externe effecten?

1. Prijs verandert
2. Maatschappelijke kosten stijgen
3. Negatieve invloed op milieu

Wat zijn externe effecten?

1. Gevolgen die bij de productie of consumptie plaatsvinden waarvoor niet wordt betaald.
2. Gevolgen die bij de productie of consumptie plaatsvinden waarvoor niet hoeft te worden betaald.
3. Gevolgen die bij de productie of consumptie plaatsvinden en buiten plaatsvinden.
4. Gevolgen die bij de productie of consumptie plaatsvinden waar je niets aan kan doen.

Wat is een extern effect bij vliegverkeer?

Overheid

Veel negatieve effecten:

Bevolking ongezonder, kosten zorg gaan omhoog.

Invoeren extra belasting (Accijns) zorgt ervoor dat het bij de prijs inbegrepen zit. 

Deze les

Opdrachten:

6.1 b en c

6.2

Privatiseren

Bij privatiseren verkoopt de overheid een dienst of activiteit aan de particuliere sector.

Redenen om te privatiseren:

• Geen verantwoordelijkheid meer voor overheid
  
• Bedrijven doen het beter en/of goedkoper

Voorbeelden van privatisering: KPN, NS, PostNL

Leg uit wat een extern effect is van formule 1 in Zandvoort.

collectivisatie en privatisering

taken worden overgeheveld van particuliere sector naar collectieve sector

taken worden overgeheveld van collectieve sector naar particuliere sector

(De)regulering

Regulering: De overheid bemoeit zich meer met de economie en de economie schuift meer op in de richting van de planeconomie (nationalisering, coronasteun)

Deregulering: De overheid bemoeit zich minder met de economie en de economie schuift op in de richting van de vrijemarkteconomie (privatisering).

Vroeger was PostNL een staatsbedrijf. Het is van de collectieve sector naar de particuliere sector gegaan. Dit heet..

1. nationalisatie
2. collectivisatie
3. particulierisatie
4. privatisering

Externe effecten zijn altijd negatief

1. Juist
2. Onjuist

Waarom moet de overheid ingrijpen op de markt

1. Om collectieve producten te maken
2. Om negatieve externe effecten tegen te gaan
3. Tegengaan van marktmacht
4. Alle drie antwoorden zijn goed

Waarom kan de overheid jou niet verbieden om gebruik te maken van een collectief goed?

1. Het wordt aan iedereen persoonlijk geleverd, dus ook aan jou
2. Je hebt voldoende geld om het product te betalen
3. Collectieve goederen worden tegen kostprijs geleverd en zijn dus goedkoop
4. je kunt niet uitgesloten worden van het gebruik, ook wanneer je er niet voor betaalt.

Wat is een voordeel van privatiseren

1. Er moet winst gemaakt worden dus het kan duurder worden
2. Het aanbod kan afnemen.
3. Niet meer voor iedereen beschikbaar.
4. Het kan goedkoper worden. De kwaliteit kan beter worden. De overheid bespaart geld

privatisering

1. een gebied beschermen door plaatsing van een hek
2. afstoten van overheidstaken naar de particuliere sector
3. als een ontwikkeling goed verloopt
4. afstoten van particuliere sector naar overheid.

Een aantal jaren kocht de overheid
alle aandelen van de NS.
Daarna had de overheid de hele treinsector in handen.

Dit is een voorbeeld van...

1. Privatisatie
2. Collectivisatie
3. Regulering
4. Deregulering

Wat is geen voorbeeld van een extern effect?

1. Rommel na het concert in de ZiggoDome
2. Bouw van een nieuw stadsplein
3. Rommel na een wedstrijd van FCT buiten het stadion
4. Uitstoot van de fabriek van Tata-steel

Aan de slag

6.1: Overheidsingrijpen lezen

Deze les:6.2, 6.3, 6.4 + 6.5maken