SOFA- en COUP-model

• New lesson editor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 1

Samenwerken met mantelzorgers

$$x=\frac{-b\pm \sqrt{b^2-4ac}}{2a}$$

Open de les vanuit de beroepspraktijk van verzorgende IG en verpleegkundigen: goede zorg lukt vaak beter als professionele zorg en mantelzorg goed op elkaar aansluiten.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe ik het SOFA-model gebruik in de samenwerking met mantelzorgers en in hoofdlijnen beschrijven hoe het COUP-model een gesprek met mantelzorgers ondersteunt.

Welk woord past volgens jou bij goed contact met mantelzorgers?

Gebruik de woorden uit de cloud als startpunt: bijvoorbeeld vertrouwen, afstemmen, luisteren, respect of duidelijkheid. Koppel daarna terug aan het lesdoel.

Het SOFA-model

Het SOFA-model helpt zorgprofessionals om bewust samen te werken met mantelzorgers.

De letters staan voor vier rollen of aandachtsgebieden:

• Samenwerken

• Ondersteunen

• Faciliteren

• Afstemmen

Eén mantelzorger kan meerdere rollen tegelijk hebben.

Benadruk dat het model niet alleen beschrijft wat de mantelzorger doet, maar ook wat de zorgprofessional moet zien en organiseren in de samenwerking.

Waarom SOFA gebruiken?

• Geeft structuur in contact met mantelzorgers

• Maakt hun rol zichtbaar in de zorg

• Helpt overbelasting eerder te signaleren

• Ondersteunt passende taakverdeling en communicatie

Koppel dit aan werkproces B1-K2-W1: afstemmen met informele zorgverleners vraagt meer dan alleen informatie geven; het gaat ook om rolverheldering en ondersteuning.

S van Samenwerken

Bij Samenwerken zie je de mantelzorger als partner in de zorg.

• De mantelzorger kent de zorgvrager vaak heel goed

• Die kennis helpt om zorg persoonlijker te maken

• De zorgprofessional en mantelzorger vullen elkaar aan

• Samenwerking vraagt wederzijds respect

Gebruik het voorbeeld van een dochter die vertelt welke dagelijkse gewoonten haar moeder belangrijk vindt, zodat de zorg daarop kan aansluiten.

Voorbeeld van samenwerken

Een dochter vertelt dat haar moeder graag rustig opstart en eerst wil wassen vóór het ontbijt. Door die informatie kan de zorg beter aansluiten bij wat voor de zorgvrager belangrijk is.

Maak duidelijk dat samenwerken niet betekent dat de mantelzorger alle zorg overneemt, maar dat diens kennis serieus wordt meegenomen.

O van Ondersteunen

Bij Ondersteunen kijk je ook naar de mantelzorger zelf.

• Hoe zwaar is de zorgbelasting?

• Welke taken kosten veel energie?

• Welke steun is nodig om het vol te houden?

• Denk aan respijtzorg, dagbesteding of een luisterend oor

Benadruk dat een mantelzorger geen onuitputtelijke bron is. Signaleren van overbelasting hoort bij professioneel handelen.

Overbelasting herkennen

• Vermoeidheid of emotionele spanning

• Gevoel alles alleen te moeten doen

• Minder tijd voor eigen gezondheid of rust

• Twijfel of de zorg nog vol te houden is

Gebruik het voorbeeld van een partner die overbelast raakt en bespreek dat jij als professional mogelijkheden zoals respijtzorg of dagbesteding kunt verkennen.

Waar ligt bij de S van SOFA de nadruk op?

A

Partner in zorg

B

Hulpmiddelen regelen

C

Taken verdelen

D

Belasting meten

De S gaat over samenwerken: de mantelzorger zien als partner in de zorg. De andere opties horen meer bij F, A of O.

Noem een signaal van overbelasting bij een mantelzorger.

Bespreek dat passende antwoorden gaan over signalen van overbelasting, zoals vermoeidheid, emotionele spanning, alles alleen moeten doen, te weinig rust of twijfel of de zorg vol te houden is.

F van Faciliteren

Bij Faciliteren help je de mantelzorger om zorgtaken goed en veilig uit te voeren.

• Uitleg geven over handelingen

• Instructie geven over hulpmiddelen

• Informatie delen over ziekte of zorg

• Praktische tips geven voor veilige zorg

Leg uit dat faciliteren de zelfstandigheid van de mantelzorger kan vergroten, maar dat dit altijd passend moet zijn bij wat iemand aankan en wil doen.

Voorbeeld van faciliteren

Je legt uit hoe iemand veilig geholpen kan worden bij het opstaan uit bed of hoe een tillift gebruikt wordt. Zo voorkom je onzekerheid en verminder je risico's.

Noem dat faciliteren ook kan gaan over folders, contactgegevens, instructievideo's of het regelen van hulpmiddelen.

A van Afstemmen

Bij Afstemmen maak je duidelijke afspraken over de zorg.

• Wie doet welke taak?

• Wanneer wordt informatie doorgegeven?

• Wat doe je bij veranderingen of zorgen?

• Heldere afspraken voorkomen misverstanden

Benadruk dat afstemmen vooral belangrijk is wanneer meerdere zorgverleners en familieleden betrokken zijn.

Voorbeeld van afstemmen

Je spreekt af dat de mantelzorger de avondmedicatie geeft en dat bijzonderheden worden doorgegeven aan de thuiszorg. Duidelijkheid zorgt voor continuïteit en veiligheid.

Leg eventueel uit dat afstemmen ook gaat over grenzen: niet alles wat mogelijk is, hoeft bij de mantelzorger te liggen.

SOFA in één overzicht

Letters en betekenis

Partner in de zorg

Aandacht voor belasting en behoeften

Informatie, instructie en hulpmiddelen

Duidelijke afspraken en communicatie

Waar gaat het over?

S – Samenwerken

O – Ondersteunen

F – Faciliteren

A – Afstemmen

Gebruik deze slide als samenvattend anker voordat je naar het COUP-model gaat.

Wat past het best bij faciliteren?

A

Rust plannen

B

Veilig instrueren

C

Zorgen bespreken

D

Taken verdelen

Faciliteren gaat om informatie, instructie en hulpmiddelen, zoals uitleg over veilig opstaan of een tillift gebruiken.

SOFA samengevat

In het SOFA-model is de mantelzorger bij Samenwerken een partner in de zorg. Bij Ondersteunen let je op belasting en behoeften. Bij Faciliteren geef je informatie, instructie of hulpmiddelen. Bij Afstemmen maak je duidelijke afspraken over taken en communicatie.

Samenwerken

Ondersteunen

Faciliteren

Afstemmen

Contact maken

Uitwisselen

Respijtzorg

Dagbesteding

Alle vier kernwoorden zijn letterlijk op de samenvattingsslide aangeboden. Laat studenten eventueel hardop verwoorden waarom elk begrip op die plek past.

Het COUP-model

Het COUP-model helpt bij het voeren van een respectvol en gelijkwaardig gesprek met mantelzorgers.

De stappen zijn:

• Contact maken

• Onderzoeken

• Uitwisselen

• Plannen

Houd dit deel bewust kort. Het doel is hoofdlijnen geven en het verschil met SOFA duidelijk maken.

Waar helpt COUP bij?

• Een open relatie opbouwen

• Wensen en zorgen verkennen

• Informatie met elkaar delen

• Samen afspraken maken over zorg en communicatie

Benadruk dat COUP vooral gaat over hoe je het gesprek en de samenwerking vormgeeft, niet over de rollen zoals bij SOFA.

COUP stap voor stap

Kern

Goede relatie opbouwen

Wensen en mogelijkheden verkennen

Informatie en ervaringen delen

Duidelijke afspraken maken

C – Contact maken

O – Onderzoeken

U – Uitwisselen

P – Plannen

Letters

Je kunt bij elke stap kort het voorbeeld uit de input noemen: eerst vragen hoe het gaat, daarna wensen onderzoeken, vervolgens informatie delen en tenslotte plannen maken.

Waarvoor gebruik je vooral het COUP-model?

A

Medicatie verdelen

B

Gesprek opbouwen

C

Belasting meten

D

Hulpmiddelen kiezen

COUP helpt vooral bij hoe je het gesprek en de samenwerking met mantelzorgers vormgeeft.

COUP stap voor stap

Met het COUP-model begin je met Contact maken om een open relatie op te bouwen. Daarna ga je Onderzoeken welke wensen en mogelijkheden er zijn. Vervolgens ga je Uitwisselen en deel je informatie en ervaringen. Tot slot ga je Plannen en maak je samen duidelijke afspraken.

Contact maken

Onderzoeken

Uitwisselen

Plannen

Samenwerken

Faciliteren

Afstemmen

Ondersteunen

Hier oefenen studenten de volgorde én de betekenis van de vier stappen van COUP.

SOFA en COUP: het verschil

• SOFA richt zich op de rol van de mantelzorger in de zorg

• COUP richt zich op het gesprek en de samenwerking

• SOFA helpt bepalen wat de mantelzorger nodig heeft

• COUP helpt bepalen hoe je samen tot afspraken komt

Laat studenten het onderscheid scherp zien: SOFA = inhoud van de samenwerking, COUP = manier van samenwerken en communiceren.

Hoe vullen ze elkaar aan?

Eerst kun je met COUP een goed gesprek voeren over wensen, mogelijkheden en verwachtingen. Daarna gebruik je SOFA om te bepalen hoe je de mantelzorger betrekt, ondersteunt en met hem of haar afstemt.

Dit is het inhoudelijke landingspunt van de les: de modellen versterken elkaar in de praktijk.

In de praktijk van zorg

Goede samenwerking met mantelzorgers betekent:

• oog hebben voor hun rol

• aandacht hebben voor hun belasting

• informatie en instructie geven waar nodig

• duidelijke afspraken maken over taken en communicatie

Daarmee sluit de samenwerking aan bij: afstemmen met informele zorgverleners.

Koppel deze slide expliciet aan de beroepspraktijk van thuiszorg, verpleeghuiszorg of wijkverpleging.

Welke combinatie past bij de praktijk?

A

SOFA eerst, COUP later

B

COUP gesprek, SOFA rol

C

COUP belasting, SOFA gesprek

D

SOFA contact, COUP tillift

De les eindigt met de samenhang: eerst kun je met COUP het gesprek voeren, daarna gebruik je SOFA om de samenwerking inhoudelijk vorm te geven.

Hoe gebruik je COUP en SOFA samen in één situatie?

Goede antwoorden noemen beide modellen met hun eigen functie: COUP voor contact, onderzoeken, uitwisselen en plannen; SOFA voor samenwerken, ondersteunen, faciliteren en afstemmen.

Wat uit deze les ga jij in de praktijk het meest onthouden?

Welk onderdeel vond jij het lastigst om uit elkaar te houden?