TWIXX 10 Vitale functies

• New lesson editor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 1

Persoonlijke basiszorg, Vitale functies

lesdoelen

Student kan na deze les uitleggen:

• Wat de vitale functies zijn

• Hoe je deze kan observeren/ meten

• Wanneer er sprake is van afwijkende waarden

• wat mogelijke risico's zijn bij afwijkende waarden

Wat zijn de vitale functies?

Wat kun je allemaal meten ten aanzien van de vitale functies?

Wat bedoelen we met vitale functies?

Vitale functies

• Ademhaling

• Bloedcirculatie

• Bewustzijn

Vitale functies in de zorg

• Ademhaling (respiratie)

• Bloedcirculatie / bloeddruk

• Hartfrequentie/ pols

• Bewustzijn (AVPU-methode of EMV -methode)

• Temperatuur

Vitale functies komt van 'vitae. Wat betekent vitae?

A

Belangrijk

B

Krachtig

C

Leven

D

Vitamine

In een Eerste Hulp situatie

• Bewustzijn

• Ademhaling

• Circulatie

• Bij Defensie:

  • C-ABCD-protocol (Circulation/Catastrofale bloeding, Airway, Breathing, Circulation, Disability).

  • March protocol (Massive bleeding, Airway, Respiration, Circulation, Hypothermia prevention, other injuries)

Definitie vitale functies

• De vitale functies zijn de belangrijkste functies van het lichaam. Vitale functies zijn noodzakelijk voor het behoud van leven. De vitale functies werken nauw samen, doorgaans zal een stoornis in de ene functie al snel leiden tot een stoornis in de andere functie.

Observatie van de bloeddruk, pols en lichaamstemperatuur Hoe doe je dat?

Kijken
Luisteren
Voelen
Meten

Bloeddruk

Meten van de druk waarmee het bloed vanaf het hart in de aorta komt, er zijn 2 waarden:

• Systolische druk (bovendruk)

  • Ontstaat wanneer hart zich samentrekt

• Diastolische druk (onderdruk)

  • Ontstaat wanneer hart zich ontspant

RR = Riva Rocci (uitvinder)

Schrijfwijze: RR 125/80 (eerst bovendruk dan onderdruk)

Normaalwaarden:

Volwassen vrouwen :115/75

Volwassen mannen :120/80

Ouderen: 165/90

Factoren die invloed hebben op RR:
(korte termijn)

• Spanning

• Net gegeten

• Pijn

• Moment van de dag

• Mate van inspanning

Factoren die invloed hebben op RR:
(lange termijn)

Hoge RR - hypertensie

Kijk met name naar diastolische druk

Meestal geen klachten!

Klachten:
Hoofdpijn, oorsuizingen, hartkloppingen, dansende vlekjes voor de ogen, neusbloedingen, kortademigheid, spierzwakte, krampen

Behandeling:

• Leefstijl aanpassen  voorlichting

• Medicatie

Primaire/ secundaire hypertensie

Primaire hypertensie 

In 95 % van de gevallen geen aanwijsbare ziekte, wel risicofactoren!

Secundaire hypertensie 

Oorzaak is aanwijsbare ziekte.
Bijv. nierziekte, hormoonstoornissen,aangeboren hartafwijkingen, vaatvernauwing van bepaalde aders

Lage bloeddruk

Hypotensie

• Klachten:

duizelig, bleek, klam, flauwvallen, shock

• Orthostatische hypotensie

rapporteren

• RR rapporteren cijfers/ grafiek

• Waarschuwen bij veranderingen

• Verband leggen tussen waarden verschillende vitale functies

Vragen?

“tellen van de pols”

Waar voel ik een “pols”?

• Pols- arteria radialis

• Lies – arteria femoralis

• Slaapslagader – arteria temporalis

• Halsslagader – arteria carotis

Nervus Vagus (geel) 

“wat voel ik?”

• Frequentie: hoeveel slagen per minuut?

• Ritme: regulair of irregulair?

• Spanning en volume: is lastiger, maar lees: sterk of zwak

• Gelijkmatigheid: zijn alle slagen die je voelt even krachtig of “gevuld”?

“Normaal-waardes”

• Baby 120-140

• Kind 90-110

• Volwassene 60-90

Belangrijk!

• De snelheid van de hartslag altijd zien in relatie tot de omstandigheden: koorts, pijn, angst, inspanning en emotie zal hartslag verhogen

• Hartslag altijd in relatie tot de bloeddruk meten, samen met lichamelijke/geestelijke toestand van de patiënt, eventueel aangevuld met de temperatuur, het totaal plaatje zegt namelijk iets over de actuele toestand van de patiënt.

Vragen?

Werking van de ademhaling

Twee fasen:

Inademing: lucht wordt in de longen gezogen

Uitademing: lucht wordt uitgestoten

Twee ademhalingstechnieken

Buikademhaling; borstkas wordt ruimer door gebruik van middenrif en de buikspieren

Borstademhaling; borstkas wordt ruimer doordat de tussenribspieren zich aanspannen

Frequentie ademhaling

• Volwassenen 14 - 18 maal per minuut

• Kinderen 20 – 25 maal per minuut

• Baby’s 30 – 40 maal per minuut

• Onder normale omstandigheden is de verhouding tussen de hartfrequentie en de ademfrequentie 4:1

Afwijkende ademhaling

• Kusssmaul ademhaling

• Cheyne-stokes -ademhaling

Meten van de lichaamstemperatuur

• Lichaam produceert warmte door de verbranding van voedingsstoffen in de cellen.

• De verbranding in de cellen is ook bedoeld als energiebron voor de spieren

• Naast produceren van warmte, verliest het lichaam ook warmte:

  • Via de huid

  • Via uitademing

  • Met de uitscheiding van urine en ontlasting

Afwijkingen lichaamstemperatuur

• Normaalwaarde tussen 35,5-37,5 graden Celsius

• Lichaamstemperatuur is in de ochtend meestal lager dan ‘s avonds.

• Bij zware lichamelijke inspanning kan temperatuur oplopen naar 39 graden Celsius  zweten om af te koelen

• Een hogere temperatuur dan normaal kan wijzen op dat er iets niet in orde is (symptoom), koorts op zich is dus geen ziekte.

Soorten thermometers

• Analoge thermometer

• Digitale of elektronische thermometer

• Infrarode digitale thermometer

Soorten thermometers (2)

• Oor thermometer

• Speen thermometer

• Sonde thermometer (IC)

Opnemen lichaamstemperatuur

• In het rectum (rectaal)

• Onder de oksel (axillair) (+0,5 °C)

• In de mond (oraal) (+0,3 °C)

• In de lies (femoraal) (+0,5 °C)

• In het oor (intra-auraal of tympanisch)

• Via het voorhoofd of slaap

Zorg bij afwijkende waarden

• Verhoging: 37,6 – 38,0 °C

• Koorts: > 38,0 °C

• Koorts is afweermechanisme van het lichaam tegen schadelijke micro organismen, hun overlevingsklimaat wordt ongunstiger

• Door hogere temperatuur worden er meer witte bloedcellen aangemaakt, waardoor afweer verhoogt.

Verschijnselen bij koorts

Bron: ThiemeMeulenhoff

De koude rilling

Verpleging bij koorts

• Bedrust

• Omgevingstemperatuur

• Licht

• Voeding

• Vocht

• Hygiëne

• Koortswerende medicijnen

• Preventieve maatregelen bij bedverzorging- en complicaties

• Observatie

• Psychische aspecten

Ondertemperatuur

• Er is sprake van ondertemperatuur als de lichaamstemperatuur < 36° C is

• Denk b.v. aan:

  • Oudere, verwarde mensen die zijn gaan dwalen en ergens verkleumd worden gevonden

    • De militair collega die met natte kleding te lang buiten heeft gelegen in de wind of bij lage temperaturen

Warmte toepassen

• Warmte toepassen om:

  • Lichaamstemperatuur te verhogen

  • Pijn verminderen

  • Koude gevoel bestrijden

  • Zweetproductie bevorderen

  • Bloeddoorstroming verbeteren door verwijding van de bloedvaten

Koude toepassen

• Koude toepassen bij:

  • Pijn te verminderen

  • Stuwing bij borstvoeding te verminderen

  • Bloedingen te voorkomen

Een parameter die hoort bij de circulatie is:

A

Saturatie

B

Pijnscore

C

Bloeddruk

D

Temperatuur

De eenheid die je benoemt wanneer je de ademhaling meet is:

A

%

B

Ademhaling per minuut

C

mmHg

D

Slagen per minuut

Hypertensie is:

A

Hoge bloeddruk

B

Onregelmatige bloeddruk

C

Lage bloeddruk

Opdracht en praktijk:

• Lezen van de theorie en maken van de verwerkingsopdrachten

• Zoek de protocollen op die gaan over de vitale functies (vilans.nl)

• Lees de protocollen goed door voor de skills lessen

• Kijk eventueel filmpjes van de vaardigheden