Wat voor tekst is dit? (Nederlands mbo 2F, Lezen 1)

V E R S T U U R D ✓ ✓

N E D E R L A N D S   ·   2 F   ·   N I V E A U 2 E N 3

Wat voor tekst is dit?

Een folder, een werkinstructie, een reclame of een bericht van school. Elke tekst wil iets van jou. Hoe zie je snel wat?

Les 1  ·  Lezen

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMBOStudiejaar 1

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 40 min
Report this lesson

Introduction

Studenten leren de vier doelen van een schrijver herkennen: informeren, overtuigen, activeren en amuseren. Ze zien aan kenmerken wat voor tekst ze lezen, zoals een instructie, een reclame of een nieuwsbericht. Nederlands mbo niveau 2 en 3, referentieniveau 2F, ongeveer 40 minuten.

Worksheets

Items in this lesson

V E R S T U U R D ✓ ✓

N E D E R L A N D S   ·   2 F   ·   N I V E A U 2 E N 3

Wat voor tekst is dit?

Een folder, een werkinstructie, een reclame of een bericht van school. Elke tekst wil iets van jou. Hoe zie je snel wat?

Les 1  ·  Lezen

Over deze les: les 1 van de serie Verstuurd, Nederlands voor mbo niveau 2 en 3 (referentieniveau 2F), ongeveer 40 minuten. Studenten leren vier doelen van een schrijver herkennen (informeren, overtuigen, activeren, amuseren) en zien aan kenmerken wat voor tekst ze lezen.

Koppeling: de les hoort bij het onderdeel lezen van referentieniveau 2F (zakelijke teksten: informatieve teksten, instructies en betogende teksten). Lezen wordt in het mbo getoetst in het centraal examen, samen met luisteren. Vragen naar tekstsoort en doel van de schrijver komen daar vaak voor. Image credit: Pedro Ribeiro Simões from Lisboa, Portugal, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp

‹

L

Leerdoelen

LES 1

Na deze les:

1

Je kan vier doelen van een schrijver herkennen: informeren, overtuigen, activeren en amuseren.

2

Je kan aan kenmerken zien wat voor tekst je leest.

3

Je kan eerst de buitenkant van een tekst bekijken voor je gaat lezen.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

‹

S

Startvraag

LES 1

Welke tekst heb jij deze week gelezen?

1

Een bericht van school of stage

2

Een reclame of advertentie

3

Een werkinstructie of handleiding

4

Een nieuwsbericht

Startvraag: de meeste studenten lezen meer dan ze denken. Vraag na de uitslag een paar studenten welke tekst het was en waarom ze hem lazen. Zo komt het doel van de lezer al op tafel.

‹

W

Wat voor tekst is dit?

LES 1

Prikbord in de teamkamer van Zorgcentrum De Linde

LET OP: NIEUWE AFSPRAAK OVER HANDEN

Vanaf volgende week hangt bij elke kamer een pompje met handalcohol.

Zo doe je het:

  1. Pomp één keer.

  2. Wrijf je handen in tot ze droog zijn.

  3. Raak daarna niets anders aan voor je bij de bewoner bent.

Vragen? Loop even binnen bij Fatima Yilmaz, teamleider.

Een bericht op het prikbord

Wat wil de schrijver dat jij doet? Waar zie je dat aan?

Voorbeeld: laat studenten eerst zelf kijken, zonder de tekst helemaal te lezen. De schrijver wil dat medewerkers iets doen: hun handen op een nieuwe manier schoonmaken. Je ziet het aan de woorden Zo doe je het, aan de genummerde stappen en aan zinnen die zeggen wat je moet doen: Pomp, Wrijf, Raak niets aan. Het is een instructie.

Hulpvraag voor wie vastloopt: moet je na het lezen iets weten, iets vinden of iets doen?

‹

S

Schrijfdoel

LES 1

Vier doelen van een schrijver

  • Informeren: de schrijver wil dat je iets weet. Bijvoorbeeld een nieuwsbericht.

  • Overtuigen: de schrijver wil dat je iets vindt of koopt. Bijvoorbeeld een reclame.

  • Activeren: de schrijver wil dat je iets doet. Bijvoorbeeld een instructie.

  • Amuseren: de schrijver wil dat je je vermaakt. Bijvoorbeeld een grappige column.

Uitleg: dit zijn de vier doelen die in lesmethodes en op het examen het vaakst gebruikt worden. Het bericht op het prikbord is dus activeren. Vraag studenten bij elk doel een eigen voorbeeld uit hun telefoon of hun stage.

Extra voor snelle studenten: welk doel heeft een vacature? Meestal informeren en overtuigen: het bedrijf vertelt wat de baan is en wil dat jij solliciteert.

‹

V

Vraag

LES 1

In een folder van sportschool FitFabriek staat: Nu de eerste maand gratis! Alles wat je nodig hebt om fit te worden. Wat is het doel?

A

Overtuigen

B

Informeren

C

Amuseren

D

Waarschuwen

Antwoord: A. De sportschool wil dat jij vindt dat dit een goede sportschool is en dat je lid wordt. Woorden als gratis en alles wat je nodig hebt zijn typisch voor reclame. Er staat ook wat informatie in, maar dat is niet het hoofddoel.

‹

K

Kernbegrip

LES 1

!

Tekstsoort

✓✓

De tekstsoort is het soort tekst: een nieuwsbericht, een reclame, een handleiding, een mening of een verhaal. Elke tekstsoort heeft eigen kenmerken, zoals stappen met nummers, een prijs of een kop met een datum. Aan die kenmerken zie je vaak al het doel van de schrijver.

Kernbegrip: tekstsoort en schrijfdoel horen bij elkaar. Een handleiding wil activeren, een nieuwsbericht wil informeren, een reclame wil overtuigen. Vraag: welke tekstsoort lees jij op stage het meest?

‹

L

Lezen

LES 1

Kenmerken herkennen

Instructie

Stappen met nummers.

Woorden als eerst, daarna, tot slot.

Zinnen die zeggen wat je moet doen: Pak, Zet, Druk.

Reclame

Een product of een aanbod.

Woorden als nu, gratis, korting, de beste.

Veel uitroeptekens en mooie beloftes.

Uitleg: laat studenten de kenmerken terugzoeken in het bericht op het prikbord en in de folder van FitFabriek. Vraag daarna: wat zijn kenmerken van een nieuwsbericht? Antwoord: een kop, een datum, de W-vragen (wie, wat, waar, wanneer) en geen eigen mening van de schrijver.

‹

V

Vraag

LES 1

Je leest een tekst met de kop: Bus 12 rijdt vanaf maandag via het ziekenhuis. Wat voor tekst is dit?

A

Een reclame

B

Een instructie

C

Een verhaal

D

Een nieuwsbericht

Antwoord: D. De kop vertelt iets nieuws: wat er verandert en wanneer. Het doel is informeren. Er wordt niets verkocht en er staan geen stappen in, dus het is geen reclame en geen instructie.

‹

L

Lezen

LES 1

Kijk eerst naar de buitenkant

Voor je gaat lezen, kijk je eerst naar:

  • de kop en de tussenkopjes

  • de plaatjes en wat er vet staat

  • wie de tekst maakt: een bedrijf, een krant, je school

  • de opmaak: nummers, een tabel, een prijs

Zo weet je in tien seconden wat voor tekst het is. Daarna lees je gerichter.

Uitleg: dit heet oriënterend lezen. Op het centraal examen helpt het om eerst de kop, de kopjes en de vragen te bekijken. Laat studenten het meteen proberen met een folder, een website of een tekst uit hun vakboek: hoe snel zien ze wat voor tekst het is?

‹

S

Stelling

LES 1

Een tekst kan meer dan één doel hebben.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat een paar studenten uitleggen waarom ze eens of oneens zijn. Eens is goed te verdedigen. Een folder over brandveiligheid informeert over rookmelders en wil ook dat je er een ophangt. Je zoekt dan het belangrijkste doel: wat wil de schrijver vooral dat je na het lezen weet, vindt of doet?

‹

O

Opdracht

LES 1

Tekstjacht

1

Zoek op je telefoon of in de klas drie verschillende teksten, bijvoorbeeld een appje, een website en een folder.

2

Schrijf bij elke tekst de tekstsoort en het doel van de schrijver.

3

Noem bij elke tekst één kenmerk waaraan je dat zag.

8

minute

00

second

In tweetallen

Opdracht: loop rond en vraag steeds door: waaraan zie je dat? Laat aan het eind een paar tweetallen hun lastigste tekst laten zien.

Hulp voor wie vastloopt: gebruik de vier doelen van de uitlegdia en de kenmerken van instructie en reclame.

Extra voor snelle studenten: zoek een tekst die twee doelen tegelijk heeft.

‹

J

Jouw antwoord

LES 1

Welke tekst lees jij vaak voor je opleiding of werk? Wat is het doel van die tekst?

Open vraag: verwachte antwoorden zijn een rooster (informeren), een werkinstructie of protocol (activeren), een mail van school (informeren of activeren). Vraag bij elk antwoord: wat doe jij na het lezen?

‹

V

Vraag

LES 1

Op de deur van een koelcel hangt: Deur altijd dichtdoen! Anders komt er warme lucht in en bederft het eten. Wat is het hoofddoel?

A

Amuseren

B

Activeren

C

Informeren

D

Overtuigen

Antwoord: B. De schrijver wil vooral dat je iets doet: de deur dichtdoen. De tweede zin geeft de reden en informeert dus ook. Maar de lezer moet na het lezen vooral handelen. Dat is activeren.

‹

T

Terugblik

LES 1

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Vier schrijfdoelen

2

Tekstsoort herkennen

3

Eerst de buitenkant

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

De hoofdgedachte vinden

Je hebt een lange tekst voor je, maar weinig tijd. Volgende les leer je hoe je snel vindt waar een tekst eigenlijk over gaat.

  • Je kan de kernzin van een alinea vinden.

  • Je kan de hoofdgedachte van een tekst in één zin zeggen.

Volgende les: Lezen 2, les 2 van de serie.

Klik hier

Image credit: LessonUp