De trias politica: Wie heeft de macht?

De trias politica: Wie heeft de macht?

1 / 19
next
Slide 1: Slide
New lesson editorBurgerschapMiddelbare schoolVoortgezet speciaal onderwijsMBOvmbo t, mavo, havoLeerroute HLeerroute MLeerroute VT

This lesson contains 19 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 45 min
Report this lesson

Items in this lesson

De trias politica: Wie heeft de macht?

Wat weet jij al over macht in Nederland?

Leerdoel

Aan het einde van de les kun je uitleggen wat de trias politica is, benoemen welke drie machten er zijn en voorbeelden geven van hoe ze elkaar in evenwicht houden.

Ook kijken we even naar voorbeelden in ons dagelijks leven.

Wat is de trias politica?

De trias politica, "De scheiding der machten" is een systeem waarbij de macht in een land wordt verdeeld in drie onderdelen. Zo blijft niemand te machtig.


Naast het toepassen van democratisch waarden en normen. en de vrijheden (meningsuiting) stemmen vanuit een meerderheid. en rekening houden met de minderheid is de Trias politica een belangrijke basis van ons politiek systeem.

De drie machten uitgelegd

Uitvoerende macht

Zorgt dat wetten worden uitgevoerd. In Nederland is dat de regering, ministers en ambtenaren.

Maakt regels en wetten. In Nederland zijn dat de regering en het parlement.

Wetgevende macht

Rechterlijke macht

Beoordeelt of wetten goed worden toegepast en beslist in rechtszaken. In Nederland zijn dat de rechters.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.

Voorbeeld: een nieuwe wet bedenken

Stel dat de regering een nieuwe wet wil voor de snelheid op de snelweg. Het parlement moet de wet goedkeuren (wetgevend, bepaald hoe hard, en welke straf).


Ministers voeren het uit (uitvoerend) In de praktijk geven de ministers dan de opdracht aan de ambtenaren om de wet zichtbaar te maken met borden langs de weg.


Rechters kijken of de wet goed wordt toegepast met strafmaatregelen als dat niet gebeurd, boetes of afpakken rijbewijs bij 50 km te hard. (rechterlijk).

Hoe houden ze elkaar in evenwicht?

Elke macht controleert de andere. Zo kan de regering geen wetten invoeren zonder het parlement, en kan een rechter bepalen of regels worden nageleefd.


de rechters controleren aan de hand van hun strafmaatregelen of die goed werken, afschrikwekkend genoeg zijn, anders zou er een seintje terug kunnen naar de wetgever om boetes te verhogen.

De wetgever controleert ook of de wet het gewenste effect heeft, de uitvoerders kijken of het haalbaar is de wet toe te passen. Alles staat met elkaar in verbinding.



Wat als er geen evenwicht is?

Als één macht te veel invloed krijgt, kunnen er fouten of machtsmisbruik ontstaan. Daarom is het verdelen van macht belangrijk om iedereen te beschermen.


Door macht te verdelen:

  • voorkom je misbruik

  • ontstaat controle

  • is er meer eerlijkheid



Samenvatting

De scheiding van de machten voorkomt machtsmisbruik. In het dagelijks leven zie je deze verdeling ook vaak terug.



Kun je voorbeelden bedenken uit jouw eigen leven?

Controle van begrip: Wat is de wetgevende macht, en wie zijn dat?

Controle van begrip: Wat is de uitvoerende macht, en wie zijn dat?

Controle van begrip: Wat is de rechterlijke macht, en wie zijn dat?

Situatie: regels over schermtijd


  • Wetgevende macht
    Ouders spreken af:
    “Na 21.00 uur geen telefoon meer.”

  • Uitvoerende macht
    De regel wordt toegepast:
    Telefoons worden om 21.00 uur ingeleverd.

  • Rechterlijke macht
    Er is discussie:“Maar ik had huiswerk!”
    Ouders beoordelen of er een uitzondering komt.

Regels maken, uitvoeren en beoordelen zijn gescheiden rollen.

Thuis:

Op school

Situatie: schoolregels


  • Wetgevende macht
    Schoolleiding stelt regels op (bijv. te laat komen).

  • Uitvoerende macht
    Docenten controleren en registreren.

  • Rechterlijke macht
    Teamleider of directeur beoordeelt bezwaar of klacht.

Problemen met de Trias Politica

Waar wordt het lastig?

In het dagelijks leven:

  • rollen lopen soms door elkaar

  • dezelfde persoon maakt én controleert regels

Dan verdwijnt de “scheiding van machten”.

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.