Hoe zitten organismen in elkaar?
Hoe zitten organismen in elkaar?
This item has no instructions
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe organismen zijn opgebouwd, beschrijven hoe je organismen kunt ordenen en de twee manieren van voortplanten noemen.
This item has no instructions
Welke woorden denk je bij organismen?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Let op woorden als cel, dier, plant, leven, groeien of voortplanten.
Van klein naar groot
Organismen zijn opgebouwd in een vaste volgorde.
cel → kleinste levende deel
weefsel → groep cellen
orgaan → groep weefsels
orgaanstelsel → groep organen
organisme → het hele levende wezen
Benadruk dat niet elk organisme even ingewikkeld is opgebouwd. Eencellige organismen bestaan uit maar één cel en hebben dus geen weefsels of organen.
De cel
Een cel is de kleinste eenheid van leven. Cellen kunnen voeding opnemen, groeien en zich delen.
Sommige organismen bestaan uit één cel. Andere organismen bestaan uit veel cellen die samenwerken.
Noem als voorbeeld een bacterie als eencellig organisme en een mens of boom als meercellig organisme.
Weefsels en organen
Cellen met dezelfde taak vormen een weefsel
Verschillende weefsels samen vormen een orgaan
Een orgaan heeft een speciale functie
Voorbeeld:
spiercellen → spierweefsel → spier
Maak duidelijk dat structuur en functie samenhangen: cellen die op elkaar lijken, passen bij dezelfde taak.
Orgaanstelsels
Organen werken vaak samen in een orgaanstelsel.
Voorbeelden:
verteringsstelsel verwerkt voedsel
ademhalingsstelsel zorgt voor zuurstof
bloedvatenstelsel vervoert stoffen
Alle orgaanstelsels samen vormen het organisme.
Laat zien dat samenwerken belangrijk is: zuurstof en voedingsstoffen moeten op de juiste plek komen.
Wat is de juiste volgorde van klein naar groot?
cel → weefsel → orgaan → orgaanstelsel → organisme
weefsel → cel → orgaan → organisme → orgaanstelsel
cel → orgaan → weefsel → organisme → orgaanstelsel
orgaan → weefsel → cel → orgaanstelsel → organisme
Toetst de opbouw van organismen uit slides 2 t/m 5.
Vul de woorden in
Een cel is het kleinste levende deel. Cellen met dezelfde taak vormen een weefsel. Verschillende weefsels samen vormen een orgaan. Organen werken samen in een orgaanstelsel.
Alle begrippen komen letterlijk terug in het eerste lesblok.
Waarom ordenen?
Er zijn heel veel verschillende organismen. Daarom ordenen biologen ze in groepen.
Dat helpt om:
organismen te vergelijken
kenmerken te herkennen
soorten beter te bestuderen
Gebruik het idee van een kast of mapjes: ordenen maakt overzicht.
Ordenen op kenmerken
Je kunt organismen ordenen door te kijken naar kenmerken.
Bijvoorbeeld:
heeft het poten?
heeft het bladeren?
leeft het in water of op land?
heeft het een skelet?
Leg uit dat biologen niet zomaar gokken, maar goed kijken naar waarneembare eigenschappen.
Grote groepen organismen
Organismen worden vaak ingedeeld in groepen, zoals:
dieren
planten
schimmels
bacteriën
Elke groep heeft eigen kenmerken.
Houd het eenvoudig op VMBO-niveau. Noem per groep eventueel één herkenbaar voorbeeld.
Voorbeeld van ordenen
Een boom en een paard zijn allebei organismen, maar ze horen niet in dezelfde groep.
een boom is een plant
een paard is een dier
Je ziet het verschil aan hun kenmerken en manier van leven.
Je kunt mondeling aanvullen: planten maken zelf voedsel, dieren niet.
Waarom ordenen biologen organismen?
Om ze groter te maken
Om beter te vergelijken
Om ze te laten groeien
Om meer voedsel te geven
Sluit aan op slides 6 t/m 9: ordenen helpt bij vergelijken, kenmerken herkennen en bestuderen.
In welke groep hoort een boom?
schimmels
bacteriën
planten
dieren
Gebaseerd op het voorbeeld boom en paard.
Noem één kenmerk waarop je organismen kunt ordenen.
Bespreek dat leerlingen moeten noemen dat je kijkt naar kenmerken, zoals bladeren, poten, skelet of leefomgeving.
Voortplanting
Voortplanting betekent dat organismen nakomelingen krijgen.
Zo blijft een soort bestaan.
Er zijn twee manieren van voortplanten.
Gebruik het woord nakomelingen en koppel het aan herkenbare voorbeelden uit natuur of huisdieren.
Geslachtelijke voortplanting
Bij geslachtelijke voortplanting zijn er twee ouders nodig.
Een nakomeling krijgt erfelijke informatie van beide ouders. Daardoor lijkt de nakomeling op allebei, maar is hij niet precies hetzelfde.
Noem eenvoudige voorbeelden zoals mens, hond of vogel.
Ongeslachtelijke voortplanting
Bij ongeslachtelijke voortplanting is er één ouder nodig.
De nakomeling ontstaat uit die ene ouder en lijkt daar meestal heel veel op.
Geschikte voorbeelden zijn bacteriën die zich delen of planten die uitlopers maken.
Twee manieren vergeleken
geslachtelijk: 2 ouders
ongeslachtelijk: 1 ouder
geslachtelijk geeft verschillen tussen nakomelingen
ongeslachtelijk geeft nakomelingen die sterk op de ouder lijken
Houd de vergelijking simpel en duidelijk; dit is de kern die leerlingen moeten kunnen noemen.
Bij welke voortplanting zijn twee ouders nodig?
deling
ongeslachtelijk
uitlopers
geslachtelijk
Toetst het kernverschil tussen de twee manieren van voortplanten.
Vul de juiste woorden in
Bij geslachtelijke voortplanting zijn twee ouders nodig. Bij ongeslachtelijke voortplanting is één ouder nodig. De nakomeling lijkt dan meestal sterk op de ouder.
Laat leerlingen het verschil in woorden samenvatten.
Wat kun jij nu het best?
opbouw uitleggen
ordenen beschrijven
voortplanting noemen
ik wil nog oefenen
This item has no instructions
Wat is één ding dat je vandaag hebt geleerd?
Laat leerlingen kort terugblikken op hun leerwinst. Mogelijke antwoorden: cel-weefsel-orgaan, ordenen op kenmerken, twee vormen van voortplanting.
Welk deel van deze les vond je het lastigst?
Gebruik de antwoorden om te horen waar nog extra uitleg nodig is.
Begrippen
cel - kleinste levende deel van een organisme
weefsel - groep cellen met dezelfde taak
orgaan - deel van een organisme met een speciale functie
orgaanstelsel - groep organen die samenwerken
organisme - een levend wezen
ordenen - in groepen indelen op kenmerken
voortplanting - zorgen voor nakomelingen
This item has no instructions
Begrippen
geslachtelijke voortplanting - voortplanting met twee ouders
ongeslachtelijke voortplanting - voortplanting met één ouder
nakomeling - jong dat ontstaat uit voortplanting
kenmerk - eigenschap waaraan je een organisme herkent
dier - organisme dat niet zelf voedsel maakt
plant - organisme dat meestal zelf voedsel maakt
schimmel - organisme dat geen plant en geen dier is
Als er tijd is, kun je benoemen dat definities in de onderbouw vereenvoudigd zijn om overzicht te houden.