Tekstdoel en tekstsoort

Tekstdoel en tekstsoort

1 / 20
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMiddelbare schoolvmbo bLeerjaar 1

This lesson contains 20 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Items in this lesson

Tekstdoel en tekstsoort

This item has no instructions

Lesdoel

Ik kan het tekstdoel en de tekstsoort van een fragment herkennen en hoofdzaken van bijzaken onderscheiden met behulp van mijn voorkennis.

This item has no instructions

Wat wil een tekst bereiken?

Elke tekst of elk fragment heeft een doel.

Dat doel heet het tekstdoel.


De maker wil bijvoorbeeld:

  • informatie geven

  • je laten lachen of genieten

  • je iets laten doen

  • iets uitleggen

  • jou overtuigen van een mening

This item has no instructions

Vijf veelvoorkomende tekstdoelen

  • informeren: feiten geven

  • amuseren: plezier bezorgen

  • activeren: aanzetten tot doen of kopen

  • instrueren: uitleg geven

  • overtuigen: een mening geven

This item has no instructions

Tekstdoel en voorbeeld

Doelen

Meer doelen

instrueren - kook- of klusprogramma

overtuigen - discussieprogramma, productvlog, filmrecensie

informeren - journaal, informatief programma

amuseren - film, serie, radioprogramma

activeren - reclame, poster voor een feest

Benadruk dat tekstdoel en tekstsoort bij elkaar passen, maar niet hetzelfde zijn: het doel is wat de maker wil bereiken, de soort is de vorm waarin dat gebeurt.

Een tekst kan meer doelen hebben

Veel teksten hebben meer dan één tekstdoel.


Een filmpje over een nieuwe telefoon kan:

  • informeren over het product

  • instrueren hoe je het gebruikt


Je kijkt dus altijd welk doel het belangrijkst is en welke doelen daarnaast ook meespelen.

This item has no instructions

Wat is het tekstdoel van een reclame meestal?

A

informeren

B

activeren

C

amuseren

D

instrueren

De meest logische verwarring is informeren, omdat reclame ook informatie kan geven. De hoofdbedoeling blijft meestal aanzetten tot doen of kopen.

Wat is voorkennis?

Voorkennis is alles wat je al weet over een onderwerp.

Nieuwe informatie blijft beter hangen als die past bij wat je al kent.

This item has no instructions

Waarom helpt voorkennis?

Je hersenen koppelen nieuwe informatie aan kennis die al aanwezig is.

Daardoor kun je informatie:

  • sneller begrijpen

  • beter onthouden

  • makkelijker terughalen


Over een bekend onderwerp leer je vaak sneller dan over iets dat helemaal nieuw is.

This item has no instructions

Voorkennis als kapstok

Je kunt voorkennis zien als een kapstok.

Wat je al weet, vormt de haakjes.

Nieuwe informatie kun je daaraan ophangen, zodat alles overzichtelijk blijft.

Gebruik de kapstokvergelijking mondeling verder: zonder kapstok ligt alles door elkaar; met structuur kun je informatie beter ordenen.

Voorkennis activeren

Vaak weet je al meer dan je denkt.

Je kunt je voorkennis activeren met vragen over het onderwerp:

  • wie

  • wat

  • waar

  • wanneer

  • waarom

  • hoe


Zo bereid je je hersenen voor op nieuwe informatie.

This item has no instructions

Voorbeeld van voorkennis

Een opstelling van het Nederlands elftal onthoud je makkelijker als je al iets weet over:

  • posities in een team

  • de namen van spelers

  • hoe een wedstrijd is opgebouwd

This item has no instructions

Waarom helpt voorkennis bij leren?

A

Je leest trager

B

Je onthoudt minder

C

Je koppelt nieuwe info

D

Je slaat details over

Sluit aan bij de kapstokmetafoor: nieuwe informatie blijft beter hangen doordat die aan bestaande kennis wordt gekoppeld.

Hoofdzaken en bijzaken

In een tekst is niet alle informatie even belangrijk.


  • Hoofdzaken zijn de belangrijkste punten.

  • Bijzaken zijn minder belangrijk, maar helpen om de hoofdzaken beter te begrijpen.


Goed lezen of luisteren betekent dat je dit verschil kunt zien.

This item has no instructions

Waar vind je hoofdzaken vaak?

Hoofdzaken staan vaak op opvallende plekken in een tekst of fragment:

  • in de titel

  • in de eerste zinnen of inleiding

  • aan het eind in een samenvatting of conclusie


Dat zijn dus goede plekken om eerst op te letten.

This item has no instructions

Hoofdzaken vinden met vragen

Met de w- en h-vragen haal je snel de kern uit een tekst:

  • wie?

  • wat?

  • waar?

  • wanneer?

  • waarom?

  • hoe?

This item has no instructions

Voorbeeld: nieuwsbericht

Bij een nieuwsbericht over een ongeluk kun je vragen:

  • Wie heeft een ongeluk gehad?

  • Wat is er gebeurd?

  • Waar is het gebeurd?

  • Wanneer is het gebeurd?

  • Waarom is het gebeurd?

  • Hoe is het ontstaan?


De antwoorden brengen je bij de hoofdzaken.

This item has no instructions

Wat zijn bijzaken?

Bijzaken zijn minder belangrijk dan hoofdzaken, maar ze hebben wel een functie.


Bijzaken zijn vaak:

  • uitleg

  • herhaling

  • voorbeelden

  • extra details


Ze maken de hoofdzaak duidelijker.

This item has no instructions

Wat is een bijzaak in een tekst?

A

de titel

B

de kern

C

extra uitleg

D

het onderwerp

Bijzaken zijn minder belangrijk dan hoofdzaken, maar wel nodig om die beter te begrijpen.

Aan het werk!

Maak opdracht 5 t/m 8

This item has no instructions